ترامپ گلوی اروپا را می‌فشارد؛ بروکسل از این جنگ جان سالم به در می‌برد؟ / روح گفتگو در داووس هم کارگشا نیست

خبرآنلاین- زهره نوروزپور:  ژانویه ۲۰۲۶ فراتر از هر سال نوی دیگر برای جهانیان آغاز شد. سالی که در روز سوم آن با حمله به ونزوئلا و ربایش رئیس جمهور مشروع یک کشور که پدیده‌ای عجیب در حقوق بین الملل است آغاز شد. شروعی چنین بی‌پروایانه پایانش چه خواهد شد؟

با اینحال هنوز ژانویه تمام نشده است و تحولات نه تنها در منطقه آشوب‌زده خاورمیانه بلکه در روابط دو سوی اقیانوس اطلس به سرعت در حال وقوع است. تحولاتی که نتیجه آن به زعم تحلیلگران شاید فروپاشی ناتو، فقیر و فلج شدن قاره اروپا باشد چه اروپای غربی چه شرقی.

روزنامه فاینشنال تایمز دراینباره نوشت: دیپلمات‌ها در سایر کشورهای غربی قطب شمال  (کانادا، دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد) در تلاشند تا نظم فعلی را حفظ کنند. آن‌ها نگرانند که جاه‌طلبی‌های سرزمینی ترامپ دقیقاً همان چیزی را تحریک کند که او از آن می‌ترسد: افزایش حضور روسیه و چین در قطب شمال.

یک مقام ارشد از یک کشور اروپایی حوزه قطب شمال می‌گوید: «پیامدهای این کار برای سیستم بین‌المللی دراماتیک خواهد بود. این چه سیگنالی به پکن یا مسکو می‌فرستد؟ اینکه فقط بفرمایید و هرچه می‌خواهید بردارید. بنابراین آنچه ما اکنون انجام می‌دهیم، تلاش برای بازدارندگی دیپلماتیک است.»

در میان این نبرد قدرت، مردم گرینلند قرار دارند. ۵۷ هزار ساکن این جزیره خود را در مرکز یک گرداب ژئوپلیتیک و تحت فشاری شدید می‌بینند.

«سارا اولسویگ»، وزیر سابق گرینلند، می‌گوید: «ما دوران استعمار را پشت سر گذاشته‌ایم و نیازی نداریم دوباره آن را تجربه کنیم. این رقابت قدرت‌های بزرگ از بین نخواهد رفت. سوال بزرگ این است که آیا می‌توانیم نظم بین‌المللی را حفظ کنیم؟ اگر نتوانیم، هرج‌ومرج عظیمی رخ خواهد داد و همه ما به دردسر خواهیم افتاد.»

در همین باره سید عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران هم می گوید:  «اروپا اکنون در حال مواجهه با پیامدهای خیانت گذشته خود به ایران است؛ آن هم در شرایطی که با رفتاری مشابه از سوی آمریکا روبه‌رو شده است.»

وزیر خارجه در ایکس نوشت: یک درس واضح و آشکار از این ماجراها قابل برداشت است: یا «تمام معامله‌ها، معامله هستند»، یا «دست دادن هیچ اعتباری ندارد». این موضوع به همین وضوح است و پیامد حالت دوم چیزی جز فروپاشی نظم بین‌المللی نخواهد بود.

تنش میان مکرون و ترامپ؛ چرا پیام او افشاء شد؟

اروپایی‌ها به زعم خود سفت و سخت مقابل ترامپ ایستاده‌اند، اما چیزی که مشاهد می‌شود سرخوردگی و تحقیر شدن اروپا از سوی ترامپ است.

در همین ارتباط نخست وزیر بلژیک در اجلاس داووس گفت: «رئیس‌جمهور ترامپ می‌تواند هر کاری که می‌خواهد با ما انجام دهد. او می‌تواند با ما بازی کند و می‌تواند ما را برده خود کند؛ در اصل ما برده او هستیم!»

