پشت صحنه تکاپو برای مهار بحران؛ همسایگان، پیشرو مدیریت تنش میان ایران و آمریکا شدند
پشت صحنه تکاپو برای مهار بحران؛ همسایگان، پیشرو مدیریت تنش میان ایران و آمریکا شدند
به گزارش خبرآنلاین، خبرگزاری ایرنا در گزارشی بررسی کرد: روز گذشته ( شنبه ۱۱ بهمن ماه) ساعاتی پس از آنکه خبرهایی غیررسمی از سفر قریبالوقوع شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، به ایران در میانه افزایش تنش در روابط تهران و واشنگتن منتشر شد، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت: «برخلاف فضاسازی جنگ رسانهای تصنعی، شکلگیری ساختاری برای مذاکرات در حال پیشرفت است.» پیامی کوتاه که در همان ساعات نخست انتشار، بازتاب گستردهای در محافل سیاسی و رسانهای داخلی و خارجی پیدا کرد.
این اظهارنظر، فراتر از یک واکنش مقطعی به موج گمانهزنیهای رسانهای، حامل نشانههایی از تحرکات دیپلماتیک و امنیتی پشتپرده برای مهار تنشها میان ایران و آمریکا است؛ تحرکاتی که در روزهای اخیر و همزمان با تشدید لحن تهدیدآمیز برخی مقامات آمریکایی و افزایش تحرکات نظامی در منطقه، اهمیت دوچندانی یافتهاند. تأکید لاریجانی بر «پیشرفت» در شکلگیری ساختار مذاکرات، تلویحاً از وجود کانالها و ابتکاراتی خبر میدهد که هدف آنها جلوگیری از لغزش اوضاع متشنج کنونی به سمت یک تقابل پرهزینه است.
در همین چارچوب، نقشآفرینی بازیگران منطقهای از جمله قطر، بهعنوان میانجی سنتی میان تهران و واشنگتن، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. همزمانی انتشار اخبار مربوط به سفر مقام ارشد قطری به ایران با پیام دبیر شورای عالی امنیت ملی، این برداشت را تقویت میکند که تلاشهایی هماهنگ برای مدیریت بحران، کاهش سوءمحاسبات و دور کردن سایه جنگ از آسمان ایران در جریان است؛ روندی که اگرچه آرام و کمسر و صدا پیش میرود، اما میتواند در معادلات آینده روابط ایران و آمریکا تعیینکننده باشد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه صبح امروز ۱۲ بهمن ماه در خصوص سفر «شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی» به تهران گفت: نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، امروز در سفر به تهران با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه و علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران دیدار و گفتوگو کرد. بقائی این دیدار را در ادامه مساعی جمیله و رایزنی بین کشورهای منطقه درباره تحولات منطقهای و به منظور تبادل نظر درباره صیانت از صلح و ثبات منطقه دانست.
در بیانیه رسمی وزارت امور خارجه قطر نیز در خصوص این سفر آمده است که نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور در دیدار با علی لاریجانی، دبیر شورای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، بر لزوم تقویت همکاریهای منطقهای برای کاهش تنش، حمایت از راهحلهای صلحآمیز و جلوگیری از تحمیل پیامدهای درگیری نظامی به مردم منطقه تاکید کرد. وزارت خارجه قطر در این بیانیه اعلام کرد که شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، در این دیدار، حمایت قاطع دوحه از راهحلهای صلح آمیز برای بحران های منطقه ای را مورد تاکید قرار داد و بیان کرد که تقویت امنیت و ثبات در خاورمیانه فقط از طریق گفتوگو و دیپلماسی میسر می شود. همچنین در این دیدار تاکید شد که کشورهای منطقه باید با تلاش جمعی و هماهنگی بین المللی، از تحمیل پیامدهای درگیری نظامی و امنیتی به مردم بیگناه منطقه جلوگیری کنند. نخستوزیر قطر همچنین بر لزوم هماهنگی با کشورهای برادر و دوست برای حل اختلافات از طریق کانالهای دیپلماتیک و اجتناب از رویکردهای تقابلی تاکید کرد.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده نیز روز شنبه به فاکس نیوز مدعی شد که ایران در حال مذاکره است و افزود: «آخرین باری که آنها مذاکره کردند مجبور شدیم برنامه هسته ای شان را از بین ببریم، موثر نبود، میدانید.» ترامپ تاکید کرد: «اگر بتوانیم درباره توافقی قانعکننده که منجر به نداشتن سلاح هستهای توسط ایران شود مذاکره کنیم، باید به آن دست یابیم.»
