کارگران چطور می‌توانند از کارفرما شکایت کنند؟

کافی است یک بار پای‌تان به اداره کار و امور اجتماعی شهر یا محل سکونت شما رسیده باشد تا به چشم خود ببینید دعواهای کارگری و کارفرمایی یکی از رایج‌ترین دعواهایی است که این روزها بین اشخاص و فعالان بخش اقتصادی به چشم می‌خورد.

امید سلیمی بنی: از آنجایی که تعداد کارگران ایرانی بسیار زیاد است و تعداد اشخاصی که قانونا به آنها کارگر می توان گفت بیش از ۱۸ میلیون نفر تخمین زده می شوند، دعواهای کارگری و کارفرمایی به صورت بالقوه به خصوص در مواقعی که شرایط اقتصادی وخیم و اوضاع تیره و تار است، زیاد بروز می کند.

اصلی ترین دعواهایی که مطرح شده است، دعواهایی است که کارگران علیه کارفرماها مطرح می کنند و دعاوی ای که کارفرماها علیه کارگران مطرح می کنند بسیار اندک و انگشت شمار است زیرا راهکارهای فراوانی برای کارفرمایان در قوانین فعلی وجود دارد که بر اساس آن، می توانند راسا نسبت به ایجاد موازنه در فعالیت اقتصادی با کارگر، اقدام کنند که نمونه بارز آن را می توان عدم تمدید قرارداد پس از اتمام آن دانست. به بیان دیگر، کارفرما به جای آنکه کارگر را «اخراج» کند، صبر می کند تا قراردادهای کار کوتاه مدت و بعضا فاقد مدت کارگر تمام شود و بعد رسما می گوید که دیگر نیازی به حضور و همکاری کارگر ندارد.

ولی از آن سو، این کارگران هستند که در صورت اختلاف با کارفرما پناهی به جز قانون ندارند و اصلیترین قانونی که ازآنها حمایت می کند، قانون کار است. با این حساب نگاهی به روشهای مرسوم شکایتهای کارگری از جمله نپرداختن حق بیمه از سوی کارفرما و نحوه شکایت و اثبات آن خواهیم داشت.

توافق بر خلاف قانون کار معتبر نیست

اولین مسئله ای که باید کارگران و کارفرمایان به آن توجه کنند، این است که از دید قانون، کارگر به چه کسی گفته می شود. ماده ۲ قانون کار می گوید کارگر کسی است که «به هر عنوان در مقابل دریافت حق‌السعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار می کند.»

پس نمی توان گفت کارگر فقط کسی است که قرارداد کار مکتوب دارد. یا کارگر فقط کسی است که به او حقوق ماهانه پرداخت می شود. یا کارگر کسی است که فقط دستمزد مشخص می گیرد یا کارگر فقط کسی است که به صورت نقدی، حقوق می گیرد. بلکه از دیدگاه قانون کار، همه کسانی که با این موارد سرو کار دارند، کارگر شمرده می شوند. یعنی کارگر هم میتواند به جای دستمزد، سهم از سود بگیرد یا به جای دریافت وجه نقد به عنوان دستمزد، کالا بگیرد. یا به صورت ساعتی، قطعه ای، پیمانی یا هر اسم و عنوان دیگری، حق السعی بگیرد. حق السعی، واژه ای بسیار عمومی تر از حقوق و دستمزد است. یعنی حقی که در مقابل کار و تلاش هر فرد به هر شکلی به او داده می شود. پس نمی توان گفت کسی که قرارداد ندارد یا کارفرما شفاها به او گفته کار کن یا مزد (حق السعی) را به صورت جنس و کالا دریافت می کند، کارگر نیست!

کارگران چطور می‌توانند از کارفرما شکایت کنند؟

ماده مهم بعدی، ماده ۵ قانون کار است. این ماده می گوید: «کلیه کارگران، کارفرمایان، نمایندگان آنان و کارآموزان و نیز کارگاهها مشمول مقررات این قانون» هستند. یعنی استثنا نداریم. هر چند طبق قوانین مختلف، استثنائاتی بر شمول قانون کار وارد شده از جمله آرای وحدت رویه درباره استثناشدن برخی کارگران از شمول این قانون و همچنین کارگاههای خانوادگی، ولی اصل بر این است که همه کارگران، ولو قرارداد نداشته باشند یا قرارداد کارشان موقت باشد، در شمول این قانون قرار می گیرند.