وقتی در اقدامی تحقیر آمیز رئیس جمهور آمریکا پیام خصوصی رئیس جمهور فرانسه را منتشر کرد تقریبا واضح می‌شود که اروپا نه در اوکراین، نه در خاورمیانه نه حتی در خود اروپا هم دیگر کاره ‌ای نیست! ظاهرا آمریکای ترامپ در جهان ۲۰۲۶ با روسیه  در حال زد و بند است.

مکرون در این پیام به ترامپ پیشنهاد می‌دهد: من می‌توانم بعد از نشست داووس در پاریس در روز پنج‌شنبه، جلسه گروه هفت را ترتیب دهم. من می‌توانم در حاشیه آن اوکراینی‌ها نیز را دعوت کنم، همین‌طور دانمارکی‌ها، روس‌ها و سوریه‌ای‌ها را.

نکته پیام مکرون در این است که او گفته است روس‌ها را دعوت می‌کنم. این در حالی است روسیه پس از حمله به اوکراین دیگر در جلسات این گروه پذیرفته نشد. اما حالا رئیس جمهور فرانسه می گوید که آن‌ها را دعوت می‌کنم و با اینحال رئیس جمهور آمریکا بازهم این دعوت را نپذیرفت. رئیس جمهور فرانسه بیش از این نیز مقابل روسیه کمی عقب نشینی کرده بود و گفته بود حاضر است مذاکرات را با طرف روسی از سر بگیرد اما از سوی مسکو پذیرفته نشد.

او در این پیام نوشته است: دوست من، ما کاملاً در مورد سوریه هم‌نظر هستیم. ما می‌توانیم کارهای بزرگی در مورد ایران انجام دهیم. اما نمی‌فهمم شما در مورد گرینلند چه می‌کنید.

اشاره او به گرینلند پس از آن مطرح شد که هشت کشور اروپا به این جزیره برای رزمایش نظامی نیرو اعزام کردند. از سوی دیگر روز گذشته یک رسانه انگلیسی افشا کرد که ناتو اطلاعات محرمانه را دیگر با آمریکا در میان نمی‌گذارد که این نیز نشان از شدت تنش ها در ناتو را نشان می‌دهد.

رئیس جمهوری آمریکا در مصاحبه با نیویورک پست گفت که پیام‌های خصوصی امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، و مارک روته، دبیرکل ناتو، را منتشر کرده است زیرا آنها «حرف من را زدند».

ترامپ درباره رفتار خصوصی رهبران اروپایی پس از تهدیدش به اعمال تعرفه ۱۰ درصدی از اول فوریه علیه هشت کشور اروپایی که با طرح او برای تصاحب گرینلند مخالف بودند، نیز افزود: «این فقط نقطه نظر مرا اثبات می‌کرد. آن‌ها می‌گفتند، بیایید شام بخوریم، بیایید این کار را بکنیم، آن کار را انجام دهیم. این دقیقاً همان چیزی بود که من می‌خواستم نشان دهم.»

اقدام مکرون در نشست گروه هفت مسبوق به سابقه است

در همین باره خبرگزاری ایرنا نوشت: فرانسه در شش‌ماهه جاری ریاست گروه هفت را بر عهده دارد. مکرون پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۹ در اجلاس گروه هفت با موافقت ترامپ تلاش کرده بود تا درباره ایران به به توافقی دست یابد، اما ناکام مانده بود. از همان زمان او از تمایل ترامپ برای بازگرداندن روسیه به این گفت‌وگوها آگاه بود. به همین دلیل به رئیس‌جمهور آمریکا پیشنهاد داده بود می‌خواهد «روس‌ها را در حاشیه» دعوت کند.

مکرون در پی آن بود که خواست خود برای ازسرگیری گفت‌وگوهای مستقیم با ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه را به طور مشترک با فریدریش مرتس صدراعظم آلمان و کی‌یر استارمر نخست‌وزیر انگلیس عملی کند و پس از ورود جورجیا ملونی نخست‌وزیر ایتالیا به این موضوع، گروه هفت برای خواست مکرون مناسب‌تر تشخیص داده شد.

