خبرآنلاین - پایگاه خبری میدل ایست آی نوشت ایران در تلافی جنگ ایالات متحده و اسرائیل، اهدافی را در سطحی گسترده و دوردست مورد حمله قرار میدهد. تهران همانطور که بهطور گسترده انتظار میرفت و تهدید کرده بود، به اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه حمله کرده است؛ اما فراتر از آن، تمامی کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله تأسیسات کلیدی نفت و گاز در عربستان سعودی و قطر را نیز هدف قرار داده است.
برخی از این حملات، بهویژه حملات علیه آمریکا و اسرائیل، ماهیتی تنبیهی دارند تا ثابت کنند که ایران از کشته شدن رهبر عالی، دهها مقام و صدها غیرنظامی خود به سادگی نخواهد گذشت. با این حال، حملات به تأسیسات نفت و گاز و تنگه هرمز نشاندهنده آن است که ایران منافع اقتصادی آن دسته از کشورهای منطقه را که متحد آمریکا تلقی میشوند نیز هدف قرار داده است.
تهران این کار را نه تنها به صورت مستقیم، بلکه به صورت غیرمستقیم نیز انجام میدهد: از طریق استراتژی «فرسایش مالی» با هدف تخلیه ذخایر دفاعی کشورهایی که به آنها حمله میکند. تا روز یکشنبه، ایران ۱۶۵ موشک بالستیک، ۲ موشک کروز و ۵۴۱ پهپاد به سمت امارات متحده عربی شلیک کرده است.
وزارت دفاع امارات اعلام کرد که ۱۵۲ موشک (بالستیک و کروز) و ۵۰۶ پهپاد را سرنگون کرده است. این به معنای نرخ رهگیری بالای ۹۲ درصد است. در همین حال، قطریها نیز یک روز پس از آغاز جنگ اعلام کردند که با ۶۵ موشک و ۱۲ پهپاد مورد حمله قرار گرفتهاند که به ترتیب ۶۳ و ۱۱ مورد آنها رهگیری شده است؛ آماری که معادل نرخ رهگیری ۹۶ درصدی است.
«فراری برای رهگیری دوچرخه برقی»
«کلی گریکو»، پژوهشگر ارشد اندیشکده مرکز استیمسون و کارشناس قدرت هوایی، نرخ ۹۲ درصدی امارات را «فوقالعاده» توصیف کرد. با این حال او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هزینه مالی تداوم این دفاع سرسامآور است و این احتمال را تقویت میکند که این پیروزی تاکتیکی، در واقع یک تخلیه استراتژیک پرهزینه را پنهان کرده باشد.»
گریکو هزینه ایران را برآورد کرد و خاطرنشان کرد که موشکهای بالستیک حدود ۱ تا ۲ میلیون دلار قیمت دارند، در حالی که پهپادهای انتحاری «شاهد» ایران بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار هستند. بر این اساس، کل هزینه تهران برای حمله به امارات تا روز یکشنبه بین ۱۷۷ تا ۳۶۰ میلیون دلار بوده است.
اما برای امارات، رهگیری این پرتابهها به مراتب گرانتر تمام میشود. گریکو تخمین زد که هزینه امارات برای رهگیری حملات در طول آخر هفته بین ۱.۴۵ تا ۲.۲۸ میلیارد دلار بوده است؛ یعنی چیزی بین ۵ تا ۱۰ برابر هزینهای که ایران صرف کرده است.
در بخش پهپادهاست که ماجرا بهشدت تنبیهی و دشوار میشود، چرا که تولید آنها بسیار ارزان است. گریکو میگوید: «به ازای هر یک دلاری که ایران خرج پهپادها کرده، امارات تقریباً ۲۰ تا ۲۸ دلار برای سرنگونی آنها هزینه کرده است. این هسته اصلی استراتژی ایران است.» «گرگ کارلستروم» از اکونومیست، این عدم تقارن اقتصادی را به «استفاده از خودروی فراری برای متوقف کردن دوچرخههای برقی» تشبیه کرد.