از جزییات مهم قانون کار که عبور کنیم به مهمترین ماده حمایت کننده از کارگران در این قانون می رسیم یعنی ماده ۸ قانون کار. این ماده می گوید: «شروط مذکور در قرارداد کار با تغییرات بعدی آن در صورتی نافذ خواهد بود که برای کارگر مزایائی کمتر از امتیازات مقرر در این قانون منظور ننماید.»

معنی دیگر این ماده آن است که همه کارفرمایان و نمایندگان آنها و کارگران باید حداقلهای عنوان شده در قانون کار را رعایت کنند. هر توافقی که از حداقلهای قانون کار برای کارگران پایین تر بیاید، (مثلا حداقل دستمزد را پایین تر از اعلام رسمی سالانه تعیین کند) معتبر نیست. یا مثلا کارگر و کارفرما توافق کنند کارگر بیمه تامین اجتماعی نشود یا مثلا کارگر وامی از کارفرما دریافت کند که ما به ازای اقساط آن، همه دستمزد یا نیمی از دستمزد ماهانه کارگر را کارفرما، کسر کند.

هیچ یک از این توافقات از نظر قانون اعتبار ندارد. مسئله اینجاست که معنی این جمله چیست؟ یعنی اگر بگوییم «هیچ یک از توافقاتی که از مزایای حداقلی مقرر در قانون کار، برای کارگر کمتر باشد، از نظر قانون اعتبار ندارد» منظورمان چیست؟

به زبان ساده، یعنی درصورتی که کارگر با کارفرما به صورت رسمی قرارداد بنویسند و در قرارداد، کارگر مثلا قید و امضا کند که من بیمه تامین اجتماعی نمی خواهم و پس از آن، به هیات تشخیص مربوط به اختلافات کارگر و کارفرما مستقر در اداره کار مراجعه کند، هیات تشخیص (و در مرحله بعدی هیات حل اختلاف کارگری و کارفرمایی) این توافق را بی اعتبار دانسته و تنها بر اساس قانون کار و سایر قوانین مرتبط با آن، رای خواهد داد.

یعنی مثلا کارگر می تواند توافق کند دستمزدش را نیمی از حداقل حقوق و مزایای ماهانه اعلامی از سوی وزارت کار دریافت کند یا بیمه نشود، و بعد در صورتی که به اداره کار شکایت کرد، رای به نفع او صادر می شود، ولو آنکه کارفرما استناد به قرارداد و توافق کند.

مسئله اینجاست که کارگر چطور می تواند ادعای خود را ثابت کند؟

ذکر این نکته هم ضروری است کارگر و کارفرما می توانند به مزایای بیشتر از قانون کار به نفع کارگر توافق کنند و این توافق، طبق ماده ۱۰ قانون مدنی، دارای اعتبار و قابل مطالبه است.

ادعاهای کارگری و دلایل اثباتی آن

مهمترین ادعایی که یک فرد علیه فرد دیگری به عنوان کارگر علیه کارفرما می تواند مطرح کند، «اثبات رابطه کارگری-کارفرمایی» است. یعنی در صورتی که این رابطه اثبات شود، اثبات سایر مسایل مربوط به آن، اساسا مشکل چندانی نیست. فقط کافی است رابطه کارگری و کارفرمایی ثابت شود.

مشکل اینجاست تعداد اندکی از کارفرمایان به هر دلیلی، سعی می کنند هیچ سندی در اختیار کارگر قرار ندهند که او، رابطه کارگری با کارفرما دارد. مثلا به صورت دستی، حقوق او را پرداخت می کنند یا رسیدهای مختلف دریافت می کنند یا از همه بدتر و ظالمانه تر، از کارگر، شناسنامه و کارت ملی و سفته و چک می گیرند تا در صورتی که کارگر برای گرفتن حقوق و مزایای خود اقدام کند، با ندادن اسناد هویتی فرد یا به اجرا گذاشتن سفته و چک از خود کارگر یا ضامن او، وی را تحت فشار بگذارند.