اما اکنون با افشاگری ترامپ، ابتکار مکرون ناکام مانده و روابط میان دو رئیس جمهور دچار تنش شده است.

تشدید تنش بر سر گرینلند، خطر آغاز مجدد جنگ تجاری با اروپا را افزایش داده و اتحادیه اروپا را به بررسی اقدامات تلافی‌جویانه واداشته است.

ترامپ به خبرنگاران گفت: «در داووس با شماری از رهبران درباره گرینلند گفت‌وگو خواهم کرد.»

وی با اشاره به اینکه این جزیره قطبی وابسته به دانمارک «برای آمریکا بسیار مهم است»، افزود: «هیچ‌کس قادر به حفاظت از گرینلند نیست.»

ترامپ همچنین گفت که رهبران اروپایی، «مقاومت شدیدی» برابر تلاش او برای خرید این جزیره از خود نشان نخواهند داد.

آغاز یک جنگ تجاری

این تحولات در حالی صورت گرفت که رهبران اتحادیه اروپا قرار است روز پنجشنبه در یک اجلاس اضطراری در بروکسل در مورد گزینه‌ها بحث کنند. یعنی همان روزی که مکرون به ترامپ پیشنهاد جلسه‌ گروه هفت را داده است.

بروکسل اعلام کرده است که یکی از گزینه‌ها،در مقابل تهدید  ترامپ این است که بسته‌ای از تعرفه‌ها بر ۹۳ میلیارد یورو (۱۰۷.۷ میلیارد دلار) واردات ایالات متحده است که می‌تواند پس از تعلیق شش ماهه، به طور خودکار از ۶ فوریه اعمال شود. مورد دیگر «ابزار ضد اجبار» (ACI) است که تاکنون هرگز استفاده نشده است و می‌تواند دسترسی به مناقصات عمومی، سرمایه‌گذاری‌ها یا فعالیت‌های بانکی را محدود کند یا تجارت در خدماتی را که ایالات متحده در آن با این بلوک مازاد تجاری دارد، از جمله در خدمات دیجیتال، محدود کند.

ژان نوئل بارو وزیر خارجه فرانسه نیز امروز اعلام کرد که از تصمیم بروکسل درباره تعرفه‌ها علیه آمریکا حمایت خواهد کرد. پاریس در حالی این موضع را گرفته که پیش از این ترامپ این کشور را به تعرفه ۲۰۰ درصدی بر شراب‌های فرانسه اعمال کرده بود. (تجارت شراب فرانسه یکی از وزنه‌های مهم اقتصادی فرانسه است)

در کنار این جنگ تجاری،  اروپا در حالی یک منطقه فوق استراتژیک و ژئو استراتژیک را از دست می‌دهد که خاک اوکراین هم در حال از دست رفتن است. این در حالی است که منطقه شرق اروپا به گفته رهبران این کشورها در معرض خطر نفوذ و حمله روسیه قرار دارند.

از دست دادن منطقه گرینلند و اوکراین به معنای از دست رفتن منابع معدنی اروپا به حساب می‌آید. به این معنا که تنها سرزمین نفت خیز اروپا نصیب آمریکایی‌ها خواهد شد. اوکراین نیز که مانند گرینلند داری منابع معدنی کمیاب است، ممکن است اروپا را دچار خسران اقتصادی بزرگی کند. وال استریت هم از ضربه مهلک این جنگ در امان نمی‌ماند.

دیمتریف فرستاده روسیه و ویتکاف فرستاده آمریکا در مذاکرات صلح خود در حاشیه داووس که ۲ ساعت به طول انجامیده است اعلام کردند که این مذاکره سازنده بوده است و طرف روسی نیز گفت کشورهای بیشتری با مسکو همسو شده اند. او اشاره به نام کشورها نکرد. اما نگرانی‌های رئیس جمهور اوکراین نشان می‌دهد که اروپایی‌ها نیز در مساله کی‌یف عاجز مانده‌اند. 

