اعظم محبی: سیداحمد سادات، مدیر شبکه خبری العالم در گفتوگو با خبرآنلاین از حرکت این شبکه تلویزیون خبری در مسیر پر فراز و نشیب رقابت رسانههای منطقه میگوید و اینکه چطور العالم توانست هر روز در میان ابر رسانههایی که از قدرتهای منطقه تغذیه میشدند، مخاطبان خود را بیشتر کند.
وقتی که سادات از فعالیت العالم در دورانهایی که منطقه درگیر مناقشههای گوناگون بود میگفت به راحتی میشد مانور قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای را دید که با در اختیار گرفتن رسانهای سعی دارند هر کدام بیشترین تأثیرگذاری را برای خود داشته باشند.
سادات در گفت و گو با خبر از نقش العالم در حوادث کشورهای اسلامی از تحولات دارفور گرفته تا جنگ داخلی یمن و مسئله قدیمی لبنان و فلسطین گفت و اینکه چطور شبکه تلویزیونی عربزبان ایران توانست انحصار رسانهای در منطقه را بشکند و با شبکههای بزرگ خبری در منطقه رقابت کند.
***
آقای سادات! چرا ایجاد یک شبکه مستقل خبری عرب زبان برای جمهوری اسلامی ایران ضرورت داشت؟
با بررسی آن شرایط میبینیم منطقه در انحصار شبکههایی بود که متاثراز قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای بودند که وجود العالم این انحصار را به چالش کشید. اکنون خاورمیانه کانون بحران است از مسئله قدیمی فلسطین گرفته تا مسائل مستحدثه از قبیل عراق، یمن، پرونده هستهای ایران، لبنان و مسئله دارفور و جنوب سودان که ایجاب میکرد به این منطقه بیشتر توجه شود.
شبکه العالم در واقع با شروع لشگرکشی آمریکا به عراق متولد شد که البته چند هفته قبل از شروع جنگ بهصورت آزمایشی کار خود را آغاز کرده بود و پس از آن در اسفند 81 و در جریان شروع جنگ راهاندازی شد.
در آن شرایط آمریکاییها فشار زیادی را به شبکههای خبری از جمله العالم وارد کردند. العالم در آن زمان از طریق آنتنهای زمینی هم در عراق قابل دریافت بود لذا در همان شرایط، بسیاری از مردم عراق توسط العالم از اخبار جنگ مطلع میشدند و در آن زمان ما از طریق SNG ، تصاویر حمله آمریکاییها را بهطور مستقیم به جهان مخابره میکردیم که در آن زمان بسیاری از شبکهها ورسانههای خبری از تصاویر العالم استفاده میکردند. شروع قوی داشتیم چون در آن زمان رسانههای غربی در منطقه برای خود انحصاری داشتند و تلاش میکردند مواضع خود را به افکار عمومی در منطقه القا کنند و البته تلاش زیادی کردند تا حضور نیروهای خود در عراق را با اهداف بشردوستانه و خیرخواهانه تفسیر و توجیه کنند.
نظریهای هست که رسانههای عربزبان منطقه هرکدام سخنگوی یک جریان سیاسی هستند، این مسئله چقدر درست است و آیا در مورد العالم هم صادق است؟
در مورد همه رسانهها به نوعی این نظریه صادق است؛ بهطوریکه راهاندازی یک شبکه خبری بیشتر بر اساس این است که کشور و یا بنگاهی که پشت این شبکه خبری است و به نوعی حامی مالی آن محسوب میشود چه مقاصد و سیاستهایی دارد، در واقع در دنیای فعلی رسانه حرف بیاساسی است که بگوییم شبکه خبری بیطرف وجود دارد باید گفت اساساً چنین شبکه خبری وجود خارجی ندارد در واقع هر شبکه خبری یک رویکردی دارد و پیرو سیاستی است. در حالی که برخی سیاستها نوشته شده هستند و برخی دیگر اعلامی و یا اعلانی هستند. در میان شبکههای خبری میبینیم که هرکدام منافع کشوری را تأمین میکنند اما سعی میکنند طوری به مخاطب القا کنند که بهطور بیطرفانه به تحولات نگاه میکنند که بهترین نمونه آن شبکههای خبری آمریکایی و اروپایی هستند. در جریان حمله نظامی آمریکا به عراق دیدیم که رسانههای مؤثرغربی از جریان امپریالیسم خبری پیروی میکردند و حتی اخبار بسیاری از رسانههای محلی و بینالمللی را تغذیه میکردند و در این شرایط، پشت پرده جنگ هرگز منتشر نشد. همچنین ما در جریان جنگ غزه حضور بسیار پررنگی داشتیم، با حضور شبکههای خبری ازجمله العالم اسرائیلیها نتوانستند به اهداف خود برسند و خود صهیونیستها نیز به این مسئله اذعان داشتند و این مسئله سبب شد تا رسانههایی که حامی جریان مقاومت بودند را به نوعی تحت فشار بگذارند.
