روزنامه شرق نوشت: اصطلاح آب مجازی اولین‌بار در دهه ٩٠ میلادی توسط تونی آلن مطرح شد که تعریف آن: مقدار آبی است که یک کالا یا یک فراورده کشاورزی در فرایند تولید، مصرف می‌کند تا به مرحله تکامل برسد و مقدار آن معادل جمع کل آب مصرفی در مراحل مختلف زنجیره تولید از لحظه شروع تا پایان است.

صفت مجازی در این تعریف بدان معناست که بخش عمده آب مصرف‌شده در فرایند تولید، در محصول نهایی وجود فیزیکی ندارد و درحقیقت بخش بسیار ناچیزی از آب مصرفی در پایان به عنوان آب واقعی در بافت محصول باقی خواهد‌ ماند.

نکته مهم اینکه، صفت مجازی به معنای غیرواقعی نیست، بلکه صریحا باید گفت آب مجازی، آبی کاملا واقعی است؛ برای مثال، آب مجازی مورد نیاز برای تولید یک کیلوگرم گندم به‌طور متوسط هزارو ٣٠٠ لیتر است. مطالعه‌ای موردی که سال ٢٠٠٤ در استرالیا انجام شده نشان می‌دهد میزان آب مجازی برای ساخت یک آپارتمان مسکونی، معادل ١٥ سال مصرف آب ساکنان آن ساختمان است.

مقدار آب مجازي برخي از مواد غذايي و كالاهاي مصرفي در جدول یک ارائه شده است؛

همان‌طور که از جدول شماره یک پیداست تولید یک خودرو حدود ٤٠٠ مترمکعب از منابع آبی را مصرف می‌کند، بنابراین لازم است صنایع خودروسازی یا در مناطقی پرآب احداث شوند یا قطعاتی که مصرف آب زیادی دارند از طریق واردات تأمین شوند یا از منابع آب غیرقابل تصفیه در این بخش استفاده شود. این مورد در تمام صنایع دیگر نیز لازم‌الاجراست.

آب مجازی رابطه عکس با بهره‌وری آب دارد یعنی با افزایش بهره‌وری آب، مقدار آب مجازی در محصول یا کالای مورد نظر کاهش می‌یابد.

رابطه آب مجازی و بهره‌وری آب

با توجه به پایین‌بودن بهره‌وری آب کشاورزی در ایران، مصرف آب مجازی در این بخش بسیار بالا است، بنابراین بهترین راهکار در شرایط موجود، توسعه هرچه بیشتر تجارت آب مجازی است. در واقع کشورهای کم‌آب (همچون ایران) می‌توانند با تجارت آب مجازی و واردات محصولات آب‌بر، مقدار آب موردنیاز برای تولید آنها را ذخیره کنند. بیشترین حجم تجارت جهانی آب مجازی مربوط به محصولات کشاورزی است و در بین آنها گندم بالاترین میزان را دارد. در جدول شماره دو، ١٠ کشور اول صادرکننده و واردکننده آب مجازی خالص در سال‌های ١٩٩٧ تا ٢٠٠١ میلادی فهرست شده‌اند.

همان‌طور که از جدول دو مشخص است ایران فقط با ١٥ میلیارد مترمکعب واردات آب مجازی در رتبه هشتم است و ژاپن که بحران آب ندارد با واردات آب مجازی به میزان ٩٢ میلیارد مترمکعب (یعنی شش برابر واردات ایران که حدود ٧٠ درصد آب تجدید‌پذیر سالانه ماست) در رتبه نخست قرار دارد.

براساس پژوهشی که در سال ١٣٨٥ روی محصولات غذایی کشور انجام شده است، غلات، حبوبات، خشکبار و دانه‌های روغنی از لحاظ آب مجازی، محصولاتی پرمصرف و میوه‌ها، سبزی‌ها و محصولات صنعتی، کم‌مصرف هستند.

با توجه به این تحقیق و تحقیقات مشابه لازم است:

١- مسئولان در نگرش خود نسبت به آب مجازی ترتیب اثر داده و بر اصرار یک دهه گذشته در راستای خودکفایی در بعضی محصولات، به‌ویژه گندم (به‌عنوان یک محصول پرمصرف که فشار زیادی بر منابع آبی کشور وارد کرده است) خاتمه دهند. برای مثال گندم با سهم ٥/٥٨ درصدی در واردات آب مجازی، بزرگ‌ترین محصول وارداتی در سال‌های ١٣٦٢ تا ١٣٨٢ بوده است و با واردکردن ۱۰.۴ میلیون تن گندم در سال‌های ١٣٨٢-١٣٧٨ بیش از ۱۱.۶ میلیارد مترمکعب آب در کشور ذخیره شده است.

