جزییات جدید از آخرین زلزله تهران/ ۵ گسل مهم پایتخت را بشناسید

به گزارش خبرآنلاین،سرزمین ایران از نظر لرزه‌خیزی بسیار فعال بوده و هر از چند گاهی زمینلرزه‌هایی بخش‌هایی از این سرزمین را ویران و خسارات فراوان جانی و مالی بر جای می‌گذارد. تغییر الگوی سکونت از روستانشینی به شهرنشینی در دهه‌های اخیر باعث رشد نامتوازن مناطق شهری و توسعه ساخت و ساز نامتقارن در پهنه‌های گسلی و لرزه‌زا شده است و تهدید زمینلرزه‌های بزرگ برای شهرهای پرجمعیت نسبت به روستاهای این سرزمین از گذشته فراتر رفته است.

ایسنا در خبری نوشت:وضعیت شهر تهران و سایر شهرهای مهم کشور نظیر تبریز، مشهد، شیراز، قزوین و کرج گویای آسیب پذیری این مناطق در برابر زمینلرزه‌های احتمالی آتی است و در این میان نقش مراکز تحقیقاتی مرتبط با زمینلرزه در مطالعه زمینلرزه‌ها، تدوین آیین‌نامه‌ها و طراحی مقاوم سازه‌ها در برابر زمینلرزه، غیر قابل انکار است.

مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به عنوان متولی شبکه ملی شتابنگاری، اصلی‌ترین جایگاه را در این زمینه در کنار سایر مراکز تحقیقاتی کشور دارد؛ شبکه شتابنگاری ایران با دارا بودن بیش از ۱۶۴۱ شتابنگار فعال و مجموعه‌ای بالغ بر ۲۲۹۰۰ رکورد از زمینلرزه‌های روی داده، منبع عظیمی از اطلاعات پایه برای علم مهندسی زلزله و زلزله‌شناسی مهندسی در کشور محسوب می‌شود.

این مجموعه با هدف معرفی شبکه‌های شتابنگاری در استان تهران و ایستگاه‌های شتابنگاری مستقر در آن تدوین شده است. استان تهران، استانی در شمال-مرکزی ایران و پرجمعیت‌ترین استان ایران است که از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از جنوب‌غربی به استان مرکزی، از غرب و شمال‌غرب به استان البرز و از شرق و جنوب‌شرق به استان سمنان محدود می‌شود. شمال استان تهران به دامنه جنوبی رشته کوه البرز منتهی می‌شود.

کلانشهر تهران متراکم‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر ایران و به عنوان پایتخت این کشور، در این استان قرار دارد. مرکز این استان شهر تهران است و دماوند، شهر ری، کهریزک و ورامین از دیگر شهرهای مهم این استان محسوب می‌شوند. استان تهران که صنعتی‌ترین استان ایران است، از لحاظ تولید ناخالص داخلی در رتبه یک کشوری قرار دارد. استان تهران همچنین مرکز تلاقی راه‌های ارتباطی ایران (خطوط راه آهن، جاده‌ای و هوایی) است. تمرکز مؤسسات مالی، اعتباری و بانکی در شهر تهران است.

علاوه بر اینها گستره تهران دارای گسل‌های بسیار مهمی نظیر مشاء، شمال تهران، ری، کهریزک و ایوانکی است. زمینلرزه‌های ویرانگری در گذشته در این استان رخ داده است که اکثر این زلزله‌ها از نوع تکتونیکی بوده و مرتبط با فعالیت گسل‌ها است.

زلزله‌های مهم تاریخی مناطق ری، ری-ایوانکی، دماوند که همگی آنها بزرگای بیش از ۷ داشتند، می‌توانند بیانگر خطر بالقوه زمینلرزه در گستره تهران باشند. از جمله می‌توان به آخرین زلزله مخرب در منطقه تهران که در سال ۱۸۳۰ میلادی در منطقه دماوند شمیرانات رخ داد، اشاره کرد که منجر به ویرانی کامل شمیرانات و دماوند شد.