بیشتر بخوانید:

حداقل حقوق کارگران چقدر است؟

افزایش حقوق به نفع کارگران است؟

نکته اینجاست که تمام این رفتارها غیرقانونی است و بعضا دارای عناوین مجرمانه است. از جزییات این موضوع می گذریم و به بحث اصلی یعنی روشهای اثبات وجود رابطه کارگری و کارفرمایی میپردازیم.

اصلی ترین راهکار اثبات این رابطه، اقرار کارفرما یا نماینده او به داشتن رابطه کارفرمایی با کسی است که مدعی کارگری است. در صورتی که کارفرما اقرار به وجود این رابطه کند، به خودی خود، وجود رابطه کارگری-کارفرمایی اثبات می شود.

در صورتی که کارفرما مدعی عدم وجود این رابطه باشد یا مثلا انکار کند و بگوید من با این فرد قرارداد کار ندارم یا این فرد برای من کار نکرده، مهمترین دلیلی که برای اثبات وجود رابطه کارگری و کارفرمایی وجود دارد، «فیش های واریز حقوق به حساب کارگر» یا چکهایی است که به عنوان مزد به نام او صادر شده است. گرفتن پرینت بانکی که به صورت مشخص و تکرارشونده، در مواعدی مانند ماهانه یا هفتگی یا چندماه یک بار وجوهی به حساب کارگر از سوی کارفرما واریز شده است، می تواند به عنوان دلیل محکمی برای اثبات رابطه کارگر و کارفرما مطرح شود.

دلایل محکم دیگر، مانند پرداخت حق بیمه، داشتن دفترچه بیمه تامین اجتماعی، گزارشهای بازرسی کار یا بازرسی سازمان تامین اجتماعی نیز به عنوان اسناد اثبات این رابطه مورد قبول است و این قبیل اسناد، گزارشها و صورتجلسات بازرسی دارای ارزش اثباتی بسیار زیادی برای رابطه کارگری است و بر اساس آن، کارفرما محکوم به پرداخت مزایای مندرج در قانون کار می شود.

موارد دیگری از جمله کارت یا کارتکس ورود و خروج، نامه موافقت کارفرما با درخواست مرخصی، ثبت ورود و خروج توسط نگهبان در کارتابل روزانه نگهبانی، معرفی نامه از سوی کارفرما و حتی گرفتن شناسنامه و کارت ملی کارگر از سوی کارفرما، به عنوان قرائن و امارات مهمی می تواند منجر به اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی شود.

نکته قابل توجه اینجاست که اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی از طریق شهود عموما مقدور نیست. زیرا بر خلاف سایر دعاوی و شکایات، عموما استشهادنامه و شاهد برای اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی پذیرفته نمی شود.

با اثبات این رابطه، کارگر می تواند حداقل‌های قانونی مزایای خود را از کارفرما مطالبه کند، از جمله پرداخت حقوق و مزایا بر اساس مصوبات شورای عالی کار، برقراری بیمه تامین اجتماعی، بازگشت به کار در مدت زمان باقیمانده از قرارداد و حتی بازگشت به کار در کارهایی که ماهیت دائمی دارند برای باقیمانده ۳۰ سال! هرچند باید توجه داشت جزییات زیادی در این باره وجود دارد از جمله آنکه مطالبه برخی از مزایا مانند حقوق و دستمزد، در صورتی که مدت زمان زیادی از قطع رابطه کارگری-کارفرمایی گذشته باشد مقدور نیست ولی برخی مزایای قانونی از جمله برقراری بیمه تامین اجتماعی تا هر زمانی که رابطه کارگری-کارفرمایی قابل اثبات باشد، قابل مطالبه است.

