انتخابات از جمله روش های مشروعيت بخشی به قدرت سياسی و سنجش مشروعیت و مقبولیت آن است. در يک سامانه مردم سالار هيچ مقامی خارج از گردونه انتخابات قرار ندارد. انتخابی بودن، عنوان يا ابزار لازم را برای انجام شایسته تر امور حکومتي در اختيار زمامداران قرار می¬دهد. در حقيقت انتخابات بنيان واقعی اقتدار حکومتی است. با این رویکرد، انتخابات را می توان، از یکسو، منشا صدور اوامر و نواهی حکومتی دانست، و از سوی دیگر، آن را چونان ابزاری برای توجيه¬ فرمانبرداری قلمداد کرد.
انتخابات، جامعه سیاسی را به دو گروه مجزا تقسيم کرده و باعث ایجاد گونه ای از شکاف اجتماعی می¬شود. در یک سوی این شکاف، هواداران و در سوی دیگر مخالفان قرار دارند. سازوکارهای انتخاباتی در همه نظام های انتخاباتی اعم از اکثریت-بنیاد، تناسبی و ترکیبی در نهایت منجر به گزینش زمامداران از میان برخی از نامزدها (اکثریت) و خارج ساختن برخی دیگر (اقلیت) از گردونه رقابت می¬شوند.
البته، نباید انتخابات را صرفا عاملی برای ایجاد یا بیان شکاف های سیاسی و اجتماعی دانست. در چشم اندازی دیگر، انتخابات می تواند به عنوان عنصری وحدت آفرين و آیینی برای ایجاد وفاق در جامعه سياسی تلقی شود. از این منظر، انتخابات فرصتی را مهیا می سازد تا شهروندان برای انجام پاره ای از امور مشترک ملی، محلی یا صنفی و تعیين سرنوشت خویش گرد هم آیند.
حقوق و نظام انتخاباتی شایسته باید بتواند میان شخصیت حقوقی فرد و حق رای بهترین رابطه را برقرار نماید. برای نیل به این مقصود، باید تا حد امکان قلمرو حق ها و آزادی های شهروندان را افزایش داد تا شرایط لازم برای گزینشگری آنان فراهم گردد.
در نظام حقوقی ایران، به رغم تجارب صد ساله در برگزاری انتخابات گوناگون، هنوز هم مشکلات عدیده ای قابل ردیابی است. بی تردید، پایداری این مشکلات، اعمال حق رای شهروندان ایرانی را با دشواری هایی روبرو خواهد ساخت. بدین خاطر، ضروری است تا قانونگذار محترم با نگرشی جامع نسبت به قانون انتخابات مجلس و دیگر قوانین انتخاباتی در صدد برطرف کردن موانع و دشواری های یاد شده برآید. از جمله این اقدامات را می توان اصلاح بنیادین نظام انتخاباتی، برقراری رابطه منطقی بین نظام حزبی و نظام انتخاباتی، بازبینی شرایط انتخاب شوندگان و تصحیح نقاط اختلافی و غیراجماعی آن، برقراری رابطه متقابل بین نظام انتخاباتی کشور و حقوق کیفری (نظام جرایم و مجازات ها)، بازبینی حوزه های انتخابیه، منوط کردن اعمال حق رای به داشتن کارت انتخاباتی و شرایط مربوط به اقامت، و.... دانست .
*استاديار دانشكده حقوق دانشگاه شهيد بهشتي
نظر شما