با توجه به زلزله‌های تاریخی رخ داده در گستره تهران، بررسی لرزه‌خیزی دستگاهی، وجود شکاف لرزه‌ای قابل توجه، توان بالای لرزه‌های گسل‌های شمال و جنوب- جنوب شرق تهران و همچنین تراکم جمعیت و گسترش کلان‌شهر تهران به‌ویژه در دهه‌های اخیر به همراه ساخت وسازها در حریم گسل‌ها و کنترل ضعیف اجرای ضوابط و قوانین ساخت و ساز، این گستره در معرض ریسک لرزه‌های بسیار بالایی قرار دارد.

با این تفاسیر، در صورت وقوع زمینلرزه‌ای با بزرگای بیش از ۷ امکان وقوع فاجعه انسانی همراه با تلفات و خسارات فراوان محتمل است.  بر اساس نقشه پهنه‌بندی خطر زلزله آیین‌نامه ۲۸۰۰ نیز این استان در مناطق با خطر زلزله‌خیزی بسیار زیاد و زیاد قرار گرفته است که تاکیدی بر موقعیت حساس این استان است.

آخرین زلزله‌ای که در استان تهران رخ داد، در روز ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ بود که یک زمینلرزه با بزرگای ۴.۱ در نزدیکی رودهن در استان تهران روی داد. این رویداد در پهنه نسبتا وسیعی از شهرهای رودهن، پردیس و تهران احساس شد. در شبکه شتابنگاری این زمینلرزه در ۴۷ ایستگاه به ثبت رسید که حداکثر شتاب آن در ایستگاه رودهن در فاصله ۳ کیلومتری رومرکز زمینلرزه برابر با ۱۳۰.۹ سانتی‌متر بر مجذور ثانیه ثبت شده است.

شبکه ملی شتابنگاری با استفاده از داده‌های ثبت شده بزرگای این رویداد را ۴ در مقیاس بزرگای گشتاوری برآورد کرده است.

لرزه‌خیزی استان تهران

بر اساس گزارش شبکه ملی شتابنگاری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، استان تهران در مرز مشترک دو ایالت لرزه‌زمین ساختی البرز و ایران مرکزی قرار گرفته است. بیشتر گسل‌های موجود در دشت تهران فعال در نظر گرفته می‌شوند که دلیل آن بریدن نهشته‌های کواترنز پسین توسط آنها است.

بیش از ۴ دهه پیش شناسایی و بررسی این گسل‌ها توسط تعدادی از محققان برجسته شروع شده است و همچنان ادامه دارد. به دلیل گسترش سکونتگاه‌ها بر روی عوارض زمین شناختی، بیشتر گسل‌های شناخته شده در شمال و جنوب تهران هستند و متاسفانه گسل‌های محدوده مرکزی کمتر شناسایی شده‌اند.

از گسل‌های اصلی تهران می‌توان به گسل مشاء-فشم، گسل شمال تهران، گسل نیاوران، گسل محمودیه و گسل شیان، گسل شمال و جنوب ری، گسل کهریزک، گسل گرمسار، گسل پیشوا، رباط کریم، فیروزکوه و ایوانکی یا پارچین اشاره کرد. این گسل‌ها جنبا و فعال هستند و دارای پتانسیل ایجاد زمینلرزه هستند. 

استان تهران به لحاظ ویژگی‌های زمین‌شناختی و زمین‌ساختی و از منظر لرزه‌خیزی دارای پتانسیل بالایی از نظر لرزه‌خیزی در بین استان‌های کشور است و رویداد زمینلرزه‌های مخرب در این استان در گذشته گزارش شده است. به دلیل موقعیت استراتژیک این استان و همچنین عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و دیگر پارامترهای تاثیرگذار در ریسک لرزه‌ای، این استان دارای ریسک لرزه‌ای بسیار بالایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

شبکه شتابنگاری ایران توجه ویژه‌ای به استان تهران و شهر تهران داشته است، به طوری که استان تهران در حال حاضر دارای ۹۳ شتابنگار دیجیتال بوده و شهر تهران دارای ۵۲ ایستگاه شتابنگاری است. قسمت عمده دستگاه‌های قدیمی استان تهران در سال‌های ۹۷ و ۹۸ با نسل جدید دستگاه‌های شتابنگاری «فورتیس مینیموس» جایگزین شده‌اند.

این دستگاه‌ها با استفاده از بستر ارتباطی مودم‌های همراه می‌توانند در سریع‌ترین زمان ممکن اطلاعات ثبت شده را به سرور مرکزی ارسال کنند.

