به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حجت الاسلام تراشیون، کارشناس مسائل خانواده و تربیت، به سوال مهمی در مورد نوع تربیت کودک در دوران جنگ و بحرانها پرداختند که تقدیم شما فرهیختگان میشود.
پرسش:
در چنین روزهایی، ممکن است برخی از ما که تخصص زیادی در زمینههای مختلف نداریم، در مواجهه با اتفاقاتی چون جنگ، احساس کنیم که تمامی برنامهها و فعالیتهای زندگیمان تحت تأثیر این وقایع قرار گرفتهاند. در این شرایط، موضوعاتی همچون تربیت کودک ممکن است به فراموشی سپرده شود و یا توجه به آن کاهش یابد. در اینجا این سوال مطرح میشود که در چنین شرایطی، چه باید کرد؟
پاسخ:
پاسخ به این سوال را میتوان در مقدمهای جستجو کرد که به آن اشاره میشود: ماهیت دنیا همراه با سختیها و فراز و نشیبهایی است که در تمامی مراحل زندگی انسانها وجود دارد. به عبارت دیگر، زندگی در این جهان خاکی از مشکلات، گرفتاریها و سختیها آکنده است. به گفته حضرت امام علی (علیهالسلام) در کتاب «اربعین حدیث» که یکی از آثار مرحوم امام است، ایشان بیان میدارند که این مشکلات و سختیها جزو لاینفک زندگی دنیایی هستند و نمیتوان آنها را از آن جدا کرد. اگر این مشکلات و دشواریها را از زندگی دنیوی حذف کنیم، دیگر نمیتوان آن را دنیا نامید، بلکه بهشتی است که در آن خبری از رنج و سختی نخواهد بود. به همین دلیل، زندگی دنیوی همواره همراه با رنج و سختی است.
علاوه بر این، حضرت امام (رحمتاللهعلیه) در کتابهای خود به سنت الهیای اشاره میکنند که بهطور عمومی در زندگی انسانها و در دورانهای مختلف مشاهده میشود. بر اساس این سنت، هرچه به عصر ظهور و روزهای آخرالزمان نزدیکتر میشویم، مشکلات دنیوی و سختیهای زندگی بیشتر میشوند. به همین ترتیب، فرج و گشایش از دل این سختیها بیرون میآید، و این همان نکتهای است که در دعای فرج به آن اشاره شده است. در این دعای شریف، ما میخوانیم (و ضاقَت الارض) که زمین تنگ میشود و مشکلات و سختیها در این دوران زیادتر میشوند. حضرت علی (علیهالسلام) نیز در فرمایشی خود بیان میدارند که گشایش و فرج از دل سختیها و دشواریها بیرون میآید. این یک سنت الهی است که نمیتوان از آن فرار کرد و قطعاً در آینده به شکلی دیگر در قالب بیماریها، جنگها و مسائل اقتصادی بروز خواهد کرد.
اما نکته مهم این است که ما باید خود را و نسل آیندهمان را برای عبور از این فرازها و سختیها آماده کنیم. در این راستا، بسیاری از کارشناسان تربیتی بر این باورند که یکی از شاخصههای اصلی در تربیت کودک، تقویت تابآوری و تحملپذیری است.
تابآوری به معنای توانایی فرد در مقابله با مشکلات، سختیها و چالشها و عبور از آنها به بهترین شکل ممکن است. یعنی کودکان باید یاد بگیرند که چگونه هیجانات خود را مدیریت کنند و در برابر مشکلات بزرگتر، دچار ناامیدی نشوند. این تابآوری در شرایط سخت میتواند به آنها کمک کند که بدون هیچ گونه دلسردی از مشکلات عبور کنند.