۴۷۲۳۱

کد خبر 1498511

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 20
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۱۲:۳۷ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    3 1
    ای بابا ما کارگر ها با این سیاستی که تو مملکت هست به هیچ جا نمیرسیم چون هم دولت هم کارفرما ها پشت هم هستن وتا میتونن سر کارگرها رو با پنبه میبرن بدترین فشارها بدترین بی رحمی ها صورت میگیره تازه حق و حقوقها رو هم تا جایی که جا داره کم میکنن هیچ کسی هم تو این مملکت پیدا نمیشه به داد این قشر زحمت کش بیفته واقعا باید افسوس خورد افسوس
  • رضا IR ۱۳:۴۶ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    6 1
    من کارفرمام به من ماهی یک و نیم میده از صبح تا شب واسش کار میکنم ولی حقوقم کمه الان هم خودم میخوام دیگه سرکار نرم...دزده دروغگو حقه باز کلک و همه جور وصله بهش میچسپه
  • IQ ۱۳:۵۳ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    10 1
    چرا تولید در ایران موفق نیست . چون کارفرما باید جواب گوی کارگر و بیمه و مالیات و شهرداری و اجاره و استاندارد و بازار و تعزیزات و بهداشت و و و و باشد. همیشه هم محکوم هست
  • IR ۱۴:۲۸ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    1 1
    اگر کارگری دزدی کند حکمش اخراج اگر دعوا کند اخراج اگر کم کاری کند اخراج اگر دیرسر کار بیایداخراج وغیره. آیا نباید انگشتان مدیر و کار فرمایید را که حکم کارگر بدبخت را از قصد اشتباهی به بیمه میفرستند تا سختی کار بهش نخورد را قطع کرد
  • کارفرمای خونخوار!!!! IR ۱۴:۵۷ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    11 1
    چرا ما همیشه باید یا افراط کنیم یا تفریط؟ چرا کسی که بجای کارمندی و ... ، کمر همت بسته و کاری را راه اندازی کرده به مثابه یک "دیو خونخوار" جلوه می دهید؟ تکلیف کارفرمایی که با زحمات فراوان و خون جگر و کم گذاشتن از خانواده و فروش طلاهای هنگام ازدواج همسر و ....کسب و کاری را راه اندازی کرده و قانون هیچ تضمینی برای تعهدات کارگر نیاندیشیده چیست؟ اگر سفته نگیرد، مثلا هروقت که کارگر دلش خواست می تواند بدون خبر کاررا رها کند و برود. بازهم مثلا برفرض قرار برای کار 2 ساله بسته اند و پس از 6 ماه کارگر در شهرستان خودش کاری بهتر پیدا می کند و یکباره غیب می شود. حالا کارفرما باید کارگاه خودش را رها کند و برود در شهرستان ها به دنبال اثبات ... و شکایت؟؟! یا اگر کارگری اطلاعات را دزدید و به رقیب داد، باید برود دنبال اثبات ادعا در محکمه؟! یا.... یا... خلاصه اینکه جناب امید خان سلیمی بنی ! قطعا شما حقوق بگیر هستی و هیچگاه دغدغه آخر ماه و پرداخت حقوق و ... را نداشته ای! در جایگاه امن و گرم و نرم کارمندی خودت بنشین و برای بقیه حکم صادر کن! بدتر از همه اینکه در این مملکت مدیران دولتی اغلب از همین سنخ اند
  • IR ۱۵:۰۴ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    2 1
    سلام تو ایران فقط بی عدالتی هست من شکایت کردم خود شورای حل اختلاف داخل اداره کار با جای من دست خط منو جعل کردن به نفع صاحب کار دیوان شکایت کردم الان ۶ ماه جواب ندادن ی مشت ادم حروم خور خدا ازتون نمیگزره
  • صابری IR ۱۵:۴۹ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    9 0
    آنقدر شکایت کنم تا کارگاه‌ها یکی بعد دیگری بسته شوند بنده با بیشتر ۱۵ سال تولید و بیشتر چهل کارگر پرسو بستم و جونم رو بدر بردم
  • رویا IR ۱۷:۰۳ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    3 0
    قانون کار بی خاصیت ترین قانونی که وچود داره به نظر فقط چند تا تعریف ساده هست
  • IR ۱۹:۴۴ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    4 3
    کارگر در ایران یعنی برده یعنی استعمار نوین از طرف دولت و کارفرما و اداره کار
  • علی IR ۲۰:۵۴ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    9 11
