به گزارش خبرآنلاین، نیویورک تایمز در این گزارش نوشتهاست که دیوید بارنیا، رئیس موساد، برنامهای برای فروپاشی حکومت ایران از طریق شورشهای داخلی و حملات شبهنظامیان جداییطلب را برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا پیش از آغاز جنگ ارائه کردهبود که نشان میداد در یک جنگ بسیار کوتاه مدت، نظام ایران دچار فروپاشی خواهد شد.
نیویورک تایمز روایت میکند با آماده شدن ایالات متحده و اسرائیل برای جنگ با ایران، رئیس موساد (سرویس اطلاعات خارجی اسرائیل) با طرحی نزد نخستوزیر بنیامین نتانیاهو رفت.
دیوید بارنیا، رئیس موساد، اعلام کرد که احتمالاً سرویس او میتواند ظرف چند روز پس از آغاز جنگ، اپوزیسیون ایران را تحریک کند؛ امری که منجر به برافروختن شورشها و سایر اقدامات عصیانی میشود که حتی میتواند به فروپاشی دولت ایران بینجامد.
بارنیا، رئیس موساد همچنین این پیشنهاد را در جریان سفری به واشنگتن در اواسط ژانویه، به مقامات ارشد دولت ترامپ ارائه کرد.
نتانیاهو این طرح را پذیرفت. بهرغم تردیدهای مقامات ارشد آمریکایی و برخی مقامات در سایر نهادهای اطلاعاتی اسرائیل درباره عملی بودن این طرح، هم او و هم دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا با خوشبینی از آن استقبال کردند.
آنها تصور میکردند که کشتن رهبران ایران در آغاز درگیری و بهدنبال آن مجموعهای از عملیاتهای اطلاعاتی با هدف تشویق تغییر رژیم، میتواند منجر به یک قیام تودهای شود که پایانی سریع را برای جنگ رقم بزند.
ترامپ در نخستین سخنرانی خود در شروع جنگ، پس از اینکه به ایرانیان گفت ابتدا باید از بمبارانها پناه بگیرند، خطاب به آنها گفت: «دولت خود را در اختیار بگیرید؛ این دولت برای تصاحب در اختیار شما خواهد بود.»
با گذشت سه هفته از جنگ، هنوز قیامی در ایران شکل نگرفته است.
ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل به این نتیجه رسیدهاند که دولت دینی ایران تضعیف شده اما پابرجاست؛ و ترس گسترده از نیروهای نظامی و پلیس ایران، چشمانداز هم برای شورشهای نوپا در داخل کشور و هم برای شبهنظامیان قومی در خارج از ایران جهت انجام حملات فرامرزی را کمرنگ کرده است.
سوءمحاسبه بزرگ برای آغاز جنگ
این باور که اسرائیل و ایالات متحده میتوانند به ایجاد یک شورش گسترده کمک کنند، یک نقص بنیادی در آمادهسازی برای جنگی بود که اکنون در سراسر خاورمیانه گسترش یافته است.
دولت ایران بهجای فروپاشی از درون، موضع خود را محکم کرده و درگیری را تشدید کرده است؛ و ضربات و ضدضرباتی را علیه پایگاههای نظامی، شهرها و کشتیها در اطراف خلیج فارس و تأسیسات آسیبپذیر نفت و گاز وارد کرده است.
این گزارش بر اساس مصاحبه با بیش از ده مقام فعلی و سابق آمریکایی، اسرائیلی و سایر مقامات خارجی تهیه شده است که اکثر آنها به شرط فاش نشدن نامشان برای بحث درباره مسائل امنیت ملی و اطلاعاتی در زمان جنگ صحبت کردند. نیویورک تایمز با مقاماتی با دیدگاههای مختلف درباره احتمال وقوع قیام مصاحبه کرده است.
کمرنگ شدن امید به سقوط نظام ایران
از زمان اولین سخنرانی ترامپ، مقامات آمریکایی تا حد زیادی از صحبت علنی درباره چشمانداز شورش در داخل ایران دست کشیدهاند، اما برخی همچنان امیدوارند که چنین اتفاقی رخ دهد.
نتانیاهو نیز اگرچه لحن خود را ملایمتر کرده، اما همچنان میگوید که کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل توسط نیروهای زمینی یاری خواهد شد.
