وقتی یک دانمارکی تاریخ ایران باستان را با عشق روایت می‌کند

ژاله آموزگار معتقد است: «آرتور کریستن سن، دانشمندی است که به سرزمین ما عشق می‎ورزید، با قهرمان‏‌های اسطوره‏ ای و تاریخی ما دمساز شده بود و به فرهنگ ما جلال و جبروتی دیگر بخشید.»

به گزارش خبرآنلاین، شب «آرتور کریستن سن» صد و پنجاه و سومین شب از شبهای مجله بخارا بود که با همکاری سفارت دانمارک در تهران، مؤسسه فرهنگی هنری ملت، دایره العمارف بزرگ اسلامی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و گنجینه پژوهشی ایرج افشار عصر سه شنبه ۶ اسفند ماه ۱۳۹۲ در محل کانون زبان فارسی برگزار شد. دکتر ژاله آموزگار، از این ایران شناسان برجسته دانمارکی در این مراسم سخنرانی کرد که گزیده‌ای از اظهارات او را در ادامه می‌خوانید:

- در کارنامه زرین خاورشناسی و ایران شناسی قرن‎های نوزدهم و بیستم میلادی، نام آرتور کریستن سنِ دانمارکی جای بس والایی دارد. در آن دوران جاذبه و رمز و راز شرق، با هوش‎ترین دانشمندان غرب را به سوی خاورشناسی کشاند و تمدن درخشان سرزمین ما نیز این بخت را داشت که عرصۀ فعالیت‎های علمی نوابغ برجسته‎ای ‎گردد. در این میان دانشمندانی از سرزمین کوچک و متمدنی در دوردست‎های شمال اروپا، یعنی دانمارک، سهم بزرگی از این فعالیت‎های فرهنگی را به خود اختصاص دادند. ما به دلایل فراوان مدیون ایران‎شناسان بزرگ این سرزمین دوست داشتنی هستیم که به کاوش در فرهنگ و زبان و ادبیات ما پرداخته‎اند. از دست آوردهای آنها بهره برده‎ایم و آنها نیز به نوعی رضایت خاطر یافته‎اند.

- این ایران شناس و ایران دوست نامی که برای اهل علم و ادبِ فرهنگ ایرانی چهره‎ای بی‌نظیر و یا لااقل کم نظیر است، در زمینه‎های گوناگون تاریخ باستان، اسطوره‎شناسی، مطالعات دینی، ادبیات گویش‎ها و داستان‎های عامیانه مطالعات درخشانی انجام داده است. او تنها فرزند یک خانواده متوسط ولی مهربان و با فرهنگ دانمارکی بود که از آغاز علاقه شدیدی به مطالعه داشت. درسیزده سالگی در یک انشای کودکانه آرزو کرد که زبان شناس شود و چه زبان شناسی شد!

- بخت یار ما ایرانی‎ها بود که در دوران جوانی کتاب هزار و یک شب در دسترس او قرار گرفت که تأثیر بسیاری بر او گذاشت و او را به مطالعه درباره شرق و اسرار پنهانی آن سوق داد. او رشته تحصیلی حقوق را که آرزوی پدر و مادرش بود کنار گذاشت و به مطالعات زبان روی آورد و جز زبان دانمارکی در زمینۀ زبان فرانسه و لاتین مهارت یافت، بعد فارسی و عربی و ترکی و سانسکریت را آموخت.

- او نخست با رستم وارد معرکه شد و نخستین اثرش در ۱۸۹۸ "رستم پهلوان ایرانی" نام دارد. مقاله بعدی او " افسانه‎ها و روایات در ادبیات فارسی" در ۱۸۹۹ منتشر شد و این مقالات و مقالات دیگر زمینه‎ساز رساله دکتری او درباره خیام شد که آن را در ۱۹۰۳ با درجه ممتاز به پایان برد.

- پس از آن ادامه مطالعات او در کتابخانه‎های پاریس و لندن بود. سفری به اسپانیا و مشاهده تلاقی تمدن‎های شرق و غرب او را به شدت تحت تأثیر قرار داد. در ۱۹۰۲ سفری به برلین کرد و در آنجا با دانشمند و ایران شناس بزرگ، آندره آس، آشنا گشت و خوشه چین دانسته‎‏های این محقق بی‎نظیر آلمانی شد. و پس از کسب این دانش‎ها به دانمارک برگشت . همان سال بود که از رساله دکتری‎اش دفاع کرد و یک ازدواج موفق در ۱۹۱۶ زندگی عاشقانه و آرام و بی‎دغدغه‎‏ای را برای او پیش آورد که در موفقیت‏‎های علمی او قطعاً مؤثر بوده است.

‌

- آثار کریستن سن بسیار گسترده و در زمینه ‏های مختلف است، هم در زمینه ایران باستان و هم در زمینه ادبیات و داستان‎های عامیانه و فولکلور و گویش‏‎شناسی و غیره. ولی علاقه بیشتر او دور و بر تاریخ ساسانیان می‏‎چرخد. من به بخش ایران باستان می‎پردازم و بحث در مورد آثار مربوط به زبان و ادبیات فارسی را دوستان دیگر پیش می‎کشند.

- او یک تاریخ‎نگار برجسته و متمایز است. بد نیست بگویم آنچه او را به این وادی کشاند ترجمه تاریخ طبری نُلدکِه بود و تحت تأثیر همین اثر و هم چنین شاهنامه داستان بهرام چوبین را در ۱۹۰۷ به زبان دانمارکی منتشر کرد . اشاره کنم که کریستن سن بیشتر آثار خود را به زبان فرانسه نوشته است. در مورد تاریخ دوره ساسانی نخست در ۱۹۲۵ کتابی تألیف کرد که با قلم توانای استاد مینوی با عنوان " وضع ملت و دولت و دربار در دوره ساسانیان " به فارسی برگردانده شده است.

