با اینکه پدیده مصرف‌گرایی یک پدیده فرهنگی است اما کارشناسان مسائل سیاسی معتقدند پشت این مصرف‌گرایی اهداف سیاسی هم وجود دارد. آنها معتقدند مصرف‌گرایی یکی از مهم‌ترین اهداف نظام سرمایه‌داری است.

زهرا مهاجری: خیلی وقت است که دیگر دور انداختن لباس وقتی پاره می‌شود یا استفاده نکردن از یک وسیله برقی و مدل دیگری از آن را خریدن وقتی خراب و از کار افتاده می‌شود، برایمان اتفاق عجیبی نیست... 

این اخلاق بدِ این روزها که خیلی‌ها با عنوان «مصرف‌گرایی» از آن یاد می‌کنند، یک بیماری مسری و کشنده است که هر روز بیشتر و بیشتر در کشور اپیدمی می‌شود. چند سال پیش، خطرات این ویروس خطرناک از زبان مقام معظم رهبری نیز بیان شد و ایشان نسبت به مضرات اپیدمی شدن این امر در جامعه و خطرات و عوارضی که برای اجتماع و فرهنگ و نسل‌های آینده‌دارند، ابراز نگرانی کردند. بنیانگذار جمهوری اسلامی، امام خمینی (ره) نیز مصرف‌زدگی را نقشه‌ای حساب‌شده و استعماری برای غارت و چپاول ثروت‌های دنیای اسلام دانسته و نسبت به شیوع آن هشدار داده بودند. 

به گزارش روزنامه خبر؛ با اینکه پدیده مصرف‌گرایی یک پدیده فرهنگی است اما کارشناسان مسائل سیاسی معتقدند پشت این مصرف‌گرایی اهداف سیاسی هم وجود دارد. آنها معتقدند مصرف‌گرایی یکی از مهم‌ترین اهداف نظام سرمایه‌داری است.

در نظام سرمایه‌داری، حفظ منفعت سرمایه‌داران اهمیت بالایی دارد و غرب می‌کوشد برای دستیابی به مقاصد خود، الگوهای مصرفی به آنها عرضه کند تا به جای استفاده درست و عاقلانه از سرمایه، به مصرف‌گرایی روی بیاورند و الگویی انتخاب کنند که هم ثروت و امکاناتشان را از بین ببرد و هم از هویت قبلی دورشان سازد.

غرب برای این منظور راهکارهایی چون ایجاد احساس نیاز و ضرورت به مصرف کالاهای تجملی و کم‌فایده، گسترش روحیه اشراف‌منشی و تجمل‌گرایی، انحراف ذهن از توجه به ارزش زندگی و گسترش مدگرایی هم دارد و می‌کوشد تا با این وسیله‌ها به هدف خود یعنی تسلیم و رضایت ملت‌های دیگر در برابر تجاوز را تضمین کند و آنها را با خود همراه سازد.

آسیب‌شناسان مصرف‌گرایی را یک آسیب اجتماعی دانسته‌اند و مانند سایر آسیب‌ها برایش علل و عواملی ذکر می‌کنند.


دارم، پس می‌خرم!

لازم به توضیح نیست که مصرف به خودی خود و در چارچوب‌های بهنجار و عادی، مشکلی ندارد. مصرف یعنی استفاده درست و به‌اندازه از منابع طبیعی برای زندگی کردن اما مصرف‌گرایی به نوعی نشان‌دهنده فرهنگی جدید و قدرتمند در زندگی انسان است که راه و شیوه‌ای است که یک‌فرد در نظر گرفته برای ادامه زندگی.

سری که به یک فروشگاه زنجیره‌ای بزنی، خوب دستت می‌‌آید این بیماری تا چه حد توانسته در وجود همشهری‌هایت نفوذ کند و جزئی از وجودشان شود.

آقا و خانمی که برای خرید یک مایکروفر آمده‌اند، دست گذاشته‌اند روی بالاترین و جدیدترین مدل مایکروفر. تنوع و تعداد انتخاب‌ها آنقدر بالاست و مدل‌ها آنقدر خوشگل و رنگ و وارنگند که انتخاب را سخت و البته هیجان‌انگیز می‌کنند. مایکروفر قبلی این خانواده دو نفره یک ماهی است که خراب شده و خراب‌شدنش باعث شده تا به فکر عوض کردن و خریدن یک مدل بالاتر بیفتند.

می‌گویند مادامی که مایکروفر کار می‌کرد، مشکلی با آن نداشتند ولی حالا که خراب شده چرا نیایند و بهترش را نخرند؟ به فکر تعمیرش هم نیفتاده‌اند، چون حس می‌کنند مایکروفر پنج سال کار کرده‌شان عمرش را کرده و نمی‌ارزد تعمیرش کنند. اینکه سرنوشت مایکروفر خراب قبلی چه می‌شود هم در هاله‌ای از ابهام است و خودشان هم نمی‌دانند قرار است چه بلایی سرش بیاید!