٢- در برخی محصولات نیاز است تجارت آب مجازی در بین استان‌ها نیز انجام شود به این صورت که با توجه به شرایط مناسب شمال کشور از نظر منابع آبی، کشت برنج فقط در این منطقه صورت گیرد و وزارت جهاد کشاورزی با تعیین الگوی کشت مناسب هر منطقه، مانع از بحرانی‌ترشدن منابع آبی شود.

٣- واردات براساس محصولاتی که بیشترین مصرف آب مجازی را دارند تنظیم و در مقابل بر تولید محصولاتی که مصرف آب مجازی کمتری دارند تأکید و نسبت به صادرات آنها اقدام شود.

۴۷۴۷

کد خبر 463262

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 7 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 9
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 1
  • بی نام GB ۰۶:۵۰ - ۱۳۹۴/۰۷/۰۹
    7
    کو آدم عاقل که این چیزا رو بفهمه چند سال دیگه ایران وارد فاز فاجعه میشه اونوقت دغدغه سران مملکت دست دادن ظریف با اوباماست؟؟؟؟؟
  • بی نام IR ۰۷:۲۵ - ۱۳۹۴/۰۷/۰۹
    8
    اصلا چرا برنج؟ در زمین های مستعد شمال ایران، امکان کاشت محصولی وجود نداره که ارزش تغذیه ای و یا ارزی بیشتری داشته باشه؟ پافشاری بی مورد و متعصبانه قومی و نژادی در حفظ فرهنگ غلطی مثل خوردن بی حد و حصر برنج و چای و روغن و نمک و شکر تبعات زیانبار اقتصادی و بهداشتی زیادی داره. چه خوبه که از جنگ با طبیعت کره زمین و بدن انسان دست برداریم.
  • علیرضا IR ۰۸:۴۰ - ۱۳۹۴/۰۷/۰۹
    6
    بسیار جالب ومفید ومختصر بود
  • بی نام A1 ۰۹:۰۴ - ۱۳۹۴/۰۷/۰۹
    7
    هر کیلوگرم هندوانه 250 لیتر آب مصرف میکند. هندوانه در بازار کیلویی 120 تومان است یعنی آب هندوانه از آب معدنی ارزانتر است. چه کسی باید کشاورزی را مدیریت کند که چنین اتفاقی نیافتد
  • بی نام A1 ۱۲:۰۶ - ۱۳۹۴/۰۷/۱۰
    7
    بهتر نیست اکثر آبی که در کشاورزی حرام میشود را به فکر باشید؟
  • محمد A1 ۰۵:۵۷ - ۱۳۹۴/۰۷/۱۳
    0
    نمیشه واردات منحصرا از الگو ی بالا استفاده کرد غلاتی مانند گندم با اینکه مصرف آب زیادی دارند اما چون بصورت پاییزه کشت میشوند و از آب باران استفاده می کنند بسیار کمتر از میوه و صیفی جات به منابع آبب فشار وارد میکنند
  • بی نام IR ۰۸:۵۳ - ۱۳۹۴/۰۷/۱۳
    0
    عزیزم الان زوده به فکر این چیزا باشیم. در مملکت ما همیشه یک معضل باید به ترتیب از مرزهای تنش و بحران و فاجعه و افتضاح بگذره تا شاید آقایون یه تکونی به خودشون بدن و دست بکار بشن. حالا فعلا در مرز بحران هستیم پس به فکر بودن زوده براشون...
  • عرفان IR ۰۹:۳۸ - ۱۳۹۴/۰۷/۱۳
    0
    عزیز من این اراجیف چیه؟؟؟؟ یک کشور مقتدر کشوریه که جمعیت داشته باشه، نیروی نظامی داشته باشه و توان تأمین غذانون، امروز چالش پیش روی دولت تدبیر و امید دو چیزه، جمعیت و گندمآب گیر دادن که ایران نباید گندم تولید کنه، گندم غذای اساسیه، مگه نبود 100 سال پیش انگلیس گندم ایران رو بستن 10 ملیون کشته داد توی قحطی ایران برو اسرائیل رو ببین تا خود سیمخاردارها گندم میکارن، آمریکا رو ببین هرسال 10 برابر نیازش گندم تولید میکنه میریزه تو دریا، سال بعد بازم همون مقدار تولید میکنه، چون این یه قدرته که بتونی نصف کره زمین رو نون بدی، توی جنگ نون دادن به نیرو خیلی مهمه توان غذا رسانی تمام جنگه توی سوریه دارن گربه میخورن،دست گذاشتن دقیقا رو گندم ایران، خوشون 10 برابر جمعیت تولید میکنن
  • ناشناس IR ۱۰:۵۹ - ۱۳۹۴/۰۷/۱۳
    0
    خب با آب میوه آبیاری کنیم مزارع رو محصولاتشون خوشمزه تر هم میشه