مذاکرات صلح در حاشیه داووس و رد شدن دعوت مکرون و برملا شدن برنامه او چیزی جز تحقیر شدگی اروپا در معادلات این قاره سبز نیست. آن‌ها از طرف روسیه و آمریکا جایگاهی برای تعیین و تکلیف برای اوکراین ندارند و همین طور در مساله گرینلند هم احتمالا نتوانند کاری از پیش ببرند. 

اروپا ۷۰ سال پس از جنگ اول و دوم روی حمایت ایالات متحده حساب ویژه کرده بود و حالا امروز صندلی از زیر آن‌ها کشیده شده و شخص رئیس جمهور ترامپ که کسی هیچگاه نمی‌داند چه در سر دارد خواب دیگری برای جهان دیده است. 

در همین باره خبرگزاری ایرنا به نقل از اندیشکده شورای آتلانتیک نوشت: «حقیقت این است که در حال حاضر روح گفت‌وگو بسیار اندک است و حتی گفت‌وگو میان ترامپ و همتایان اروپایی‌اش از آن هم کمتر.»

تهدید ترامپ شوک بزرگی برای اروپا و حتی تحلیلگران وال‌استریت بود که انتظار داشتند در سال دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، ثبات بیشتری در سیاست‌های تجاری آمریکا ایجاد شود. همچنین تحولات مجموعه‌ای از عوامل نگران‌کننده را در کنار هم قرار داده است: رئیس‌جمهوری آمریکا که گویا آماده است برای تحقق اهداف خود حتی به اعمال فشار بر یک متحد ناتو یا تحمیل فروش سرزمین متوسل شود؛ دیوان عالی ایالات متحده که به‌زودی قرار است درباره قانونی بودن بسیاری از تعرفه‌های دولت ترامپ رأی دهد؛ و اتحادیه اروپا که اکنون با تردید جدی نسبت به آینده اتحاد فراآتلانتیک و حتی درستی توافق تجاری اخیر خود با آمریکا مواجه شده است.

نقطه ضعف اروپا، در مقابل ترامپ، اجرایی نشدن کامل توافق تجاری آمریکا و اتحادیه اروپا است. اگرچه چارچوب این توافق تابستان گذشته مورد توافق قرار گرفت اما هنوز به تصویب نهایی نرسیده و مخالفت‌ها در پارلمان اروپا شدت گرفته است. حتی بزرگ‌ترین گروه سیاسی این پارلمان اعلام کرده در شرایط فعلی از تصویب آن حمایت نخواهد کرد. بدون اجرای این توافق، اتحادیه اروپا ابزار مؤثری برای مقابله با تعرفه‌های تنبیهی ترامپ نخواهد داشت.

شورای آتلانتیک مشکل عمیق‌تر را نبود فضای توافق میان آمریکا و اروپا دانست و افزود: موضوع گرینلند متفاوت است. مشخص نیست اروپا چه امتیازهایی — نظامی، امنیتی، اقتصادی یا غیره — می‌تواند ارائه دهد که ترامپ را راضی کند. هنوز روشن نیست که آیا او به چیزی کمتر از قرار گرفتن گرینلند تحت مالکیت ایالات متحده رضایت خواهد داد یا نه. این نگران‌کننده‌ترین بُعد تهدید است.

در داووس، «روح گفت‌وگو» ممکن است به‌سرعت جای خود را به لحظه‌ای سرنوشت‌ساز بدهد. رهبران اروپایی یک بار دیگر تلاش خواهند کرد «تعامل کنند، نه تشدید تنش»؛ این همان رویکردی بود که به تثبیت حمایت آمریکا از ناتو و اوکراین کمک کرد و برای آن‌ها آتش‌بس تجاری به ارمغان آورد.

۳۱۵