استفاده از استراتژی فرسایش مالی
استفاده از پهپادهای ارزانقیمت برای تخلیه پدافند هوایی موضوع جدیدی نیست؛ روسیه مدتی است که از این روش در اوکراین استفاده میکند. روسیه از پهپادهای شاهد (که در اصل ساخت ایران هستند اما اکنون در روسیه با قطعات چینی تولید انبوه میشوند) برای اشباع سیستمهای پدافندی اوکراین استفاده میکند.
این پهپادها نه تنها ارزان هستند، بلکه تولید انبوه آنها سریع و آسان است. در مقابل، سیستمهای مورد نیاز برای رهگیری آنها بسیار گرانتر بوده و اغلب دارای زنجیرههای تأمین پیچیده با زمان تحویل طولانی هستند. کشورهای غربی از ابتدای جنگ سیستمهای پدافندی متعددی به کییف تحویل دادهاند، اما سیاستمداران اوکراینی خواستار تجهیزات بیشتری هستند.
«دیوید جردن»، مدرس ارشد کینگ کالج لندن و کارشناس پدافند هوایی، میگوید در جنگ پهپادی اوکراین، یک چرخه تقریباً شش هفتهای از نوآوری برای گیج کردن مدافعان و یافتن راه حل توسط طرف مقابل وجود دارد. او به «میدل ایست آی» گفت: «این بدان معناست که گاهی پدافند کاملاً بر پهپادها (و موشکهای همراه آنها) مسلط است و در مواقع دیگر، تعداد بیشتری از آنها از سد دفاعی عبور میکنند.»
او افزود نوآوریهای طرف اوکراینی شامل نصب تیربارهای «مینیگان» روی هواپیماهای ترابری An-28 برای شکار پهپادها و استفاده از جنگ الکترونیک برای اختلال در ارتباطات پهپادی است. گریکو نیز توضیح داد که در ابتدا اوکراینیها برای رهگیری شاهد به سیستمهای گرانقیمتی مثل پاتریوت متکی بودند، اما با توجه به هزینه و تعداد محدود موشکهای رهگیر، این روند پایدار نبود. لذا کییف به سمت گزینههای مقرونبهصرفهتری مانند «گپارد» (ضدهوایی دوران جنگ سرد نصب شده روی کامیون) رفت.
آمریکا در رقابت برای تأمین مجدد موشکهای رهگیر
هنوز مشخص نیست که اسرائیل، آمریکا و کشورهای خلیج فارس تا چه زمانی میتوانند نرخ رهگیری بالا را حفظ کنند. اسرائیل اغلب اجازه میدهد برخی پرتابهها به مناطق باز اصابت کنند تا هزینهها را مدیریت کرده و ذخایر استراتژیک خود را حفظ کند.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال به نقل از مقامات و تحلیلگران، ایالات متحده در رقابتی نفسگیر است تا پیش از اتمام موشکهای رهگیر خود، داراییهای موشکی و پهپادی ایران را نابود کند. حجم دقیق ذخایر موشکهای رهگیر محرمانه است، اما درگیریهای اخیر با ایران و متحدانش، پدافند هوایی در خاورمیانه را تخلیه کرده است.
این گزارش حاکی است که آمریکا به سرعت در حال تلاش برای جایگزینی ذخایر پودر شده پاتریوت، موشکهای استاندارد و سیستم «تاد» (Thaad) است. همچنین واشنگتن با سرعت بالایی در حال مصرف موشکهای کروز تاماهاک و تسلیحات هواپایه است. گریکو میگوید: «ذخایر رهگیرها محدود است و آمریکا به سادگی نمیتواند آنها را با سرعتی تولید کند که جایگزین موارد مصرف شده شوند. آمریکا، اسرائیل و کشورهای خلیج فارس همگی به سیستمهای ساخت آمریکا متکی هستند، یعنی همگی از یک خط تولید تغذیه میکنند.»