خانم و آقای مشتری مایکروفر، هیچ وقت از خودشان نپرسیده‌اند که اگر همان مایکروفر قبلی کارشان را راه می‌انداخته، چرا با صرف چند‌ده‌هزار تومان تعمیرش نمی‌کنند و حاضرند چند‌صد‌هزار تومان برای جایگزینی‌‌اش بپردازند.

جوانی هم که برای دیدن گوشی‌های موبایل همان فروشگاه چند دقیقه‌ای است به این قسمت آمده، معتقد است نمی‌ارزد گوشی قبلی‌‌اش را تعمیر کند، چون مدل‌های جدیدتر و قشنگ‌تر و با امکانات بیشتر آمده‌اند. گوشی این جوان مشکل جدی نداشته و به خاطر حجم پایین و برنامه‌های زیادی که رویش ریخته بوده، هنگ می‌کرده و همین هنگ باعث شده تا جوان به فکر تغییر گوشی بیفتد.

جوان متقاضی گوشی معتقد است هر از گاهی باید گوشی را به‌روز کرد چراکه برایش افت دارد گوشی قدیمی دستش بگیرد. می‌گوید هر روز یک مدل گوشی و یک امکانات بیرون می‌‌آید و نباید از آن عقب ماند! این اتفاقی است که در مورد خیلی چیزها مثل تغییر مبلمان، فرش، پرده، گوشی موبایل و سایر لوازم منزل رواج دارد.

دکتر باقری، آسیب‌شناس اجتماعی معتقد است: امروزه در جامعه ایرانی مصرف‌گرایی وسیله‌ای شده برای نشان دادن منزلت بالای اجتماعی. به این معنا که عده‌ای معتقدند هر چه داشته‌هایشان را بیشتر در معرض چشم دیگران قرار دهند، در چشم دیگران پولدارتر به نظر می‌رسند!

 

آشپزخانه یا فروشگاه لوازم خانگی؟!

خودشان هم معترفند برای شروع یک زندگی، چهارپنج تکه لوازم برقی کافی است اما مادر دختر که قرار است با دادن جهیزیه پر و پیمان، جایزه بهترین جهاز سال را ببرد، نظر دیگری دارد و به فروشگاه آمده تا از هر مدل لوازم برقی یکی را انتخاب کند و ببرد و در آشپزخانه جدید دخترش بچیند؛ لوازمی که کار کردن با بعضی‌هایش را بلد نیست و اصلاً نمی‌داند برای چه کاری مناسب است. برای این منظور حتی زیر قرض هم رفته ولی حاضر نیست از موضعش کوتاه بیاید و به خرید لوازم ضروری بسنده کند. 

باقری معتقد است: یکی از عوامل مصرف‌گرایی یا مسابقه مصرف، چشم و هم‌چشمی‌هایی است که خاصه ایرانیان است.

این کارشناس مسائل اجتماعی این اتفاق را فاصله گرفتن از اصالت می‌داند و معتقد است: اگر این وضع اصلاح نشود، رفته‌رفته به فرهنگ تبدیل خواهد شد.

این آسیب‌شناس نقش تبلیغات را هم مهم می‌داند و می‌گوید: «تبلیغات موجب می‌شود احساس نیاز کاذب در خانواده‌ها ایجاد شود و مواردی که تا به حال به گوششان نخورده را هم طلب کنند. نشان دادن خانواده‌های شیک و خوشبخت با خانه‌های خوش‌رنگ و لعاب و خنده‌هایی که بر لبانشان است، این حس را به مخاطب منتقل می‌کند که همه این خوشبختی در پی لوکس شدن خانه و استفاده از آن ابزاری است که تبلیغش را می‌کنند. این نیاز کاذب سبب می‌شود خانواده به سمت خرید آن وسیله که تا پیش از این نیازی به آن حس نمی‌کرد، کشیده شود و آن را در گوشه‌ای از خانه انبار کند!»

 

صرفه‌جویی کیلویی چند؟

به رغم توصیه اکید دین‌مان به لزوم صرفه‌جویی و پرهیز از اسراف، این روزها شاهد فراموش شدن این سنت حسنه هستیم.

قدیمی‌ترها برایمان تعریف می‌کنند که چطور با محرومیت کنار می‌آمده‌اند و چه کارهایی می‌کرده‌اند تا از هر چیز کوچک و هر امکانات کم، بیشترین استفاده را ببرند؛ داستان‌هایی که الان برای ما و برای نسل بعد از ما به افسانه شبیه است.