نخستوزیر اسرائیل روز پنجشنبه در یک کنفرانس خبری گفت: «نمیتوان از طریق هوا انقلاب کرد. باید یک مؤلفه زمینی هم وجود داشته باشد. امکانات زیادی برای این مؤلفه زمینی وجود دارد و من این اجازه را به خود میدهم که تمام آن امکانات را با شما در میان نگذارم.»
نتانیاهو همچنین افزود: «هنوز زود است که بگوییم آیا مردم ایران از شرایطی که ما برای آنها ایجاد میکنیم برای ریختن به خیابانها استفاده خواهند کرد یا خیر. امیدوارم چنین شود. ما برای رسیدن به آن هدف تلاش میکنیم، اما در نهایت، این تنها به خود آنها بستگی دارد.»
ناامیدی نتانیاهو از موساد
با این حال، در پشت صحنه، نتانیاهو از اینکه وعدههای موساد برای برافروختن شورش در ایران محقق نشده، ابراز ناامیدی کرده است. در یک جلسه امنیتی چند روز پس از شروع جنگ، نخستوزیر گلایه کرد که ترامپ ممکن است هر لحظه تصمیم به پایان دادن به جنگ بگیرد و عملیاتهای موساد هنوز به نتیجه نرسیده است.
مقامات فعلی و سابق آمریکایی و اسرائیلی گفتند که در آستانه جنگ، نتانیاهو با استناد به خوشبینی موساد درباره احتمال قیام ایرانیان، به متقاعد کردن ترامپ کمک کرد که سرنگونی دولت ایران هدفی واقعبینانه است.
نظامیان به طرح نیروهای اطلاعاتی اعتماد نداشتند
بسیاری از مقامات ارشد آمریکایی و همچنین تحلیلگران اطلاعاتی در سازمان اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل (امان - AMAN)، طرح اسرائیل برای قیام تودهای در طول درگیری را با تردید مینگریستند.
رهبران نظامی ایالات متحده به آقای ترامپ گفتند که ایرانیان در حالی که ایالات متحده و اسرائیل در حال ریختن بمب هستند، برای اعتراض بیرون نخواهند آمد.
مقامات اطلاعاتی ارزیابی کرده بودند که احتمال وقوع یک قیام تودهای که دولت را تهدید کند کم است و تردید داشتند که حمله مشترک آمریکا و اسرائیل باعث برافروختن هر نوع جنگ داخلی شود.
کاخ سفید به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. اما یک مقام ارشد دولت خاطرنشان کرد که آقای ترامپ در سخنان اولیه خود پس از آغاز جنگ، به ایرانیان گفته بود در خانههای خود بمانند و از آنها خواسته بود تنها پس از پایان کارزار هوایی به خیابانها بیایند. ترامپ در آن زمان گفته بود: «وقتی کار ما تمام شد، دولت خود را در اختیار بگیرید.»
نیت سوانسون، مقام سابق وزارت خارجه و کاخ سفید که تا ماه ژوئیه در تیم مذاکرهکننده ایران در دولت ترامپ به رهبری استیو ویتکوف حضور داشت، گفت که در سالهای طولانی فعالیت خود در سیاست ایران، هرگز شاهد یک «طرح جدی» برای ترویج قیام در ایران در داخل دولت آمریکا نبوده است.
آقای سوانسون که اکنون در شورای آتلانتیک فعالیت میکند، گفت: «بسیاری از معترضان به خیابان نمیآیند چون نگران جانشان هستند. این یک نکته است. اما نکته دوم این است که بخش بزرگی از مردم فقط یک زندگی بهتر میخواهند و در حال حاضر حاشیهنشین شدهاند. آنها نظام حاکم را دوست ندارند، اما نمیخواهند در مخالفت با آن بمیرند. آن ۶۰ درصد در خانه خواهند ماند.»
او افزود: «شما هنوز مخالفان سرسخت رژیم را دارید، اما آنها مسلح نیستند و اکثریت مردم را به خیابانها نمیآورند.»
به نظر میرسد آقای ترامپ نیز دو هفته پس از جنگ به همین نتیجه رسیده باشد. رئیس جمهور آمریکا ۱۲ مارس (۱۱ روز پیش) خاطرنشان کرد که ایران نیروهای امنیتی در خیابانها دارد که «اگر مردم بخواهند اعتراض کنند، آنها را با مسلسل به گلوله میبندند.»