استانبول؛ دیپلماسی همسایگی در خط مقدم مهار تنش تهران–واشنگتن
همزمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک برای کنترل تنش میان تهران و واشنگتن، سفر جمعه هفته گذشته (۱۰ بهمنماه) سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به ترکیه و رایزنیهای فشرده او در استانبول، بهعنوان یکی از حلقههای مکمل این روند، توجهها را به خود جلب کرد. عراقچی روز شنبه ۱۱ بهمنماه با انتشار پیامی در شبکه ایکس از دیدار و گفتوگوی خود با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه این کشور خبر داد و تأکید کرد که این گفتوگوها درباره روابط دوجانبه و مسائل منطقهای «همیشه مفید و سازنده» بوده است.
وزیر امور خارجه ایران در این پیام و همچنین در نشست خبری مشترک با همتای ترکیهای خود، بار دیگر بر موضع ثابت تهران درباره برنامه هستهای تأکید کرد و گفت جمهوری اسلامی ایران هرگز بهدنبال دستیابی به سلاح هستهای نبوده و آمادگی دارد وارد یک توافق هستهای عادلانه و منصفانه شود؛ توافقی که هم تضمینکننده عدم دستیابی به سلاح هستهای باشد و هم رفع مؤثر تحریمها را به همراه داشته باشد. عراقچی همچنین با اشاره به خطرات هرگونه تنش جدید در منطقه هشدار داد که ناامنی در هر کشور منطقه، بهمعنای ناامنی در کل منطقه است و جنگ میتواند بهسرعت دامنهای فراگیر پیدا کند.
سیدعباس عراقچی در بخش دیگری از این نشست خبری در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران گفت: «ما هنوز برنامهای برای دیدار با آمریکاییها تنظیم نکردهایم. همانطور که گفتم، ما برای مذاکراتی عادلانه و منصفانه آمادگی داریم. مقدمات چنین مذاکراتی باید ابتدا فراهم شود؛ هم در مورد شکل گفتگوها، هم در مورد محل گفتگوها و هم در مورد موضوع گفتگوها. امیدوارم بتوانیم بهزودی به یک چارچوب مشخص برسیم که بتواند مذاکراتی شرافتمندانه را تضمین کند.»
در این چارچوب، نقش ترکیه بهعنوان یکی از بازیگران موثر منطقهای و برخوردار از کانالهای ارتباطی فعال با طرفهای مختلف، از نگاه تهران نقشی «سازنده» توصیف شد. عراقچی ضمن قدردانی از مساعی جمیله آنکارا، تاکید کرد جمهوری اسلامی ایران از هر ابتکار عملی که به کاهش تنشها، حفظ صلح و ثبات منطقه و خنثیسازی توطئههای مخرب منجر شود، استقبال میکند. همزمان، تصریح دوباره آمادگی ایران برای ورود مجدد به مذاکرات هستهای، مشروط به عادلانه و منصفانه بودن آن و رعایت احترام و منافع متقابل، این پیام را مخابره کرد که دیپلماسی همچنان گزینه ترجیحی تهران برای دور کردن سایه جنگ از منطقه است.
دیپلماسی تلفنی در مدار منطقه؛ تماسهای فشرده برای مهار تنش
در این روند، تماسهای تلفنی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، بخش قابلتوجهی از دیپلماسی فعال دستگاه دیپلماسی را در روزهای اخیر به خود اختصاص داده است؛ تماسهایی که با هدف تبیین مواضع تهران، تبادل نظر درباره تحولات پرشتاب منطقهای و هماهنگی با کشورهای همسایه و اثرگذار برای جلوگیری از تشدید تنشها انجام شده است.
در همین چارچوب، عراقچی در تماس تلفنی با جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان، درباره روابط دوجانبه و تحولات منطقهای گفتوگو کرد. دو طرف ضمن مرور توافقات صورتگرفته در جریان سفر وزیر امور خارجه ایران به باکو در هفدهم آذرماه گذشته، بر عزم مشترک تهران و باکو برای تحکیم مناسبات دوجانبه و تقویت همکاریها در موضوعات چندجانبه، بهویژه در ارتباط با منطقه قفقاز، تأکید کردند. عراقچی همچنین با تشریح تحولات منطقه و تهدیدهای ناشی از دخالتهای مخرب آمریکا و سیطرهجویی رژیم صهیونیستی، بر مسئولیت مشترک همه کشورهای منطقه برای مقابله با این تهدیدها و جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده طرفهای ثالث از قلمرو کشورها علیه صلح و ثبات منطقه تأکید کرد.
وزیر امور خارجه کشورمان در ادامه این رایزنیهای دیپلماتیک، پنجشنبه و جمعه در تماسهای تلفنی جداگانه با همتایان خود در قطر، مصر، امارات، پاکستان، عمان و ترکیه، آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی را مورد بررسی قرار داد. عراقچی همچنین روز چهارشنبه در گفتوگویی تلفنی با فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، ضمن مرور محورهای گفتوگوی رئیسجمهور مسعود پزشکیان و ولیعهد عربستان محمد بن سلمان، درباره تحولات منطقهای و بینالمللی تبادل نظر کرد. طرفین در این تماس نسبت به پیامدهای خطرناک هرگونه تشدید تنش در منطقه هشدار داده و بر مسئولیت مشترک کشورهای منطقه و ضرورت تشریک مساعی برای حفظ ثبات و امنیت تأکید کردند.
