کارآمدی‌های ارتباطی زبان

مهم‌ترین خصیصه‌ی ارتباطی زبان انسانی نامحدود بودن آن است.

دیروز از این گفتیم که اهمیت زبان تنها به این نیست که خاص انسان است. گفتیم که خاص بودن به تنهایی اهمیت‌آفرین نیست. آنچه زبان انسانی را خاص می‌کند، کارآمدی‌های این زبان است. حالا به این کارآمدی‌ها بپردازیم. در اولین قدم، کارآمدی عمده‌ی زبان کارآمدی ارتباطی آن است و باید ببینیم آیا در این عرصه، زبان‌های انسانی با شیوه‌های ارتباطی موجودات دیگر تفاوتی دارند یا نه.

مثلا همه می‌دانیم که دلفین‌ها و شمپانزه‌ها و زنبورهای عسل نیز راه‌هایی برای ارتباط با هم دارند. آیا می‌توان با قطعیت و نه تنها خودمحوری، به این قائل شد که زبان‌های انسانی برتری آشکاری به این راه‌های ارتباطی دارند؟

بررسی‌ها نشان داده است که راه‌های ارتباطی حیوانات هر قدر هم پیش‌رفته و شایان توجه باشند، از تعداد محدودی پیام تشکیل شده‌اند و هرگز پیام نویی آفریده نمی‌شود. به بیان دیگر اگر پیام‌های حیوانات را با جمله‌های انسانی مقایسه کنیم، جمله‌ها نامحدود اند و هر آن می‌توان جمله‌ای نو آفرید، اما پیام‌های حیوانات محدود و از پیش معلوم اند. پیامی برای یافتن غذا و پیامی برای اعلام خطر و پیامی برای جفت‌جویی و چند پیام ساده‌ی دیگر و تمام.

برای مثال، زنبور عسل راه پیچیده‌ای برای انتقال پیام دارد که زمانی گروهی از محققان گمان می‌کردند بی‌شباهت به زبان‌های انسانی نباشد. زنبور عسل پیش‌گام می‌رود و منطقه‌ی نویی کشف می‌کند که برای گردآوری شهد مناسب است. به کندو برمی‌گردد و چرخ زنان مسیرهایی به شکل ∞ طی می‌کند. شعاع دایره‌هایی که زنبور طی می‌کند و زاویه‌ی آن‌ها با سطح افق به دقت جهتی را که باید زنبورهای دیگر بپیمایند و نیز مسافت را نشان می‌دهد. به بیان دیگر، تعداد پیام‌هایی از این جنس عملا نامحدود است و این نامحدود بودن این تصور را ایجاد کرد که شاید دستگاه اطلاع‌رسانی زنبورها به زبان انسانی شبیه باشد.

محققان در مرحله‌ی بعد از این کشف، آزمایش نوی طرح کردند. در فاصله‌ای از کندو ستونی بلند علم کردند و بر فراز آن ستون بشکه‌ای از شهد گل گذاشتند. زنبور پیش‌گام بشکه‌ی شهد را کشف کرد و به کندو بازگشت و نشانی محل را داد. زنبورها به آنجا پریدند و چون تنها جهت و فاصله را می‌دانستند و چیزی از ارتفاع نمی‌دانستند، ناکام بازگشتند. این داستان چند بار دیگر تکرار شد و آخرین بار زنبورها زنبور پیش‌گامی را که نمی‌توانست از ارتفاع چیزی بگوید کشتند.

تفاوت زبان انسان و زنبور تنها در نامحدود بودن تعداد پیام‌ها نیست، بلکه در نامحدود بودن موضوع‌هایی است که زبان انسان می‌تواند به آن‌ها بپردازد. اما آیا این تنها تفاوت است؟ به این موضوع نیز خواهیم پرداخت. 