در این میان، یکی از مهمترین اتفاقات کنونی که به مدت بیش از چهل روز است که جامعه ما با آن مواجه است، جنگ تحمیلی سوم است. بهطور قطع، این جنگ نیز با خود سختیها و مشکلات بسیاری به همراه دارد، اما نکتهای که میتوان در این شرایط به عنوان یک حسن تربیتی برای نسل آینده مطرح کرد، این است که این شرایط سخت به نوعی باعث «آبدیده» شدن نسلهای آینده میشود. همانطور که نسلهای گذشته که جنگ تحمیلی اول را تجربه کردند، تابآوری بیشتری پیدا کردند، نسل کنونی نیز میتواند از این شرایط بهرهبرداری کند و مهارتهای لازم برای مقابله با مشکلات را بیاموزد.
در این زمینه، نیکوست که به یاد بیاوریم که نسلهای پیشین، علیرغم سختیهایی که در دوران جنگ تحمیلی تجربه کردند، با تدابیر خاصی توانستند بسیاری از مشکلات را پشت سر بگذارند و از آن تجربیات بهرهبرداری کنند. برای مثال، در دوران جنگ تحمیلی اول، در پایتختها نیز شرایطی وجود داشت که در آن کمبودهایی مانند مواد غذایی، بسیار ملموس بود. اما همان نسل پس از آن توانست با مشکلات روزگار روبهرو شود و از این تجارب برای مقابله با آینده استفاده کند.
با توجه به این تجربیات، باید گفت که در کنار مشکلات و نگرانیهایی که در این روزها وجود دارد، اگر نگاهی هوشمندانه به شرایط داشته باشیم، میتوانیم از دل این سختیها، نکات مثبتی برای تربیت نسل آینده استخراج کنیم. در این راستا، به والدینی که فرزندانی کوچک یا نوجوان دارند، توصیه میشود که چند نکته را در محیط خانه رعایت کنند تا به تربیت بهتر کودکان کمک کنند.
اولین نکته این است که نباید مشکلات را بهگونهای که باعث نگرانی بیشتر کودکان شود، بزرگ کنیم. در زمانهایی که در محیط خانه با بحرانهایی همچون جنگ مواجه هستیم، واکنشها و رفتارهای والدین تاثیر مستقیمی بر رفتار و احساسات کودکان دارد. برای مثال، مادرانی که در برابر صداهای انفجار یا اخبار نگرانکننده، بیقراری یا ترس نشان میدهند، ممکن است موجب شوند که فرزندشان نیز احساس ترس و نگرانی کند. در چنین مواقعی، والدین باید خویشتنداری کرده و واکنشهای خود را کنترل کنند تا فرزندانشان احساس ترس نکنند.
برای مثال، در تاریخ اسلام آمده است که حضرت علی (علیهالسلام) پس از شهادت حضرت فاطمه (سلاماللهعلیها) به برادرشان عقیل فرمودند که برای ایشان همسری از قبیلهای شجاع انتخاب کند تا فرزندانی شجاع تربیت شوند. این نشاندهنده اهمیت محیط تربیتی است که در آن کودک رشد میکند. در واقع، تربیت فرزند بیشتر از هر چیز به محیطی که کودک در آن زندگی میکند، بستگی دارد. حتی اگر کودک پدر و مادر شجاعی داشته باشد، اما در محیطی پر از ترس و ضعف بزرگ شود، از نظر روانی و تربیتی آسیب خواهد دید.
به همین دلیل، توصیه میشود که والدین، بهویژه مادران، در محیط خانه فضایی شجاعانه و مقاوم ایجاد کنند. بهعنوان مثال، در دوران جنگها یا بحرانها، مادران میتوانند با نشان دادن شجاعت و خودداری از رفتارهای ترسزا، فرزندانشان را در برابر مشکلات مقاومتر کنند. این رفتارهای کوچک و بهظاهر بیاهمیت، میتواند در تربیت فرزندانی شجاع و مقاوم تأثیرگذار باشد. بنابراین، واکنشهای والدین به شرایط سخت، خصوصاً در این روزهای دشوار، میتواند نقش بسزایی در کاهش نگرانیهای کودکان و افزایش تابآوری آنها داشته باشد.
برای شنیدن و دانلود صوت اینجا را کلیک کنید.
منبع:حوزه