دیگر این روزها کسی لباس کهنه‌‌اش را وصله نمی‌زند، جوراب سوراخش را نمی‌دوزد و کفش پاره‌شده‌‌اش را تعمیر نمی‌کند. برای بچه‌های ما نداشتن خیلی چیزها معنا ندارد و محرومیت از بعضی امکانات نشدنی است! تلویزیون از صبح تا شب بدون مخاطب کار می‌کند، چراغ‌های اتاق‌های خالی روشن می‌مانند، کاغذ و مداد و خودکار بی‌رویه اسراف می‌شوند و کودک استفاده بدون محدودیت از همه امکانات را می‌بیند و یاد می‌گیرد.

دیگر به بچه‌هایمان یاد نمی‌دهیم که اگر صرفه‌جویی کنند روزی بیشتر می‌شود و در درگاه خدا محبوب‌تر هستند. کودکانمان نمی‌توانند تصور کنند که اقشار محروم در محرومیت چطور زندگی می‌کنند و چطور با امکانات کم می‌سازند.

اتفاق دردناک این روزها این است که ما خودمان نیستیم که تصمیم می‌گیریم چه چیز بخریم و از چه چیز استفاده کنیم. تبلیغات، تقلید و چشم و هم‌چشمی‌ها باعث شده نیازهای اصلی و واقعی‌مان را فراموش کنیم و آن طور باشیم که دیگران می‌خواهند؛ چیزی که به نسل‌های بعدمان هم منتقل می‌کنیم و سرنوشت بدی را برایشان رقم می‌زنیم.

