از زمان اجرایی شدن توافق آتشبس غزه در۱۸ مهر ۱۴۰۴/ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵، پس از بیش از دو سال جنگ در غزه، اسرائیل دستِ بازتری در تضعیف حماس و اشغال بیشتر غزه پیدا کرده است. حماس تحت فشار هشت کشور عربی و مسلمان و با اعتماد به ضمانت آنها برای پیاده شدن مفاد طرح ترامپ، با واگذار کردن تنها کارت برنده خود (اسیران اسرائیلی) در مذاکرات آتشبس اسرائیل، غیر از آزادی تعدادی از زندانیان فلسطینی و ورود کمکهایی محدود، عملاً میدان را به حریف واگذار کرد. اسرائیل در این مدت، با ادامه بمباران، محاصره، توسعه مناطق اشغالی و جلوگیری از ورود مقادیر کافی کمک و ملزومات اولیه، با استمرار جنگ در سطحی دیگر، به نقض روزانه آتشبس ادامه داده است.
روز چهارشنبه ۶ خرداد/ ۲۷ مه دفتر اطلاعرسانی دولتی در نوار غزه اعلام کرد رژیم اشغالگر صهیونیستی از زمان اجرایی شدن توافق آتشبس تاکنون، طی ۲۲۷ روز، ۳۰۰۵ مورد نقض و تجاوز جدی علیه این توافق، شامل بمباران، هدفگیری مستقیم غیرنظامیان، نابودی کامل محلههای مسکونی، تیراندازیهای مکرر و نفوذ به مناطق مسکونی مرتکب شده که به شهادت ۹۱۰ شهروند، زخمیشدن ۲۷۴۷ نفر دیگر و ربوده شدن و بازداشت ۸۲ شهروند به دست نیروهای اشغالگر منجر شده است. این دفتر همچنین اعلام کرد از مجموع ۱۳۵ هزار و ۶۰۰ کامیون کمک و کالا که قرار بود وارد نوار غزه شود، تنها ۴۹ هزار و ۹۷۳ کامیون (۳۶ درصد میزان مقرر) وارد شده و از مجموع ۱۷ هزار مسافر نیز تنها به ۵۶۳۶ نفر (۳۴ درصد تعهدات) اجازه سفر داده شده که نشاندهنده ادامه سیاست محدودسازی و مانعتراشی در حرکت انسانی و جلوگیری از تردد آزادانه مردم غزه است.
گذشته از موارد فوقالذکر، هدف قرار دادن رهبران مقاومت، سیاست همیشگی اسرائیل بوده و اعلام آتشبس هیچ تغییری در این استراتژی رژیم ایجاد نکرده، تا حدودی موجب تشدید آن شده و رهبران و فرماندهانی که از جنگ جان سالم به در برده بودند، در دوران آتشبس به شهادت رسیدند. یازده روز پس از ترور شهید عزالدین حداد، چهارمین رهبر سیاسی حماس در غزه و هشتمین فرمانده کل گردانهای قسام در ۲۵ اردیبهشت/ ۱۵ مه، علیرغم آتشبس برقرار شده از ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵، شامگاه سه شنبه ۵ خرداد/ ۲۶ مه، در روز عرفه و شب عید قربان، محمد علی عوده، معروف به ابوعمرو (۱۹۷۴ – ۲۶ مه ۲۰۲۶)، پنجمین رهبر سیاسی حماس در غزه و نهمین فرمانده کل گردانهای قسام که از فرماندهان تراز اول مقاومت فلسطین و از چهرههای برجسته این جنبش بود که دههها در گمنامی فعالیت میکرد، در عملیات ترور رژیم صهیونیستی همراه همسر، فرزندان و تعدادی غیر نظامی دیگر به شهادت رسید.عوده سه روز بعد از شهادت سلف خود عزالدین حداد، از ۲۸ اردیبهشت/ ۱۸ مه تا زمان شهادت در ۵ خرداد/ ۲۶ مه۲۰۲۶ به عنوان رهبر و فرمانده گردانهای قسام خدمت کرد. او سالها تحت تعقیب اشغالگران صهیونیست بود و چه در طول و چه قبل از جنگ غزه از چندین سوء قصد اسرائیل جان سالم به در برده بود، از جمله یک مورد پس از آتشبس ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ که خانه پدرش در اردوگاه پناهندگان جبالیا هدف قرار گرفته شد و پسر بزرگش، عمرو به شهادت رسید.