در همین مسیر، عراقچی سهشنبه شب نیز در تماس تلفنی با شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، درباره روابط دوجانبه و تحولات بینالمللی گفتوگو کرد. مجموعه این تماسها بیانگر آن است که تهران با تکیه بر دیپلماسی فعال منطقهای و استفاده از ظرفیت گفتوگوهای مستمر، در پی مدیریت تنشها و جلوگیری از گسترش دامنه بیثباتی در منطقه است.
یکی از تماس های تلفنی ۲۴ ساعت گذشته اما میان روسای جمهور ایران و مصر به عنوان دو کشوری که روابط رسمی دیپلماتیک ندارند برقرار شد؛ مسعود پزشکیان در گفتوگوی تلفنی با عبدالفتاح السیسی رئیسجمهور مصر، ضمن قدردانی از تلاشهای دلسوزانه، مسئولانه و برادرانه کشورهای اسلامی در مسیر کاهش تنشها در منطقه و حمایت از جمهوری اسلامی ایران، بر سیاست اصولی جمهوری اسلامی در تقویت همگرایی و همافزایی داخلی و نیز تلاش مستمر برای تحکیم و گسترش روابط صمیمانه با کشورهای همسایه و اسلامی در چارچوب سیاست خارجی تأکید کرد.
رئیسجمهور مصر نیز ضمن ابراز خرسندی از گفتوگو با دکتر پزشکیان، برای مردم سرزمین کهن و تاریخی ایران و تمامی ملتهای منطقه، صلح، ثبات و امنیت آرزو کرد و تأکید داشت که هیچ راهحل نظامی برای حل مسائل وجود ندارد. عبدالفتاح السیسی با بیان اینکه هرگونه افزایش تنش و درگیری نه تنها برای ایران، بلکه برای کل منطقه پیامدهای منفی به همراه خواهد داشت، اعلام کرد: مصر به تلاشهای خود برای کاهش تنشها ادامه داده و آمادگی دارد از ابتکارات دیپلماتیک در مسیر حلوفصل مسائل و تقویت ثبات منطقهای پشتیبانی و حمایت کند.
در همین چهارچوب وزیر امور خارجه مصر نیز نقش قابل توجهی در شکلگیری توافق موسوم به قاهره میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی داشت، به رغم ناکام ماندن آن تلاش به جهت فعال سازی اسنپبک از سوی سه کشور اروپایی عضو برجام، همچنان در حوزه مدیریت تنش در غرب آسیا فعال است، روز گذشته تماسهای تلفنی فشردهای با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه و بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان برقرار کرد. طبق بیانیه وزارت خارجه مصر، در این تماسها، آخرین تحولات منطقهای در سایه تشدید تنشها در خاورمیانه مورد بررسی قرار گرفت. در بیانیهای که توسط وزارت امور خارجه مصر منتشر شد، آمده است که این تماسها و مذاکرات بر یافتن راهحلهای مسالمتآمیز از طریق دیپلماسی و گفتگو برای کاهش تنشها و دستیابی به آرامش مطلوب، متمرکز بود.
دیپلماسی آرام در برابر هیاهوی بحران
مجموعه تحرکات اخیر نشان میدهد که در پس لایه پرصدای تهدیدها، رزمایشها و جنگ روایتها، یک منطق متفاوت در حال کار است؛ منطقی که بر «مدیریت بحران» بهجای «تقابل پرهزینه» استوار شده و بازیگران منطقهای را به خط مقدم مهار تنش تهران–واشنگتن کشانده است. پیام کوتاه اما معنادار دبیر شورای عالی امنیت ملی، رفتوآمد و تماسهای فشرده دیپلماتیک، و نقشآفرینی همزمان قطر، ترکیه، مصر و دیگر همسایگان، همگی از شکلگیری یک شبکه دیپلماسی آرام و چندلایه حکایت دارد که هدف اصلی آن، بستن مسیر سوءمحاسبه و جلوگیری از لغزش ناخواسته به سمت درگیری است.
در این چارچوب، ایران با حفظ خطوط قرمز خود، تلاش میکند ابتکار عمل را در میدان سیاست منطقهای در دست بگیرد و نشان دهد که برخلاف فضاسازیهای رسانهای، هنوز «مذاکره» یک گزینه فعال و قابل پیگیری است؛ گزینهای که اگرچه بیسر و صدا پیش میرود، اما میتواند در تعیین مسیر آینده روابط تهران و واشنگتن، نقشی تعیینکنندهتر از هیاهوی تهدیدها ایفا کند.
315
نظر شما