    سلام خدمت دوستان چرا مطلبی رو پخش میکنید که باعث بیکاری بیشتر میشه .بیشتر کارخانجات بسته شدن وبیکاری زیاده بجای این چرندیات در فکر این باشید چه جوری میشه جذب نیروی کار و تولید بیشتر شه وکارگران و کارفرمایان باهم تعامل کنند
  • رقیه IR ۲۱:۴۱ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    3 8
    بره شکایت کنه تا کی جیره ماهش قطع میشه اصلا بگیریم یکسال مفت بخوره بعدش مثل زالو به کی می خواهد بچسبد و خون اونو بم کد
  • IR ۲۱:۵۷ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    1 0
    قرار داد سفید امضا ندادن سنوات و عیدی پرداخت وجه نقد کارگر بیچاره با کدام مدرک شکایت کند که شما شاید حمایت کنید
  • مسعود IR ۲۲:۱۷ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    3 4
    ادتره کار که نیست اداره کارگره و کارفرما هیچ حقی نداره . برای همینه همه از گرفتن کارگر میترسن
  • خانی IR ۲۲:۲۵ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۲
    0 0
    اگر بعضی ماها حقوق کارگر از حساب اشنایان درجه یک کارفرما واریز شده باشه، قابل استناد هست؟؟
  • IR ۰۱:۲۴ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۳
    1 2
    اداره کار اداره مضخرفی است یار ویاور کار فرما است پولی هستند کار فرما پول می دهد حق کارگر را پایمال می کنند کار فرما عیدی و حقوق سال ۹۸ بنده را نداده ۹ ماهه که شکایت کردم هنوز خبر نیست نصف حق و حقوق و بیمه مرا هم پایمال کردند بعد می گویند اداره کار بگو اداره پایمال کارگر دیگه اعصابم نمی کشه .....
  • یوسف IR ۰۳:۳۳ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۳
    2 1
    سلام من کارگرم در شهرستان دورود کارفرمام من رو بیمه نمیکنه و چون چند بار گفتم اخراجم کرد و سنوات و عیدی و هیچ چیزی ام بهم نداد به اداره کار مراجعه کردم و کلی هزینه کردم برای ثبت شکایت وقتی زمان جلسه شد گفتن چون کارت پایان خدمت نداری پروندمو رد کردن گفتن بدون کارت پایان خدمت اصلا اجازه نداری بیایی داخل اداره کار کارفرمام بهم گفت پارتی یعنی این و رفتن ...با تمسخر بنده.... حالا شما بگید من با دوتا بچه چکار کنم....
  • امیر IR ۰۳:۴۹ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۳
    3 1
    رفسنجانی قشر کارگر رو نابود کرد هم به کارگر جماعت خیانت کرد هم به کل مملکت چون دیگه هیچ انگیزه ای نذاشت واسه کار کارگر نا آبادی این مملکت هم حاصل کارشه
  • محمد مه لقا IR ۰۸:۰۶ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۳
    0 2
    از مطالب واضح وشفاف شما سپاسگزارم با ارزوی موفقیت شما
  • حسین NL ۰۹:۴۱ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۳
    0 0
    اداره کار فقط دکوریه هیچ کاری واسه کارکرا انجام نمیده فقط کارمنداش حقوق مفت میگیرن وگرنه هیچ کاری واسه کارکر انجام نمیدن من خودم اداره کار رفتم هیچ کاری انجام نمیدن واقعا جای تاءسفه وهیچ کاری واسه کارکر تو این مملکت انجام نمیدن کارفرما با پول همرو میخرن دست کارکر خالی میمونه بدتر از قبل میشه
  • IR ۱۱:۵۷ - ۱۴۰۰/۰۱/۱۳
    0 0
    قانون میگه که به این افراد، کارگر میگوید، ولی آن چیزی که ما واقعا در عمل می بینیم و با وجودمان آن را حس میکنیم کارگری نیست بلکه خود بردگی است، یعنی دقیقا مسئولین شرکت به چشم یه گوسفند یا حمال بهت نگاه میکنن. شاید اگر بتوانند بعضیا مروم را بدون مزد به زور بکار وا می دارند. واین یعنی این افراد ظرفیت ندارن. اگر هم بخوان اخراجت کنن ولی راه کار قانونی نداشته باشن از روشهای ظاهرا قانونی اذیتت میکنن تا خودت ترک کار بکنی . مثلا شما وقتی بیش از اندازه کار سخت بکنی یا از صبح تا شب نذارن بشینی ، یا مدام توی قسمتهای مختلف شرکت بچرخی یا به بهانه یادگیری ازت سواستفاده کنن و کاری که هیچ کس انجام نمیدهد با تو انجام دهند یا همیشه الکی بهت گیر بدن و مثلا بگن سرت کجه دست کجه، بلاخره هم بی احترام و بی عزت میشی و هم خودت میری. خدایا هرچیزی خواستی به کسی بدی اول ظرفیت داشتنش هم به او بده.