جریان افراط، مهم‌ترین دشمن بهبود روابط هند و پاکستان

روابط دو کشور پاکستان وهند طی چند دهه گذشته همواره شاهد تنش های متعددی بوده است . تنش هایی که حتی موجب صف آرایی نیروهای نظامی هر کدام از کشورها در مرز همسایه شده است . با این حال در مقاطع مختلف تلاش هایی نیز برای بهبود روابط هند و پاکستان از سوی سیاستمداران این دو کشور و یا کشورهای ثالثی چون آمریکا بعمل آمده است. مدتهاست که به پای ثابت اختلافات این دو کشور تبدیل شده است و اقدامات تروریستی نیز هر از چند گاهی روابط هند و پاکستان را مخدوش می کند . بعد از آنکه بدنبال اقدام تروریستی در بمبی روابط هند و پاکستان به سردی نهاد، برخی کارشناسان از احتمال از سرگیری مذاکرات مجدد این دو کشور سخن گفته اند . خبر آنلاین در گفتگو با دکتر نوذر شفیعی استاد دانشگاه و کارشناس مسائل شبه قاره چشم انداز بهبود احتمالی روابط پاکستان و هند را مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است.

بدنبال دیدار اخیر مقامات دستگاه خارجی پاکستان و هند برخی کارشناسان بر این باورند که روابط این دو کشور به سمت بهبود حرکت خواهد کرد ؟ ارزیابی شما در این باره چیست؟
حرکت هند و پاکستان به سمت مذاکره ، تابع سه مولفه کلیدی است . یکی محیط داخلی هند و پاکستان ، دیگری محیط بین الملل و سوم رفتار نخبگان سیاسی این دو کشور. از دهه 1970 به این سو هندو پاکستان به این نتیجه رسیدند که تداوم رقابت و مسابقه تسلیحاتی به سود هیچکدام نیست چراکه در رقابت تسلیحاتی منابع مالی صرف هزینه های نظامی شده و روند توسعه کند می شود و در نتیجه فقر در هر دو جامعه گسترش می یابد که تهدید کننده است. بعد از اینکه در سال 1998 در هند و پاکستان آزمایشات اتمی حادث شد هر دو طرف به این نتیجه رسیدند که حرکت به سمت نظامی گری ، برخورداری از تسلیحات هسته ای و توازن وحشت نمی تواند برای این کشورها مفید باشد. این واقعیات سیاستمداران و نخبگان هند و پاکستان را به سمت مذاکره و سازش سوق داد. در حال حاضر نیز هم آصف علی زرداری روئیس جمهوری پاکستان و هم مان ماهان سینگ به موفقیت در عرصه سیاست خارجی نیاز دارند. یکی از این عرصه ها بحث کشمیر است . در دیپلماسی هند ، حلقه اول یا حلقه همسایگان یا به تعبیری خارج نزدیک بسیار مورد توجه قرار دارد از سوی دیگر در پاکستان نیز نگاه غالب این است که آصف علی زرداری بعلت مشکلات داخلی از مسائل سیاست خارجی غافل مانده است. لذا آغاز دوباره مذاکرات می تواند برای دولتهای هر دو کشور سودمند باشد. از سوی دیگر در سطح بین المللی برجسته ترین نقش را ایالات متحده آمریکا ایفا می کند. آمریکایی در مدیریت و کنترل مسائل جنوب آسیا نقش اساسی دارند . آنها هم می توانند در این جهت نقش مثبت داشته باشند و هم می توانند در جهت منفی نقش آفرینی کنند. در حال حاضر آمریکایی ها از سوی پاکستان و هند برای حل مناقشات تحت فشار هستند بخصوص اینکه در استراتژی پاکستان مسائل افغانستان و مبارزه با افراطی گری با موضوع هند گره خورده است .

بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت که با بهبود روابط هند و پاکستان روند مبارزه با تروریسم و افراطی گری نیز تسریع می یابد؟
صد در صد اینطور است . چون مادامی که هند و پاکستان روابط حسنه ای داشته باشند امکان مانور برای جزیان افراط کاهش می یابد . به همین دلیل است که هر گاه مناسبات این دو کشور رو به بهبودی می نهد جریان افراط با اقدامات تروریستی این روابط را مخدوش می کند. در هر صورت فضای مسالمت آمیز بین هند و پاکستان به سود جریان افراط نیست.

جریان افراط که در دو سوی مرز افغانستان و پاکستان به فعالیت می پردازد ، چرا باید از بهبود روابط هند و پاکستان احساس خطر کند؟
در این بحث دو جریان افراط مد نظر است . نخست طیف کشمیری جریان افراط که در صورت بهبود روابط هند و پاکستان و پیشرفت مذاکرات این دو کشور درباره کشمیر ادامه حیات آنها از موضوعیت خارج می شود . دوم جریان طالبان که بطور طبیعی در صورت حل بحران کشمیر دولت پاکستان امکان و توان بیشتری را برای مبارزه با این جریان خواهد گذاشت و از این جهت مناسبات حسنه هند و پاکستان به سود این جریان نیز نیست.

اگر بهبود روابط هند و پاکستان تا این اندازه در روند مبارزه با تروریسم و افرا مفید بوده است چرا آمریکایی ها تا کنون اقدام جدی جهت بهبود روابط این دو کشور بکار نبسته اند؟
بنظر می رسد رفتار دوگانه پاکستان و حساسیتی که پاکستانی ها در قبال مساله کشمیر از خود نشان داده اند موجب شده است که آمریکایی ها نتوانند اعتماد لازم را برای حل مسالمت امیز مساله کشمیر داشته باشند. در حقیقت آمریکایی ها نگران هستند که در صورت بهبود روابط اسلام آباد _ دهلی ، با حمایت پاکستان یک جریان مستقل کشمیری ظهور کند و این منطقه به عرصه جدیدی برای رشد و پرورش تروریسم تبدیل شود. از سوی دیگر این احتمال وجود دارد آمریکایی ها بی میل نباشند جریان افراط همچنان در منطقه حضور داشته باشد تا از این طریق حضور خود را توجیه کنند و به همین دلیل نیز در جهت بهبود روابط هند و پاکستان قدم جدی برنداشتند.