او در رادیو فاکس نیوز گفت: «بنابراین فکر میکنم این مانع بزرگی برای مردمی است که سلاح ندارند. فکر میکنم این یک مانع بسیار بزرگ است. پس این اتفاق خواهد افتاد، اما احتمالاً نه بلافاصله.»
امیدواری گزینه کردها
در حالی که بسیاری از جزئیات طرحهای موساد مخفی مانده است، یکی از عناصر آن شامل حمایت از تهاجم گروههای شبهنظامی کرد ایرانی مستقر در شمال عراق بود.
موساد روابط دیرینهای با گروههای کرد دارد و مقامات آمریکایی گفتهاند که هم آژانس مرکزی اطلاعات آمریکا (C.I.A) و هم موساد در سالهای اخیر تسلیحات و حمایتهای دیگری را به نیروهای کرد ارائه کردهاند.
سیا از قبل اختیاراتی برای حمایت از مبارزان کرد ایرانی داشت و مدتها پیش از جنگ فعلی، سلاح و مشاوره در اختیار آنها قرار داده بود.
در اولین روزهای جنگ، جتها و بمبافکنهای اسرائیلی اهداف نظامی و پلیس ایران را در شمال غرب ایران در هم کوبیدند تا بخشی از راه را برای نیروهای کرد هموار کنند.
در جریان مصاحبه تلفنی ۴ مارس، از یک سخنگوی نظامی اسرائیل پرسیده شد که آیا اسرائیل بمبارانهای شدیدی را در غرب ایران برای کمک به تهاجم کردها انجام میدهد یا خیر. سخنگو، سرهنگ دوم ناداو شوشانی، گفت: «ما به شدت در غرب ایران فعالیت کردهایم تا توانمندیهای رژیم ایران را تضعیف کنیم، راه را به سمت تهران باز کنیم و آزادی عملیات ایجاد کنیم. تمرکز ما در آنجا همین بوده است.»
آمریکا تمایلی به استفاده از شبهنظامیان کرد نداشت
اما مقامات آمریکایی دیگر نسبت به ایده خود (که مربوط به مدتها قبل از جنگ بود) مبنی بر استفاده از کردها به عنوان یک نیروی نیابتی، اشتیاقی ندارند؛ تغییری که باعث ایجاد تنش با همتایان اسرائیلی آنها شده است.
یک هفته پس از شروع جنگ، در ۷ مارس، آقای ترامپ گفت که صراحتاً به رهبران کرد گفته است که شبهنظامیان را به داخل کشور نفرستند. او به خبرنگاران گفت: «من نمیخواهم کردها وارد شوند. نمیخواهم ببینم کردها آسیب ببینند یا کشته شوند.»
اندکی پس از انتشار گزارشهایی مبنی بر احتمال پیوستن شبهنظامیان کرد به این کارزار، بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان (یکی از احزاب اصلی کرد عراق)، در مصاحبهای با فاکس نیوز گفت که هیچ طرحی در این زمینه در جریان نیست. او افزود که پیشروی کردها ممکن است نتیجهای برعکس هدف مورد نظر داشته باشد.
او گفت: «میتوان استدلال کرد که این در واقع یک ضرر است.» وی افزود که ایرانیها بسیار ناسیونالیست هستند: «من معتقدم اگر آنها بترسند که ورود کردها از جاهای دیگر باعث فروپاشی یا تکهتکه شدن کشورشان شود، این امر ممکن است در واقع تمام دیگر مردم ایران را علیه این جنبش جداییطلب متحد کند.»
ترکیه به دولت ترامپ هشدار داده است که از هیچ اقدام کردی حمایت نکند. یک دیپلمات ترکیهای گفت که این پیام توسط هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در گفتگوی اخیر به مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ابلاغ شده است. ترکیه که متحد ناتو است، مدتهاست با هرگونه عملیات توسط کردهای مسلح مخالف است، زیرا با جداییطلبان کرد در داخل مرزهای خود دست و پنجه نرم میکند.
قیامی که هنوز فرا نرسیده است
مقامات آمریکایی که پیش از جنگ در جریان ارزیابیهای اطلاعاتی قرار گرفته بودند، گفتند که سیا احتمالات مختلفی را در داخل ایران پس از شروع درگیری بررسی کرده است. آژانسهای اطلاعاتی فروپاشی کامل دولت ایران را نتیجهای نسبتاً بعید میدانستند.
