خبرآنلاین - ترجمه از المانیتور - محمد عارف معزی: ترکیه در حالی که خود را برای میزبانی نشست آتی ناتو در ماه ژوئیه آماده میکند، همزمان امیدوار است از حاشیه این نشست برای گشودن گره یکی از پیچیدهترین اختلافات دفاعی خود با آمریکا استفاده کند؛ اختلافی که به تحریمهای واشنگتن و کنار گذاشته شدن آنکارا از برنامه جنگندههای اف-۳۵ بازمیگردد.
قرار است نشست ناتو در روزهای ۷ و ۸ ژوئیه در آنکارا برگزار شود؛ نشستی که از نگاه مقامهای ترکیه میتواند فرصتی برای پیشرفت در پرونده تحریمهای آمریکا ذیل قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریمها» (CAATSA) باشد. این تحریمها در سال ۲۰۲۰ و پس از خرید سامانه پدافندی اس-۴۰۰ روسی توسط ترکیه اعمال شد؛ اقدامی که به اخراج آنکارا از کنسرسیوم اف-۳۵ و توقف تحویل جنگندههای اف-۱۶ نیز انجامید.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، روز دوشنبه در سفر به برلین، درباره تدارکات این نشست با همتای آلمانی خود گفتوگو کرد. پیش از آن نیز متیو ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو، در استانبول با فیدان و یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه، دیدار کرده بود.
روزنهای برای حل پرونده تحریمها
انتظار میرود دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در این نشست حضور یابد؛ نخستین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به ترکیه از زمان حضور باراک اوباما در اجلاس جی۲۰ آنتالیا در سال ۲۰۱۵.
تام باراک، سفیر آمریکا در آنکارا، ماه گذشته ابراز امیدواری کرده بود که مسئله اس-۴۰۰ «بهزودی حل شود».
آلپر کوشکون، سفیر پیشین ترکیه و پژوهشگر مؤسسه کارنگی، میگوید اگرچه اختلاف بر سر اس-۴۰۰ مستقیماً به ناتو مربوط نیست، اما تبعات آن برای این ائتلاف قابل توجه است و زمانبندی نشست میتواند زمینه طرح این موضوع را فراهم کند.
از نگاه آنکارا، بازگشت به برنامه اف-۳۵ با توجه به فرسوده شدن ناوگان اف-۱۶ و کاهش بازدارندگی هوایی، به موضوعی فوری تبدیل شده است؛ مسئلهای که ترکیه آن را به امنیت جناح شرقی ناتو در سایه جنگ روسیه در شمال و تنشهای ایران در جنوب پیوند میزند.
موانع حقوقی و راهحلهای احتمالی
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، ترکیه را پس از تحویل نخستین محموله اس-۴۰۰ از روسیه، از برنامه اف-۳۵ کنار گذاشت. تحریمهای CAATSA نیز در دسامبر ۲۰۲۰ اعمال شد.
از آن زمان، ترکیه این سامانه را جز آزمایشهای اولیه به کار نگرفته و گفته میشود اس-۴۰۰ها در مکانی نامعلوم نگهداری میشوند.
بر اساس قوانین آمریکا، برای بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵، این کشور نباید «مالک» سامانه اس-۴۰۰ باشد. یکی از گزینههای مطرح، انتقال و انبار کردن این سامانه در یکی از پایگاههای نظامی برونمرزی ترکیه در کشورهایی مانند قطر، سومالی یا قبرس شمالی است تا شرط «عدم مالکیت» برآورده شود.
خوشبینی به گشایش
سونر چاگاپتای، مدیر برنامه مطالعات ترکیه در مؤسسه واشنگتن، میگوید نشانههایی از «گشایش» در پرونده اس-۴۰۰ همزمان با نشست ناتو قابل مشاهده است.
به گفته او، بازگشت ترامپ به قدرت و روابط شخصی نزدیک او با رجب طیب اردوغان، به همراه همکاریهای دو کشور در پروندههایی مانند غزه و ایران، فضای مساعدتری برای حل اختلاف ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، واشنگتن نیز انگیزه راهبردی برای بازگرداندن ترکیه به مدار همکاری کامل با ناتو دارد؛ بهویژه در شرایطی که آمریکا از متحدانش میخواهد سهم بیشتری از هزینههای دفاعی ائتلاف را بر عهده بگیرند.
انگیزه اصلی آنکارا: اف-۳۵
ترکیه پیش از اخراج از برنامه اف-۳۵، حدود ۱.۴ میلیارد دلار در این پروژه سرمایهگذاری کرده بود و شش جنگنده ساختهشده برای آن هرگز تحویل داده نشد.
در شرایطی که اسرائیل و یونان به این جنگندههای نسل پنجم مجهز شده یا در صف دریافت آن هستند، تنها حدود ۱۵۰ فروند از ۲۳۰ تا ۲۴۰ اف-۱۶ ترکیه عملیاتی است.
آنکارا همچنین به دنبال خرید ۴۰ فروند اف-۱۶ بلوک ۷۰ از آمریکا است؛ فروشی که در ژانویه ۲۰۲۴ تأیید شد اما بر سر هزینه تقریبی ۲۳ میلیارد دلاری آن به بنبست خورده است.
کارشناسان معتقدند فوریت این نیاز در جریان نشست ناتو بیش از پیش نمایان خواهد شد؛ جایی که ترکیه در کنار دستکم هشت عضو ناتو قرار میگیرد که هماکنون اف-۳۵ در اختیار دارند و چند کشور دیگر نیز در صف دریافت آن هستند.