گروه اندیشه: دکتر مجتبی لشکر بلوکی، در کانال تلگرامی اش مطلبی نگاشته در باره این که «سیندرلا چگونه دستگیر شد؟»این مطلب با واکاوی دستگیری سارقی از طریق ردپای زیستی، هشدار میدهد که در عصر دیجیتال، هر حرکت ما یک «داده» و هر داده یک «ردپا» است. گوشیهای ما نه یک کالا، بلکه گنجینهی داراییهای فکری و مالی هستند. برای بقا در این «جنگ شناختی» و حفاظت از حریم شخصی، سواد رسانهای و تفکر انتقادی تنها راه نجات است. این مطلب را در ادامه می خوانید:
****
کسی که پلیس لندن به او لقب «سیندرلا» داده بود، دستگیر شد. داستان چیست؟ اسپنسر دوارته حدود دو ماه پیش و سوار بر دوچرخه برقی، گوشی عابری را در لندن دزید و فرار کرد. چند نفر او را تعقیب کردند و در جریان تعقیب و گریز، کفش ورزشیاش از پایش درآمد و جا ماند. او موفق شد فرار کند، اما پلیس با استفاده از دیانای بهجا مانده در آن کفش، هویتش را شناسایی کرد و بازداشت شد.
تصاویر دوربین مداربسته نشان میداد او تنها با یک کفش صحنه جرم را ترک کرده. این مدرک غیرقابلانکار باعث شد او در دادگاه به جرم خود اعتراف کند. سرقت گوشیهای تلفن همراه در سالهای اخیر در بریتانیا، به ویژه در انگلستان و ولز، افزایش چشمگیری داشته است. بسیاری از سارقان نه فقط به دنبال گوشیهای هوشمند و گرانقیمت، بلکه به دنبال اطلاعات ارزشمند ذخیره شده در آن هم هستند.
جهت یادآوری (هرچند احتمالا نیازی نیست) سیندرلا یکی از مشهورترین قصههای کلاسیک جهان است؛ دختری مهربان و فقیر که پس از مرگ پدرش، تحت ظلم نامادری و دو خواهر ناتنیاش زندگی میکند. روزی شاهزاده جشن بزرگی برگزار میکند، اما نامادری مانع رفتن سیندرلا میشود. با کمک یک پری مهربان، لباس زیبا، کالسکه جادویی و کفشهای شیشهای به او داده میشود تا در جشن شرکت کند. اما جادو فقط تا نیمهشب دوام دارد.
سیندرلا هنگام بازگشت سریع در آخرین لحظه، یکی از کفشهای خود را جا میگذارد. شاهزاده عاشق او میشود و برای یافتنش، کفش را به پای دختران سراسر سرزمین امتحان میکند. در نهایت کفش تنها به پای سیندرلا میخورد و شاهزاده او را پیدا کرده و با او ازدواج میکند.
تحلیل و تجویز راهبردی: هر حرکت ما یک داده است. هر داده یک ردپا. و همین ردپا میتواند در لحظهای سرنوشت ما را تغییر دهد؛ درست مثل آن کفش ورزشی که سرنوشت دوارته را تعیین کرد. دوربینهای شهری، گوشیهای هوشمند، سنسورها، تراکنشهای آنلاین و حتی نشانگرهای زیستی مانند دی.ان.ای همگی میتواند مسیر ما را ردیابی کنند. این برای ما به عنوان یک شهروند چه معنایی دارد؟
۱) رد پای دیجیتال مهم است. ردپای دیجیتال فقط یک اصطلاح نیست. مجموعهای از تمام نشانههایی است که از خود در فضای آنلاین و دستگاهها برجای میگذاریم. این ردپا میتواند هویت ما را آشکار کند، مسیر زندگیمان را تحت تأثیر قرار دهد و حتی علیه ما استفاده شود. پس باید هم آگاه باشیم و هم توانمند در مدیریت آن.
۲) داده های دیجیتال مهم است. تلفنهای همراه به مخزنی از هویت، اطلاعات، حسابهای مالی، عکسها، رمزها و ردپای دیجیتال تبدیل شدهاند، ارزش واقعی آنها دیگر فقط در سختافزار نیست، بلکه در «گنجینه دادهها»ست. پس باید نسبت به حفاظت امنیت آن حساس/توانمند باشیم.
۳) دارایی های دیجیتال مهم اند. امروز اکثر داراییهای ما دیجیتالاند یا از طریق ابزار دیجیتال قابل دسترسیاند: از حساب بانکی و کیف پول رمزارزی بگیر تا رمز گاو صندوق شخصی که در موبایل مان ذخیره کرده ایم.
۴) حریم دیجیتال مهم است.جمعآوری داده ها بخشی از روال اداری و زندگی امروزند. اما مرز امنیت و حریم شخصی باید روشن باشد. ما باید نسبت به میزان ورود دولت یا هر نهاد دیگری به حریم خود، آگاه، حساس و کنشگر باشیم. پرسش کلیدی این است: «چگونه میتوان امنیت را حفظ کرد بدون این که آزادی کاهش پیدا کند؟» حضور پیش از حد دولت در حریم ما، تجاوز رسمی است.
۵) هجوم دیجیتال مهم است. موضوع فقط دزدی گوشی یا ردپای دیجیتال نیست. جهان امروز با پدیدهای روبهروست که به آن «جنگ نامرئی» میگویند؛ جنگی که نه پلها را هدف میگیرد و نه پادگانها را و نه کاری با زیرساخت ها و تاسیسات دارد.
هدف اصلی ذهن ماست: باورها، احساسات، اعتماد و گفتوگوهای روزمره. نام این جنگ نامرئی چیست؟ جنگ شناختی است. میدان اصلی جنگ امروز، ذهن انسانهاست از طریق مهندسی اطلاعات عموما دیجیتال. در چنین جهانی، هر شهروند باید سه سلاح ذهنی داشته باشد:
• سواد رسانهای
• سواد دیجیتال
• تفکر انتقادی
در جهان پرشتاب امروز این سه توانایی فقط سه مهارت لوکس و تشریفاتی نیستند؛ شرط لازم برای داشتن یک ذهنِ آزاد، آگاه و آرام هستند. فراموش نکنیم، جهان عوض شده است. سیندرلای گذشته با اندازه پای فیزیکی شناسایی می شد اما سیندلاری زمانه ما با ردپای دیجیتال.
216216