عوده یکی از برجستهترین معماران عملیات نظامی مقاومت فلسطین بود و به گفته حماس «از اولین نسلی بود که شاخه جهادی و نظامی را تأسیس کرد و سهم او در تمام مراحل و نقاط عطف مبارک آن مشهود بود.» عوده مدتها به عنوان رئیس اطلاعات گردانهای قسام خدمت کرد و طبق گزارشها، پس از ترور رائد سعد در دسامبر ۲۰۲۵، به عنوان رئیس عملیات و ساخت سلاح این گروه منصوب شده بود.
در طول جنگ غزه، محمد عوده و عزالدین حداد پس از ترور فرماندهان پیشین، محمد ضیف و محمد سنوار، برنامههایی را برای بازسازی فرماندهی نظامی تدوین کردند و بر سازماندهی مجدد عملیات دفاعی و رزمی گردانها در شمال پس از جدایی شمال از جنوب غزه نظارت داشتند. اسرائیل ادعا کرده عوده «آخرین فرمانده ارشد» بود که بر برنامهریزی حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ نظارت داشت و اعلام شده که این عملیات در چارچوب تلاشهای مستمر برای تعقیب هر کسی که در حمله ۷ اکتبر مشارکت داشته، انجام گردیده و تعقیب هر کسی که در آن عملیات شرکت داشته، ادامه خواهد داد.
این ترور و ترورهای پیشین نشان داد اسرائیل پس از دستیابی به هدف اولش (آزادی اسیران) در جریان اجرای مرحله اول آتشبس با فشار ترامپ، در راستای نابودی حماس به عنوان هدف اعلام شده دیگر جنگ غزه، اقدام به ترور فرماندهان ارشد حماس، از جمله هر فردی که در عملیات «طوفان الاقصی» نقش داشته، چه در سطح طراحی و چه اجرا، تعلل نخواهد کرد. به عبارتی توافق آتشبس بر خلاف طرح ترامپ، مانع ترورهای هدفمند اسرائیل نخواهد شد.
اسرائیل همچنین اعلام کرد که در جریان حملهای دیگر به شمال نوار غزه، علیه نشست سطح بالای حماس دو نفر از عناصر برجسته حماس در شمال نوار غزه، عزالدین البیک فرمانده تیپ شمال نوار غزه و عماد اسلیم فرمانده گردان الزیتون حماس هدف قرار گرفتند.
نقض آتشبس غزه به موارد پیشگفته محدود نمیشود. یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز۶ خرداد/ ۲۷ مه ۲۰۲۶ بعد از تایید ترورعوده گفت: «طرح مهاجرت داوطلبانه از غزه نیز اجرا خواهد شد - همه چیز در زمان مناسب و به شیوهای مناسب.» منظور از این طرح، کوچ اجباری ساکنان غزه و در ادامه، توسعه مناطق اشغالی در غزه است که در حال حاضر بیش از ۶۳ درصد آن در اشغال اسرائیل است و بیش از دو میلیون نفر در این منطقه محصور کوچک ساکنند.
نتانیاهو جدیداً اعلام کرده که اسرائیل ۶۰ درصد نوار غزه را تحت اشغال خود درآورده و دستور داده تا ۷۰ درصد این منطقه را اشغال کنند. این اشغالگری به موازات حملات و محدودیتهای دیگر، زمینه ساز کوچاندن اهل غزه به بیرون است.
اگرچه این حجم گسترده نقض آتشبس، از جمله تداوم هدف قرار دادن مناطق مسکونی و ترور فرماندهان و توسعه مناطق اشغالی، زیر پا گذاشتن تمامی تفاهمات و تعهداتی است که پیشتر میانجیگران برای اجرای آتشبس داده بودند، سکوت و بیموضعی کشورهای عربی و اسلامی هشتگانه ضامن توافق و مشارکتکننده در طرح ترامپ در برابر این نقضهای آتشبس قابل توجه است.