سایر مقامات آمریکایی آشنا با مسائل اطلاعاتی گفتند که حتی زمانی که دولت تحت فشار است (مانند اعتراضات تودهای در دیماه که در آن هزاران معترض کشته شدند)، موفق شد اعتراضها را نسبتاً سریع آرام کند.
ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان داده است که عناصر مسلح دولت ایران میتوانند علیه یکدیگر شورش کنند یا اقدامی انجام دهند که ممکن است جرقه یک جنگ داخلی را بزند.
گزارشها حاکی از آن است که محتملترین نتیجه این بود که عناصر تندرو دولت فعلی، کنترل اهرمهای قدرت را حفظ کنند.
سخنگوی سیا از اظهارنظر خودداری کرد. موساد و ارتش اسرائیل نیز از اظهارنظر خودداری کردند. نهادهای اطلاعاتی اسرائیل مدتهاست که امکان تحریک شورش در داخل ایران را به عنوان یک عملیات مستقل یا اندکی پس از شروع یک کارزار نظامی بررسی کردهاند، اما تا همین اواخر این احتمالات را رد میکردند. موساد به عنوان سرویس اصلی مسئول عملیات خارجی اسرائیل، مسئولیت این برنامهریزی را بر عهده داشت.
ایدهای که از ابتدا محکوم به شکست بود
شهار کویفمن، رئیس سابق بخش ایران در بخش تحقیقات اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل، گفت که اسرائیل ایدههای مختلفی را برای تضعیف یا سرنگونی دولت ایران بررسی کرده است، اما به نظر او این ایدهها از ابتدا محکوم به شکست بودند. او گفت باور ندارد که سرنگونی دولت ایران هدف قابل دستیابی در درگیری فعلی باشد.
سلفِ آقای بارنیا در موساد، یوسی کوهن، به این نتیجه رسیده بود که تلاش برای برافروختن شورش در داخل ایران اتلاف وقت است و دستور داد منابع اختصاص یافته به این موضوع به حداقل برسد. در دوران تصدی آقای کوهن که در سال ۲۰۲۱ به پایان رسید، موساد محاسبه کرده بود که چه تعداد از شهروندان کشور باید در اعتراضات شرکت کنند تا دولت ایران واقعاً تهدید شود و این تخمینها را با حجم اعتراضات واقعی از زمان انقلاب ۱۹۷۹ ایران مقایسه کرد.
آقای کوهن در سال ۲۰۱۸ گفت: «ما فکر میکردیم که آیا میتوانیم این شکاف را پر کنیم و به این نتیجه رسیدیم که نمیتوانیم.»
در عوض، استراتژی موساد در آن دوره این بود که سعی کند دولت را تضعیف کند تا اساساً تسلیم خواستههای اسرائیل و آمریکا شود؛ این تلاشها با استفاده از ترکیبی از تحریمهای اقتصادی فلجکننده و عملیاتهایی برای ترور دانشمندان هستهای و رهبران نظامی ایران و خرابکاری در تأسیسات هستهای انجام شدند.
در سال گذشته، با محتملتر شدن اقدام نظامی اسرائیل علیه ایران، آقای بارنیا رویکرد موساد را تغییر داد و منابع آژانس را به طرحهایی اختصاص داد که میتوانست در صورت بروز جنگ به سرنگونی دولت تهران منجر شود. به گفته مقامات، در ماههای اخیر آقای بارنیا به این باور رسیده بود که موساد میتواند پس از چند روز حملات هوایی شدید اسرائیل و آمریکا و ترور رهبران ارشد ایران، جرقه شورشها را در سراسر ایران بزند.
پس از حملات و ترورهای روزهای اولیه جنگ، قیام رخ نداد. اما مقامات اسرائیلی میگویند هنوز امید خود را از دست ندادهاند. یحیییل لایتر، سفیر اسرائیل در ایالات متحده، روز یکشنبه در سیانان در پاسخ به این سوال که جنگ چگونه به پایان میرسد، گفت: «من فکر میکنم ما به چکمههای روی زمین نیاز داریم، اما آنها باید چکمههای ایرانی باشند. و فکر میکنم آنها در راهند.»
۴۲/۴۲
نظر شما