- در ۱۹۳۵ کتاب تکمیل شده دیگری درباره تاریخ ساسانیان ، " ایران در زمان ساسانیان "، را منتشر کرد که هنوز، به نظر من البته، بهترین و ارزشمندترین اثر درباره تاریخ ساسانیان و مورد استفاده همگان است، دیگران هر چه هم می‎نویسند باز هم با استفاده از اثر کریستن سن است.

- " مزداپرستی در ایران قدیم" که پژوهش‎های ارزنده‏ ای درباره دین زرتشت دارد و هم چنین کتاب " آفرینش زیان‎کار" که گزارشی است بسیار جالب و علمی از کارکرد دیوان در فرهنگ ایرانی و هندی. کار ارزندۀ دیگری از او که به نظر من ماندگار سده‏ ها خواهد بود، طبع مجموعه گرانبهای نسخه ‏های خطی اوستایی و پهلوی موجود در کتابخانه کپنهاک است، یک مجموعه دوازده جلدی، که خود کریستن سن بر جلدهای یک تا چهار آن مقدمه نوشته است . این اثر با همکاری کای بار در سال‎های ۱۹۳۱ تا ۱۹۴۴ چاپ شده است . این مجموعه نفیس را واقعاً باید دید.

- در پایان می‎پردازم به کتاب دو جلدی او " نمونه‎های نخستین انسان و نخستین شهریار" در تاریخ افسانه‎ای ایرانیان. من افتخار این را داشتم که این اثر دو جلدی را با همکاری دوست و همکار دانشمند درگذشته‎ام زنده‎یاد احمد تفضلی به فارسی برگردانم. جلد اول این اثر که کریستن سن آن را در ۱۹۱۷ در استکهلم منتشر کرد اختصاص به روایت‏های مربوط به کیومرث، پیش نمونه انسان، مشی و مشیانه، نخستین جفت و فرزندان آنها هوشنگ و طهمورث دارد. جلد دوم این اثر که در ۱۹۳۴ منتشر شده است سخن از اسطوره جم و جمشید را به میان می‎آورد.

- روش کار نویسنده همیشه این بوده است که نخست روایت‏های مربوط به این مسائل را از متون ودایی ، اوستایی، پهلوی ، عربی و فارسی نقل می‎کند و سپس به طبقه‎بندی آنها می‏پردازد و با احاطه‎‏ای که به اسطوره‏‎های هند و اروپایی و سامی دارد به نوعی اسطوره‏‎شناسی تطبیقی دست می‎یازد. ما در ترجمه خود از آنجا که در این مدت تحقیقات ایران شناسی تکامل بیشتری یافته بود مطالب را روز آمد کردیم . قرائت‏‎های جدیدتری ارائه دادیم و به همه متون نیز مستقیماً رجوع کردیم و در نهایت این دو جلد به برکت وجود این دانشمند ارزنده دانمارکی به صورت اثری تحقیقی درآمد که به جز این که کتاب سال جمهوری اسلامی و کتاب برگزیده انتشارات دانشگاه تهران شد ، برای من و دکتر تفضلی هم جای ارزنده‏‎ای در میان سایر آثارمان داشت.

- باید اقرار کنم که در ترجمه این اثر ما نوعی ارتباط عاطفی با این دانشمند ارزنده پیدا کردیم ،گویی سایه بلند او را در طی ماه‏های طولانی که با این اثر گذراندیم در کنار خود احساس کردیم. برای من سعادتی است که به عنوان یک ایرانی بعد از گذشت هفتاد سال از درگذشت آرتور کریستن سن ، دانشمندی که به سرزمین ما عشق می‎ورزید، با قهرمان‏های اسطوره‏ ای و تاریخی ما دمساز شده بود و به فرهنگ ما جلال و جبروتی دیگر بخشید ادای احترام کنم و ضمناً یاد دوست از دست رفته‏‎ام، احمد تفضلی را نیز گرامی بدارم که ما هر دو در برگردان هر برگ این کتاب بر استادی این دانشمند بزرگ آفرین گفتیم.»

 

6060

 

کد خبر 341046

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 3
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بی نام IR ۱۷:۱۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۷
    36
    متاسفانه خودمان کوچکترین کاری برای شناساندن تاریخ کشورمان ، حتی برای بچه هایمان نکرده ایم . حتی یک فیلم هم در این رابطه ساخته نشده است . در حالی که جوانان با شناخت تاریخ و فرهنگ و دانستن حوادثی که در طول تاریخ برای پدرانشان اتفاق افتاده و اینکه آنان چگونه مبارزه کرده و چه واکنشی داشته اند ، می توانند به کشورشان احساس تعلق و محبت پیدا کنند و کسانی که به کشورشان احساس تعلق ندارند ، احساس تعهد نیز نخواهند داشت و طبیعی است که ما شاهد فرار مغزها از کشور و دزدی ها و اختلاس های آنچنانی باشیم . دوست داشتن وطن از ایمان است .متاسفانه برخی انگار به هیچ کشوری در دنیا تعلق ندارند و تنها چیزی که می شناسند سود شخصی است ومانند بیگانه ای به طور موقت در کشورمان زندگی می کنند
  • بی نام IR ۱۸:۲۰ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۷
    13
    گزارش جالبی بود ممنون
  • محمد IR ۰۴:۳۷ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    6
    ما از تاریخمان گذشتیم ، تاریخ هم در حال گذز از ماست .