گفتگوی تامل برانگیز ده نمکی با رادیوفردا

رسانه سازمان سیا با انتشار عکسی جالب از ده نمکی در جشنواره فجر، درباره فیلم او می نویسد: «اخراجی‌های دو» عنوان فیلم تازه‌ای است از مسعود ده‌نمکی عضو سابق گروه انصار حزب‌الله. آقای ده‌نمکی این فیلم را پس از اکران فیلم «اخراجی‌های یک» روانه پرده اکران نوروزی سینماهای ایران کرده است و بنابر گزارش برخی خبرگزاری‌های داخلی این فیلم در مدت زمان یک هفته به فروشی معادل یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان دست پیدا کرده است.

با این وجود علی رغم فروش بالای این فیلم برخی منتقدان سینمای ایران روی خوشی به آخرین ساخته مسعود ده نمکی نشان نداده‌اند. مسعود ده نمکی قصد دارد در ادامه ساخت «اخراجی‌های دو» سومین فیلم از این مجموعه را مقابل دوربین ببرد.

در این گفت‌وگو آمده است:
مسعود ده‌نمکی: از ابتدا برای این قصه یک تریلوژی طراحی کرده بودم و فقط منتظر واکنش مردم بودم و این که آیا مردم با این زبان ارتباط برقرار می‌کنند یا نه، یعنی یک کمدی دو وجهی که در آن کمدی خیلی سریع تبدیل به تراژدی می‌شود.

این حالت در ژانر جنگی تجربه نشده بود و من می‌خواستم بدانم آیا چنین زبانی می‌تواند مخاطب را تا آخر فیلم حفظ کند یا نه. این مسئله در اخراجی‌های یک جواب داد. به هر حال اخراجی‌های یک پرمخاطب‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران شد و من از همین پتانسیل برای طرح یک مضمون دیگر استفاده کردم.

آقای ده‌نمکی! قبل از شما هم آقای کمال تبریزی فیلم «لیلی با من است» را با همین مضمون و به صورت طنز جلوی دوربین برده بود. وقتی شما به سراغ اخراجی‌ها رفتید این تصویر ذهنی را داشتید یا نه؟

نه، در اخراجی‌ها یک مضمون عرفانی-اخلاقی مد نظر بود و زبان طنز فقط لایه سطحی و ظاهری این فیلم است. الگوی من در نگارش این تریلوژی مثنوی بود که با مطایبه و طنز، مضامین عمیقی را طرح می‌کند. من این فیلم را با فیلم دیگری مقایسه نمی‌کنم.


گفته می‌شود فیلم اخراجی‌های دو، در مدت زمان یک هفته به فروشی معادل یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان دست پیدا کرده است.
فکر می‌کنید استقبال مخاطب، فقط به خاطر فیلم بود یا به خاطر پس‌زمینه ذهنی که برخی مخاطبان از مسعود ده‌نمکی داشتند، یعنی بیشتر اسم مسعود ده‌نمکی بر فیلم سایه انداخته بود یا خود دورن مایه فیلم بود که مخاطب را جذب کرد؟

بعضی تحلیلگرها برای اینکه خودشان را توجیه کنند چنین استدلالی می‌کردند. البته ممکن است درصدی از استقبال به همین دلیل باشد، ولی این کنجکاوی می‌تواند در جایی دیگر ارضا شده باشد.

من فکر می‌کنم به نوع نگاه باز می‌گردد تا به مسایل دیگر و احتیاج به تحلیل دارد و با توجیه نمی‌توان به این مطلب رسید.

آقای ده‌نمکی! در این مدت بعضی از کارگردانان سینمای جنگ فیلم‌هایی ساختند که در ادبیات منتقدان سینما به عنوان سینمای ضد جنگ نام برده می‌شود. در اخراجی‌ها شما کدام طرف این پل ایستاده‌اید ؟

من در اخراجی‌های دو به همین حرف‌ها جواب داده‌ام. در بعضی از این حرف‌های ضد جنگ، هجو دشمن دست مایه فیلم قرار گرفته و حس رأفت و غرور ملی. در سینماهای سراسر کشور می‌بینید که مردم پس از پایان فیلم سرود می‌خوانند و این نشان می‌دهد که مردم با درون مایه فیلم ارتباط برقرار کرده‌اند.

در اخراجی‌های یک ما شاهد یک طنز سیاسی بودیم که مردم با آن احساس هم‌ذات‌پنداری می‌کردند. در اخراجی‌های دو چقدر فضای فیلم به طرف سیاسی شدن پیش رفته است؟

اخراجی‌های یک و دو و یا سه یک درون مایه سیاسی هم دارد، البته سیاسی نه به معنای جناحی.

در اخراجی‌های دو دشمنی مورد هجو قرار می‌گیرد که دشمن مشترک همه سلیقه‌های ایرانی است، یعنی می‌توان گفت هر کسی دراین کشور زندگی می‌کند، از این دشمن زخم خورده و با دیدن فیلم احساس غرور به او دست می‌دهد.

منظور شما به طور مشخص از این دشمن چیست؟

.....(در اینجا صدای آقای ده‌نمکی شنیده نمی شود) و تروریست‌ها

چه ضرورتی وجود داشت که چنین فیلمی را بعد از گذشت زمان زیادی از جنگ ایران و عراق بسازید، آیا فکر می‌کنید این مسئله به ضرورت جامعه ایران باز می‌گردد و حرف‌هایی که کشورهای خارجی در مورد ایران می‌زنند و مثلاً عنوان می‌شود که همه گزینه‌ها روی میز است حتی گزینه جنگ؟

نمی‌دانم، شاید این به تحلیل روزنامه لس‌آنجلس تایمز بر می‌گردد که نوشته بود اخراجی‌ها محاسبات آمریکایی‌ها را به هم ریخت.

ولی من خودم فکر می‌کنم طرح قصه جنگ در اخراجی‌ها فقط یک قالب است، مضمون حقیقی آن اخلاقی و انسانی است که به همه ادوار باز می‌گردد. تحول آدمی و انسان‌سازی و امکان بازگشت آدم‌ها از مسیر خلاف به مسیر صلاح در اخراجی‌های یک مد نظر است و وحدت ملی نیاز همیشه ما است که در اخراجی‌های دو طرح می‌شود و خیلی دچار مسائل روزمره نیست.

منظور شما از وحدت ملی، بسیج کردن مردم و اعلام آمادگی برای یک جنگ احتمالی است؟

نه، هیچ جنگ احتمالی در انتظار ایران نیست. مردم ما در هشت سال جنگ درس بزرگی به دشمنان دادند و من در اخراجی‌ها می‌خواستم بگویم همه مردم بودند و نه فقط بخشی از مردم.