۴۷۴۷

کد خبر 341053

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 2 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 19
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • من A1 ۰۴:۰۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    6 0
    جناب نویسنده.بسیاری از ماها خودمون مصرف می کنیم انونجوری که انگار تمام دنیا تنها برای ما ساخته شده. همه مونم نق می زنیم اما کمتر کسی پیدا می شه بره سروقت این رادیو تلویزیون یا جارچی های دیگه و بگه:این کالا که تو تبلیغ می کنی به چه دردی می خوره؟ از یه طرف بیشتر برنامه های دیداری شنیداری کشور تبلیغه از یه طرف هی ایه و سخنرانی که مصرف بده.بالاخره قسم حضرت عباس رو باور کنیم یا دم خروس رو. به نظر می رسه یه سری ادم تو کشورندکه بدشون نمیاد مصرف زیاد شه.چون یه چیزی هم گیراونا میاد.
  • شانلی IR ۰۴:۱۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    74 6
    دارند؛ پس می خرند ؛ پس بهترینها را می خورند ؛ پس هرگز حسرت نمی خورند نداریم؛ پس نمی خریم؛ پس حسرت می خوریم، بچه هامان حسرت می خورند زنجیر حسرت گسترده می شود؛ به پر و پایمان می پیچد؛ و اینچنین است که یک مشت عقده ای از سر و کول هم بالا می رویم ...
    • من خودم تنها A1 ۱۶:۱۶ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۹
      15 4
      ما هم نداریم.....پس میمیریم
    • حامد IR ۱۰:۳۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۱۴
      5 3
      دوست عزیز بحث سر "نیاز"و "خواسته"های ماست. چند نفر از ما موبایل های یک یا دو میلیونی میخریم ولی فقط باهاش پیام میزنیم و صحبت می کنیم مثل یه موبایل 100 هزار تومنی...بدبختی اینجاست که سرمایه داران "نیاز"هم برامون ایجاد میکنن.تا بیست سال پیش همه بدون موبایل زندگی می کردن ولی امروز خیلی ها میگن بدون موبایل زندگی نمیش کرد!!!
  • بی نام IR ۰۴:۲۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    33 10
    کجای کارین 99 درصد مردم به نون شبشون محتاجن.
  • اشکان IR ۰۴:۳۳ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    36 0
    منظورتون کدوم هویته که نقشه چیده براش ؟ 30 ساله که همش پست غرب بد و بیراه میگیم و آخر سر هم تنها کاری میکین تقلید از آنهاست ، اگه میتوانید راه حلی ارئه دهید ! اگر میتوانید شما فرهنگتان را به آنها تحمیل کنید !
  • صالحه A1 ۰۵:۳۰ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    9 15
    انقدر بدم میاد از اینایی که هی می خرن! بابا بسه. کشتی خودتو!
  • شاهبداغی A1 ۰۵:۳۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    11 7
    متاسفانه این نشان می دهد که چقدر ادمهای سطحی شده ایم قدر ارزشها و باورهای خود را نمی دانیم وگرنه اجازه نمی دادیم به اسانی فریب تبلیقات رابخوریم.
  • علیرضا A1 ۰۶:۳۱ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    30 2
    متاسفانه این پدیده با سطحی نگر شدن مردم بیشتر دامن زده شده!مردمی که براشون مهم نیست چه موسیقی می‌شنوند،چه فیلمی میبینند،کیفیت سخن گفتن شون چیه و به جای درک لحظات عمرشان دنبال ثبت ش هستن
  • بی نام IR ۰۶:۳۸ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    8 18
    مصرف گرایی بکنند اما به خاطر کوچک ترین چیز ها هم ارز از کشور خارج می کنند مثلا اجاق گاز .یکی از فامیل هایمان اجاق گاز ساخت ایتالیا خریده من نمی دونم این وسیله ساده رو خود کشورمون هم می تونه بزنه علت این که خارجیش خریده می شه چیه؟؟؟؟؟
    • بی نام A1 ۱۰:۰۸ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
      28 2
      اتفاقا یکی از بهترین انتخاب ها رو کرده. گاز ایتالیایی مثل ماشین آلمانیه. اگه پول داشتی کدوم ماشینو میخری؟
  • محمد A1 ۰۷:۰۷ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    49 4
    از جهتی این مفاله رو قبول دارم از جهتی دیگر نه ... این را هم در نظر بگیرید که اگر مصرفی صورت نگیرد ... تولیدی هم به سود نمی انجامد .. و اگر تولید رونقی نداشته باشد ... بیکاری و رشد منفی اقتصاد خواهیم داشت .. اینکه ما بازار هامون و بجای تولید ایرانی پر کردیم از جنس خارجی مشکل ماست نه تولید کننده خارجی ... مشکل در خودمونه نه سیاست کشور های دیگر و ...
  • آیس IR ۰۹:۱۸ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    26 0
    اخیرا یه طبقه جدید به جامعه اضافه شده ..من به این طبقه میگم اشرافیت هار...
  • بی نام IR ۰۹:۳۸ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    8 0
    بابا ماشالله همه وضعشون خوبه.دولتم بیخود یارانه میده.بدبخت بیچاره ماییم.
  • مهاجر A1 ۰۹:۳۸ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    23 3
    مردم اروپا نصف اون زندگی تجملی که اکثر مردم ایران دارند را ندارند. توی خیابونهای ایران بیشتر میشه ماشین های لوکس بنز و بی ام و و مازراتی دید تا اینجا. همه مردم با صرفه جویی و پرداخت مالیات تو اقصاد کشورشون سهیم می شوند. اینجا به خونه 60 متری میگن بزرگ, کسی تلویزیون 40 اینچ نمی خره, تو یه آشپز خونه 2 در 3 متریشون مثلا چقدر وسایل فکر می کنید جا میشه؟ قیمت بنزین تو ایران یک دهم اروپا است ولی ما باهاش چیکار می کنیم اونا چی؟ ای کاش میشد همه مردم ما این واقعیت ها را تو دنیا را میدیدند اونوقت می فهمیدند که کشور ما چه پتانسیل و ثروت بزرگی داره که ما فقط داریم اونو بر باد میدیم.
  • saeed GB ۱۰:۱۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    7 0
    اینها درست ولی یکطرفه نباید به قضیه نگاه کرد،شما یک مثال وسیله برقی گفتید حالا اگر اون وسیله برقی 5 سال پیش برچسب انرژی آن "ای" باشدو وسیله برقی امسال داراری "بی" باشد آیا به صرفه نیست؟با تعمیر آن شاید کار کند اما مصرف برق آن خیلی بیشتر است که این خود اتلاف مصرف انرژی است یا هر وسیله ی دیگر شما میخواهید حساب کنید مثل خودرو هر روز مدل جدیدتری که دارای بازده بیشتر وآلودگی کمتر است آیا اسم این را هم مصرف گرایی مینامید؟
    • سارا A1 ۰۲:۴۹ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۹
      1 5
      اتفاقا توی متن دقیقا به این اشاره شده که تبلیغات احساس نیاز کاذب می دن به آدم
  • بی نام GB ۱۱:۰۰ - ۱۳۹۲/۱۲/۰۸
    7 2
    جالبه بعضی از چشم و هم چشمی ها واقعا مختص ما ایرانیهاست! من یک آقای انگلیسی رو می شناسم که مدیر یک کالج هست و البته مسن هم نیست حدودا چهل سالش هست...مسلما در آمد بالایی هم داره اما گوشی تلفنش مال سه چهار سال پیش هست...یقینا چنین گوشی رو یک پسر نوجوان هم در ایران حاضر نیست دستش بگیره و اون رو مایه شرمساری می دونه!!!
    • بی نام A1 ۰۷:۲۸ - ۱۳۹۲/۱۲/۱۳
      9 0
      با شما موافقم. بنده یک موبایل نوکیا 3310 رو همچنان حفظ کردم اما نمیدونین با چه فشاری از طرف بقیه مواجه هستم. الگوی من یه استاد دانشگاه ایرانی است که از انگلستان برگشته. با اینکه پول دار هست اما مصرف گرا نیست