«میدل ایست آی» روز دوشنبه گزارش داد که واشنگتن در برابر درخواست برخی کشورهای خلیج فارس برای تأمین مجدد موشکهای رهگیرشان کارشکنی میکند. واشنگتن به دنبال درس گرفتن از نبرد با حوثیهای یمن است، جایی که طبق گزارشها، در یک ماه ۱ میلیارد دلار مهمات مصرف کرد بدون اینکه برتری هوایی مطلق به دست آورد.
دیوید جردن میگوید: «جنگ با شدت بالایی که در اوکراین دیده میشود نشان میدهد که ذخایر سلاح و مهمات شما باید چقدر عمیق باشد؛ هم در شروع جنگ و هم از نظر سرعت تولید انبوه تجهیزات.»
در حالی که حمایت اسرائیل در حمله به ایران بخشی از فشار را از روی دوش آمریکا برمیدارد، خود اسرائیل نیز نگران ذخایرش است. یک مقام آمریکایی به والاستریت ژورنال گفت که ذخایر موشکهای رهگیر «آرو ۳» (Arrow 3) و موشکهای بالستیک هواپایه اسرائیل در حال کاهش است.
به گفته جردن، ادامه نرخ رهگیری بالا به ذخایر هر دو طرف بستگی دارد. اگر اسرائیل و آمریکا بتوانند پرتابگرها و سایتهای نگهداری ایران را هدف قرار دهند و کمکهای خارجی به ایران نرسد، ممکن است پهپادها و موشکهای تهران تمام شود. اما اگر ایران بتواند تعداد حملات را در سطح معناداری حفظ کند، بار مسئولیت به دوش مدافعان میافتد. در آن نقطه، آمریکا باید ارزیابی کند که با چه سرعتی میتواند متحدان منطقهایاش را شارژ مجدد کند. او افزود: «ظرفیتهای تولیدی در کشورهای خلیج فارس وجود دارد، اما برای پاسخگویی به تقاضای فعلی کافی نیست.»
اسرائیل روز یکشنبه مدعی شد نیمی از پرتابگرهای موشک بالستیک ایران را منهدم کرده است. گریکو میگوید اگر این درست باشد، کفه ترازوی ریاضی به نفع مدافعان سنگینی خواهد کرد، اما پهپادهای شاهد احتمالاً همچنان به عنوان یک مشکل باقی میمانند، بهویژه اگر ذخایر آنها در نقاط مختلف پراکنده شده باشد.
پدافند هوایی کشورهای خلیج فارس شامل چه تجهیزاتی است؟
- عربستان سعودی: بزرگترین شبکه را دارد؛ شامل سیستمهای آمریکایی «تاد» و باتریهای برد بلند «پاتریوت PAC-3». همچنین سیستمهای برد کوتاه و متوسط «آی-هاوک»، «کروتال»، «شاهین» و «میکا» (فرانسوی). عربستان تنها کشور منطقه است که از سیستم لیزری چینی «سایلنت هانتر» برای نابودی پهپادهای کوچک استفاده میکند.
- امارات متحده عربی: از تاد، پاتریوت و نسخهای از سیستم اسرائیلی «باراک» استفاده میکند. همچنین برای تهدیدات برد متوسط به سیستم کرهای «Cheongung II» متکی است و مجموعهای از سلاحهای فرانسوی، روسی، سوئدی و بریتانیابی برای برد کوتاه دارد. (فقط ریاض و ابوظبی در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس دارای سیستم پیشرفته «تاد» هستند).
- قطر: سال گذشته قرارداد خرید تاد را امضا کرد (هنوز عملیاتی بودنش مشخص نیست). برای برد بلند و متوسط به پاتریوت و NASAMS III متکی است و برای برد کوتاه از سیستمهای روسی «ایگلا»، آمریکایی «استینگر»، چینی «FN-6» و فرانسوی «میسترال» استفاده میکند.
- کویت و بحرین: هر دو از باتریهای پاتریوت PAC-3 استفاده میکنند.
- عمان: کمتجهیزاتترین کشور عضو شورای همکاری در زمینه پدافند برد بلند و متوسط است، اگرچه چندین سیستم برد کوتاه در اختیار دارد.
منبع: میدل ایست آی
۴۲/۴۲
نظر شما