حال بصورت خلاصه در ده فراز کوتاه ماجرا را در قالب یک مدل ساده شده تحلیل وار نگاه می کنیم:
۱- حذف نرخ ترجیحی بدون شک کار درستی است که می بایستی دهه ها قبل صورت می گرفت، اما نباید یکباره همه چیز با هم در یک روز زیر و رو می شد ! آیا اصلا یک مطالعه پارامتریک ساده از اثر دومینو وار شرایط محتمل در دولت محترم انجام شده بود ؟! آنچه که روسای کشور میفرمایند و گفته می شود یازده قلم جنس ارز ترجیحی می گرفتند و بنا به فرمایشات ایشان گویا خیلی هایشان درست عمل نمی کردند و پول به رانت تبدیل می شد تا جنس ! تا اینجا کاملا درست، حتما باید این بیماری مزمن در اقتصاد کشور معالجه می شد. اما و ولی !
۲- در همین راستا، از سوی دیگر بنا به فرمایش خانم سخنگوی دولت سه قلم کالا می بایستی بنا به تصورات دولت در این فرایند بیشترین افزایش ریالی را در مقابل حذف ارز ترجیحی یا اصلاح ریالی (correction) را در جامعه تجربه می کردند ؟ که این تصحیح قیمتی با دادن کالا برگ یک میلیون تومانی از طرف دولت آنهم ماهانه قرار بود بگونه ای در جامعه بصورت دینامیکی (رفت و برگشتی و تلاطم وار تا آرامش و تعدیل نرخها) بلاخره تراز شود البته به تصور اشتباه اقتصادانان کشور !!! باز هم تا اینجا قبول البته مشروط ! اما و ولی ؟
۳- حال آیا مسئولان محترم کشور و وزرا و مشاوران و دانایان اقتصادی کشور فکر کرده بودند که یک فرد روزانه شاید با چند ده عامل هزینه زا (کالا) روبرو می باشد و نه فقط سه قلم! این مولفه های هزینه ای در ماه شاید بسته به شخص به چند صد مورد هم برسد؟ برای مثال هزینه رفت و آمد، غذا، پول آب و برق و گاز و تلفن، آموزش، لباس، خرابی اقلام زندگی، لاستیک، بنزین، سلمانی و آرایش و پیرایش، دارو، پزشک، تعمیرات لوازم منزل و خودرو، شارژ ساختمان و خودکار برای نوشتن و مداد و پاکن و نان و پنیر و سبزی و نرخ خدمات گوناگون و ... (چند عامل هزینه ای را بصورت رندوم از اقلام متفاوت در زندگی روزمره یک نفر را در اینجا آوردم که یاد آوری کنم فقط سه قلم گوشت و تخم مرغ و روغن و ... نیست که در صورت پرداخت کالا برگ بقیه هزینه های معمول زندگی به خودی خود تصحیح و جبران شوند آنهم با افزایش سرسام آور نرخ تمامی اقلام زندگی در تمامی مولفه ها (sectors) در مقابل فقط "اعلام" دادن کالا برگ یک میلیونی تومانی در جامعه ! اما و ولی ؟
۴ـ حال اگر فرض کنیم یک فرد با چند هزار عامل هزینه زا روزانه و در ماه ! نه اصلا خیلی ساده سازی نماییم پانصد مورد فقط روبرو باشد؟ یک میلیون تومان کالا برگ یعنی مبلغ دو هزار تومان برای هر مورد در یک ماه ! آیا هزینه ها با اعلام کالا برگ درهر مورد فقط دو هزار تومان افزایش یافت! ای کاش بیست هزار تومان یا حتی دویست هزار تومان بالا رفته بود ! اما و ولی؟
۵- در ضمن یادآور می شوم اضافه نمودن یک عدد ثابت به طرفین معادله برای همه مردم هیچ چیزی را تغییر نمی دهد،یعنی دقیقا هیچ چیز را! تنها افراد غنی به آن مبلغی را هم از خود اضافه و یک فنجان قهوه کاپاچینو می خورد و به این جریان می خندد درحالیکه ندار با آن تخم مرغی را که قبلا شاید راحتر می خرید دیگر نمی تواند خریداری کند. اما و ولی ؟
۶- بله اگر فریاد آندسته از مردم شریف و نجیب کشورمان را که دیگر تاب هزینه های جاری خود را به هیچ وجه نداشته و ندارند و عاجزانه از عدم توانایی خود در رویارویی با هزینه ها با مسئولان کشورشان سخن گفتن را دقیق شویم شاید آنها می گفتند و می گویند زهی سعادت به دکاتیر و مدیرانی که از نگهبان ارگانها تا وزیرش در راس، دکترای با معدل ۱۹/۵ به بالا را یدک می کشند ولیکن در مدیریت اضطراری، یک نیم درجه از سیکل بحران ۳۶۰ درجه زندگی مردم و جامعه کشورشان را هم درست ترسیم و درست نمی بینند. اما و ولی ؟
۷- راستی، این مقدار هزینه، توقف تولید، صدمه به تمام ارگانهای کشور، آموزش، دانشگاه و دانشجو، دانش آموز و کارمندان، کسبه و ... پیر و جوان چطور قابل جبران خواهد بود ؟ ناگفته نماند،آنقدر هم ساده نیستم که ندانم به هر حال ابر و ماه و مه و خورشید در داخل و خارج حتی در فلک و سماوات در کارند ولی شما چرا باید به این سادگی و بی مطالعه چنین شرایطی را رقم می زدید. اما و ولی ؟
۸- بد نیست مسئولان کشور این تکلیف (پروژه) را با هم تمرین بفرمایند، البته پوزش من را بپذیرید، در هر حال من یک معلم ساده هستم و تکلیف دادن برای بهبود عملکرد کار من است ! فرض کنیم افرادی هستند مومن تر از شما و من، ایرانی تر از شما و من، پاک دست تر از شما و من، زحمت کشیده تر از شما و من، خدمت گذار تر از شما و من، شهید داده تر از شما و من و همینطور در بقیه موارد! البته در وهله اول مطمئنا گفته خواهد شد که نعوذبالله این امکان ندارد ولیکن شما بزرگان امت ایرانی فعلا این فرض محال را قبول بفرمایید ! فرض محال که محال نیست ؟! پس فعلا بزرگوارانه قبول نمایید که هستند چنین افرادی ! بهتر از ما !! اما و ولی؟
۹- حال شایسته است پاسخی مناسب پیدا نمایید که چطور این نوع افراد فرضی از نظر شما و من !!! بتوانند به شما بزرگان با گردنی کج و افتاده عرض کنند که آنها هم درمان و دارو می خواهند، آنها هم تغذیه و آموزش و سرپناه برای خانواده اشان می خواهند آنها هم دوست دارند ساده ترین و ابتدایی ترین نیاز های زندگیشان فراهم باشد ! چون آنها در خبرها و کتاب فرزندانشان خوانده و شنیده اند که ایران دارای منابع بی بدیل در دنیا می باشد و شاید یکی از غنی ترین کشور های جهان است ! اما و ولی؟
۱۰- اما، کالا برگ صد میلیونی هم در مقابل رانت و چاپلوسی، تملق گویی و دروغ گویی و بی سوادی و تبعیض و جنگ میان چپ و راست، شمال و جنوب و خودی و غیر خودی و ... جامعه را به تعادل و آرامش برای پیشرفت پایدار سوق نمی دهد پس راه مشخص است، ولی ؟ والله و بالله و تالله راهش این نیست!
* استاد نمونه کشور در مهندسی و مدیریت بحران
نظر شما