زلزله ۲۸ فروردین رودهن

بر اساس گزارش مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، بزرگای زمینلرزه‌ای که در روز ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ شهر رودهن و مناطق پیرامونش در استان‌های تهران و مازندران را به لرزه درآورد، ۴.۱ در عمق ۸ کیلومتری بوده است. شبکه ملی شتابنگاری زلزله این زمینلرزه را در ۴۷ ایستگاه شتابنگاری ثبت کرده است.

متعاقب رویداد زمینلرزه ۲۸ فروردین استان تهران با کلیه دستگاه‌های شتابنگاری محدوده کلان‌لرزه‌ای ارتباط حاصل شد و اطلاعات بیش از ۴۷ ایستگاه تخلیه شد. بر اساس این داده‌ها حداکثر شتاب در ایستگاه رودهن ثبت شده است. این شتاب در این ایستگاه به عدد ۱۳۰.۹ سانتی‌متر بر مجذور ثانیه رسید. در شهر تهران حداکثر شتاب در ایستگاه پارک غزال در شرق شهر تهران به ثبت رسید که در حدود  ۱۶.۸۵ سانتی‌متر بر مجذور ثانیه بوده است.

همانگونه که گفته شد، ۴۷ ایستگاه شتابنگاری نسل جدید شبکه ملی شتابنگاری ایرن زمینلررزه را ثبت کرده‌اند. این دستگاه‌ها به دلیل ویژگی‌های دینامیک و فرکانسی بالاتر نسبت به دستگاه‌های قدیمی‌تر شبکه قادرند زمینلرزه‌ها را در فاصله بیشتری نسبت به دستگاه‌های قدیمی‌تر ثبت کنند.

از میان ۴۷ ایستگاه ثبت کننده زمینلرزه، پنج ایستگاه این رویداد را با شتابی بالاتر از ۱۰ سانتی‌متر بر مجذور ثانیه ثبت کرده‌اند که تقریبا تمام آنها در غرب رومرکز قرار داشته‌اند.

ایستگاه‌های ثبت کننده زمینلرزه اصلی رودهن با بزرگای ۴.۱ به این شرح است:

در این منطقه می‌توان به زمینلرزه دماوند– مشاء در بامداد روز جمعه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ اشاه کرد که شهر دماوند و روستاهای پیرامونش در استان تهران را به شدت به لرزه درآورد. این رویداد به خوبی در شهر تهران احساس و موجب وحشت و خروج مردم در پایتخت شد. دامنه احساس این زمینلرزه به استان‌های مازندران، سمنان، البرز و قم نیز رسید. مجاورت رومرکز این زمینلرزه به تهران موجب توجه افکار عمومی و رسانه‌ها به این زمینلرزه و گسل مسبب آن شد.

بزرگای این زمینلرزه بر اساس گزارش مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران ۵.۱ در عمق ۷ کیلومتری و رومرکز آن در مجاورت روستای مشاء در شمال شهر دماوند قرار داشت. شبکه ملی شتابنگاری زلزله این زمینلرزه را در بیش از ۴۰ ایستگاه شتابنگاری در استان‌های تهران، سمنان، مازندران و قم ثبت کرده است. حداکثر شتاب ناشی از رویداد این زمینلرزه در ایستگاه رودهن و در حدود ۱۲۰ سانتی‌متر بر مجذور ثانیه بوده است.

همچنین در تاریخ ۲۰ تیر ۱۴۰۲ یک زمینلرزه با بزرگای ۳.۵ در ۸ کیلومتری ری در استان تهران به‌وقوع پیوست. این رویداد در پهنه نسبتا وسیعی از شهرهای قیامدشت، شهر ری و باقرشهر احساس شد. شبکه شتابنگاری کشور این زمینلرزه را در ۴۷ ایستگاه به ثبت رساند که حداکثر شتاب آن در ایستگاه ورامین در فاصله ۲۱ کیلومتری رومرکز زمینلرزه برابر با ۲۵ سانتی‌متر بر مجذور ثانیه ثبت شده است. شبکه ملی شتابنگاری با استفاده از داده‌های ثبت شده بزرگای این رویداد را ۴.۳ در مقیاس بزرگای گشتاوری برآورد کرد.

۲۳۳۲۱۷