به موازات حملات به غزه، شاهد الگوی مشابه نقض آتشبس در لبنان با تشدید تجاوزات و عملیات اسرائیل در این کشور، شامل حملات هوایی و زمینی، تخریب، کشتار غیرنظامیان، دستور تخلیه مناطق مختلف، آوارگی مکرر مردم، اشغال مناطق و ترور نیروهای حزبالله هستیم. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرده که از زمان گسترش حملات رژیم صهیونیستی از ۲ مارس گذشته (۱۱ اسفند ۱۴۰۴) تاکنون، ۳۲۶۹ نفر به شهادت رسیده و ۹۸۴۰ نفر دیگر زخمی شدهاند. یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل در جلسه کابینه امنیتی رژیم صهیونیستی تاکید کرده، «چیزی که آنها را به درد میآورد، این است که ما خاک آنها را بگیریم (اشغال کنیم)» و ایتمار بن گویر، وزیر امنیت داخلی هم گفته «هر گاه ضاحیه بیروت را همانند کاری که در رفح (جنوب غزه) کردیم، با خاک یکسان کنیم، آن وقت درد خواهند کشید.» در میانه آتشبس و گفتگوهای دولت لبنان و اسرائیل، نتانیاهو و کاتس بعد از نشست کابینه امنیتی بر تشدید حملات به حزب الله و لبنان تا ضاحیه بیروت تأکید کرده و به ارتش دستورات حمله را صادر کردند. با این حملات، غیر از گسترش اشغال و سلطه جغرافیایی بر مناطقی در لبنان، تغییر بافت جمعیتی با دستور تخلیه در مناطقی از این کشور در جریان است و اسرائیل درصدد است قبل از هر نوع توافق یا تفاهم احتمالی ایران و آمریکا که شامل آتشبس در همه جبههها از جمله لبنان است، حضور خود را در مناطق اشغالی لبنان توسعه بخشد و تثبیت کند.
در میانه آتشبس و به موازات تهدیدها و تحریمهای جدید علیه ایران در حین مذاکرات، نقضمستمر آتشبس از سوی آمریکا، خصوصاً در جنوب کشور در حال اتفاق است. اخبار حاکی از آن است که ترامپ فعلا در مورد متن تفاهمنامه با ایران در حال رایزنی با متحدان منطقهای از جمله اسرائیل است و اعلام کرده برای فکر کردن در مورد امضای این توافق به چند روز دیگر نیاز دارد. نتانیاهو هم گفته «ما باید مأموریت در ایران را تکمیل کنیم و من تقریباً هر روز با ترامپ در این باره گفتوگو میکنم.» با توجه به دو جنگ قبلی در میانه مذاکرات و زمانی که تصور میشد توافق نزدیک است، صدالبته نمیشود به این چند روز مورد نظر ترامپ خوشبین بود؛ خصوصاً با توجه به اقدامات و اظهارات تهدید آمیز مقامات آمریکایی. حتی اگر جنگ در مقیاس قبلی رخ ندهد، حملات به مناطقی از کشور اگر مثل موارد نقض آتشبس در غزه و لبنان به صورت پله به پله با الگوهای تکرار شونده حمله عادیسازی شود، میتواند خطرناک باشد. به عبارتی اگر هدف قرار گرفتن هر شب بندرعباس و قشم و مناطقی در جنوب کشور ادامه یابد و عادی شود، به تدریج، گام به گام در نقاط مختلف کشور و استانهای دیگر آزمایش و تکرار میگردد و با برنامههایی متفاوت توسعه خواهد یافت و آنچه که در جنگ رمضان محقق نشد، با این اقدامات، ذیل پوشش آتشبس و شاید تفاهم، تحقق یابد.
مذاکره کنندگان ایران مراقب باشند برگهای برنده خود را در مذاکره برای تفاهمی بدون پشتوانه ارزان ندهند.
17302
نظر شما