هر بار که مسیر گفتوگو میان ایران و آمریکا باز میشود، فضای منطقه دچار حساسیت تازهای میشود. نگاه بسیاری از کشورها به سمت این تحولات میرود؛ برخی با استقبال محتاطانه، برخی با نگرانی و برخی با سکوت حسابشده و برخی با مخالفت علنی.
این واکنشها بیشتر از آنکه احساسی یا صرفاً سیاسی باشند، ریشه در مجموعهای از ملاحظات امنیتی، اقتصادی و راهبردی دارند که باید با دقت بررسی شوند:
نخست ؛ دغدغههای مرتبط با توازن قدرت در خاورمیانه است
توزیع قدرت همیشه یکی از محورهای اصلی رفتار دولتها بوده است. هرگونه نزدیکی تهران و واشنگتن میتواند موازنههای موجوددر منطقه را تغییر دهد. برای برخی کشورها، یک توافق میتواند به معنای کاهش تنشها و ثبات بیشتر باشد(مثل پاکستان و عمان ) اما برای برخی دیگر ممکن است نشانهای از افزایش نقش ایران در معادلات منطقهای تلقی شود.(مثل عربستان،کویت،قطر ، امارات بحرین) اینگونه برداشتها، حتی اگر قطعی نباشند، بر نحوه مواجهه با توافق اثر میگذارند.واکنش این کشورها در مسیر مذاکرات تاثیر مستقیم داشته و روند آن را تغییر می دهد.
دوم ؛ محاسبات اقتصادی و بازار انرژی است
بازار جهانی انرژی یکی از حساسترین حوزههایی است که کشورهای منطقه در آن رقابت میکنند. بارها این اصطلاح را شنیده ایم که جنگ در خاورمیانه ،جنگ انرژی است.بنابراین انرژی یکی از اصلی ترین بازیگران تحولات منطقه است. هرگونه کاهش محدودیتهای ایران میتواند بر مواردی مثل: حجم صادرات نفت، سهم بازار ،مسیرهای انرژی و سرمایهگذاری خارجی تأثیر بگذارد. همین مسئله باعث میشود که برخی کشورها نسبت به پیامدهای اقتصادی یک توافق، دیدی دقیقتر ،احتیاطآمیز و حتی نگران کننده داشته باشند(.مثل عربستان ،کویت و حتی روسیه.)
سوم؛ نگرانی از بازتعریف ائتلافها در سالهای اخیراست
ائتلافهای امنیتی و سیاسی منطقه پیچیدهتر شدهاند. نزدیکی تهران و واشنگتن، چه محدود و چه گسترده، میتواند این شبکهها را دستخوش تغییر کند. برای برخی بازیگران منطقهای، حتی احتمال تغییر شکل همکاریها یا جابهجایی نقش قدرتهای خارجی میتواند نگرانیزا باشد.کشورهایی مثل اسرائیل،ترکیه،عربستان، روسیه و حتی چین. این نگرانیها لزوماً به معنای مخالفت صریح نیست؛ بیشتر نشانهای از تلاش برای حفظ موقعیت فعلی در شرایطی است که آینده سیاسی و امنیتی منطقه در حال بازتعریف است.تغییر موازنه قدرت در منطقه می تواند منافع بسیاری از کشورها رابه خطر بیندازد.و در مقابل امنیت منافع برخی را افزایش دهد.
چهارم ؛ برداشت متفاوت از ثبات در منطقه است
کشورها در منطقه تعریف یکسانی از «ثبات» ندارند. برای برخی، کاهش تنش میان تهران و واشنگتن میتواند مسیر همکاریهای اقتصادی، کاهش هزینههای امنیتی و گشایشهای منطقهای را فراهم کند(مثل پاکستان). اما از نگاه برخی کشورهای دیگر، روندهای جدید ممکن است ناهمخوان با ساختار امنیتی موجود باشد و نیاز به بازتنظیم سیاستها را ایجاد کند.(مثل عربستان،اسرائیل،امارات و حتی روسیه)
پنجم؛ پیچیدگی ذاتی روابط منطقهای است
تحولات خاورمیانه همیشه تحتتأثیر عوامل متعددی بوده است: رقابتهای ژئوپولیتیکی، اختلافهای تاریخی، وابستگیهای اقتصادی، نقش قدرتهای بینالمللی و حتی برداشتهای رسانهای. بنابراین، واکنش محتاطانه و حتی نگران کننده برخی کشورها به مذاکرات ایران و آمریکا را نباید بهعنوان تنها یک موضعگیری سیاسی ساده دید؛ بلکه باید آن را بخشی از معماری بزرگتر امنیت و رقابت در منطقه دانست.
در نهایت، رفتار کشورهای منطقه نسبت به توافق ایران و آمریکا ریشه در تلاش آنها برای مدیریت عدمقطعیتها و حفظ منافع ملیشان دارد. نگرانیها، انتقادها ،سنگ اندازی ها یا سکوتها، همگی بازتابی از رقابتها و معادلات پیچیدهای هستند که هر روز در حال تغییرند. شاید مهمترین نکته این باشد که در فضای پرچالش خاورمیانه، گفتوگو، شفافیت و همکاری منطقهای میتواند بیش از هر چیز دیگری به کاهش سوءتفاهمها و افزایش اعتماد کمک کند؛ مسیری که در نهایت میتواند به نفع تمام مردم منطقه باشد.
نظر شما