 

کد خبر 524170

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 0 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 13
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • شمس تبریزی A1 ۱۰:۴۶ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۷
    0 1
    سلام.مطلب جالبی بود. ممنون. اما یه سوال در پایان یادداشت به ذهنم رسید که البته ربطی هم به زبان شناسی نداره. زنبور پیشگام در نهایت به قتل رسیده است. آیا این نشان از این نداره که زنبورها هم قضاوت میکنند؟ در هر صورت آنچه که به ذهن من میرسه که جرم آن زنبور، به زعم زنبورهای دیگر یا احتمالاً حاکم شرع شان خلاف گویی بوده و لذا حکم به اعدام اش داده شده. منظورم از حاکم شرع، حاکمی است که بر اساس شریعت زنبورها حکم صادر میکنه و البته به نظر می رسد که ادله ایشان هم برای صدور حکم کافی نبوده. ضمنا منظورم از اصطلاحات به کار برده شده،توضیح ماجرا بر اساس مفاهیم شناخته شده در میان ما انسانها بود و البته در حد فرضیه هم مطرح کردم و نیاز به تحقیق بیشتر است. با تشکر. خدانگهدارتان
    • امیر EU ۲۰:۲۲ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۹
      0 1
      سوالتونو به صورت فرضیه مطرح کردید؟ جرمش خلاف گویی بوده؟ میدونی جرم چیه؟ یا خلاف گویی چیه؟ خودت فهمیدی چی گفتی؟ یا فقط خواستی چیزی گفته باشی؟
  • بی نام A1 ۱۱:۴۴ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۷
    2 1
    زنبور پیشگام اولی چگونه ارتفاع را کشف کرده بود؟؟
    • امیر EU ۲۰:۱۹ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۹
      1 1
      به صورت رندم. احتمالی. شانس.
    • شمس تبریزی A1 ۱۲:۲۵ - ۱۳۹۵/۰۱/۲۱
      0 0
      از کجا می دانی شانسی کشف کرده؟ می توان فرض کرد که آن زنبور پیشگام چیزی را دریافت کرده و شانسی هم نبوده، اما از شرح اش برای دیگران ناتوان بوده. آیا شعور تمام زنبورها یکسان است؟ من گنگ خواب دیده و عالم تمام کر. من عاجزم ز گفتن و خلق از شنیدن اش
    • امیر RU ۱۹:۵۳ - ۱۳۹۵/۰۱/۲۳
      0 0
      شانسی نبوده ینی چی؟ اگه زنبور با اتکا به یک توانایی دورنیمثلا نوع خاص بینایی فرابنفشتوانسته کشف کنه که دیگر زنبورها هم این توانایی رو دارند پس اونا هم خودشون کشف میکنند. اگه هم با اتکاه به توانایی درونی نبوده پس چه بوده غیر از یک اتفاق رندم و شانسی؟
  • مهرداد میرزایی A1 ۱۳:۱۴ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۷
    0 0
    بسیار عالی بود این دو مطلب تون.
  • حشره شناس A1 ۱۵:۵۴ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۷
    1 2
    زنبورها علاوه بر مسافت و جهت منبع غذا، کیفیت غذا را با شدت حرکات ارتعاشی خود و بوی غذا را هم با حمل قسمتی از شهدی که پیدا کرده اند منتقل میکنند که در پیدا کردن منبع شهد به سایرین کمک میکند. در مورد ستون مرتفع هم به نظر نمیرسد داستان واقعیت داشته باشد. زیرا همانطور که در شکل نشان داده اید یکی از ابزارهای جهت یابی برای زنبوران خورشید است که هنگام ظهر در وسط آسمان است. بنابراین زنبورها قادرند ارتفاع را هم نشان بدهند. لطفا منبع خودتان برای این داستان را ذکر بفرمایید.
    • کورش علیانی US ۱۵:۴۱ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۹
      2 0
      زبان: مبانی، نوشته‌ی آر ال ترسک، انتشارات راتلج صفحات شش و هفت. متاسفانه اجازه نمی‌ده حروف انگلیسی در کامنت به کار ببرم.
    • بی نام EU ۲۰:۲۵ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۹
      1 0
      ارتفاع رو چجور نشون میدن؟ ولی به هر حال با شما موافقم که منبعی معرفی بشه.
  • امیر A1 ۱۶:۳۲ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۷
    1 0
    یه منبعی چیزی معرفی کنید؟ همین داستان زنبورو از کجا آوردید؟
    • کورش علیانی US ۱۵:۴۲ - ۱۳۹۵/۰۱/۱۹
      1 0
      در پاسخ کامنت حشره‌شناس نوشتم.
  • بی نام A1 ۲۲:۱۰ - ۱۳۹۵/۰۱/۲۱
    0 0
    کورش علیانی این کاری که کردی جواب مخاطب رو دادی خوب بود سعی کن همیشه خوب بمونی علی رغم مشکلات و نامهربانی ها