با چه واکنشهایی در آن زمان مواجه شدید؟
فشارهای زیادی به ما وارد کردند، تا حدی که در یک زمان محل استقرار خبرنگاران در غزه بمباران شد در فلسطین اشغالی هم خبرنگار و تیم خبری شبکه العالم را دستگیر کردند، البته باید گفت که وجود همین فشارها موج همدلی مخاطبان درکشورهای عربی را به همراه داشت و العالم در جهان عرب محبوبتر شد، بهخصوص در جوامعی که مسئله فلسطین برایشان اهمیت زیادی دارد و از منطقه فلسطین اشغالی به عنوان کانون اصلی بحران یاد میکنند و آنجا را محل تقابل اسلام و غرب میدانند. البته بخش زیادی از فشارهایی که روی ما بود بهخاطر این بود که شبکه ما برای نخستین بارخبر و تصاویر شروع تحرکات اسرائیل برای حمله به غزه را منتشر کرد.
شما چطور از شروع حملات اسرائیل مطلع شده بودید که خبرش را پخش کردید؟
در واقع سه تیم خبری ما در فلسطین فعالیت داشت، تیم موجود در قدس به همراه SNG به سمت مرز با غزه حرکت و در نزدیکی مرز اطراق کرده بود. همزمان با وصول ادوات زرهی وپیاده نظام ارتش رژیم صهیونیستی وگرفتن آرایش حمله، خبر و تصاویر مربوطه بهصورت زنده و مستقیم بهواسطه این تیم از طریق شبکه العالم مخابره و پخش شد و خبرنگار ما آقای خضر شاهین اعلام کرد که احتمالا امشب شروع حملات اسرائیلیهاست که این گزارش سبب شد اسرائیلیها برای دستگیری ایشان وتصویربردار مربوطه اقـدام کنند و درنهایت ایشان دستگیــر شدند و اعلام کردند که شما سانسـور نظامی ما را شکستهاید و خبر شروع حمله را ساعاتی قبل از حمله اعلام کردهاید واین مسئله سبب شد که فلسطینیان آمادگی لازم را برای جنگ کسب کنند. این موارد نمونهای است که نشان میدهد رسانهها نیز میتوانند اینقدر تأثیرگذار باشد و میتواند نقشی فراتر از نقش فعالیتهای نظامی ایفا کنند.
و سرنوشت خبرنگار بازداشت شده شما چه شد؟
آقای خضر شاهین فلسطینیالاصل است و چون از فلسطینیان ساکن مناطق 48 و قدس اشغالی هستند شناسنامه اسرائیلی هم دارند که به برگ کبود معروف است.
بر اثر فشارافکار عمومی در کشورهای اسلامی وعربی همچنین حمایت گروههای فلسطینی و مواضع مثبت موسسات وسندیکاهای بینالمللی وعربی موج همبستگی منطقه ای بهوجود آمد بهگونهای که در کشورهای متعدد تظاهرات و اجتماعات متعددی خصوصاً توسط فعالان سیاسی وروزنامه نگاران درهمبستگی با العالم برپا شد و درنهایت با کمک وکلای شبکه، اسرائیلیها مجبور شدند ایشان را آزاد کنند و حبس ایشان به حبس خانگی تغییر کرد پس از مدتی با قید کفالت مشغول به ادامه کار شدند ولیکن حکم نهایی تاکنون صادر نشده ودر حال حاضر کلیه فعالیتهای ایشان تحت رصد اسرائیلیها قراردارد در واقع این تلاشها نشان میدهد که اسرائیلیها سعی دارند که نحوه پوشش اخبار در مناطق اشغالی را کنترل کنند.
سال گذشته شبکه العالم از روی دو خط ماهوارهای عربست و نایلست قطع شد. بعد مجددا مدتی بر روی خطوط عربست رفت و خبرهایی هم از قبول پرداخت خسارت از این مؤسسه ماهوارهای منتشر شد، اما بعد دیدیم که باز هم عربست العالم را از روی خط ماهوارهای خود حذف کرد. دلیل این رفتارها چه بود؟ و آیا خساراتی هم به شما پرداخت شد؟
تصمیم قطع شبکه العالم از روی خطوط ماهوارهای نایلست و عربست کاملاً سیاسی بود این اقدام بر اثر یک تصمیم جمعی و با فشار سعودیها صورت گرفت بهطوریکه در جلسه وزرای رسانهای کشورهای عربی که با حضور وزرای مصر، امارات متحد عربی، اردن، بحرین و نماینده حکومت خودگردان فلسطین برگزار شد، موضوع العالم مطرح میشود که با فشار سعودیها وحمایت مصریها این اقدام صورت میگیرد. البته سعودیها چند ماهی از طرق مختلف بهصورت رسمی و غیررسمی به ما اعلام کرده بودند که از نحوه پخش اخبار العالم وتحلیلها وبرنامههای شبکه رضایت ندارند.
از چه طریقهایی نارضایتی شان را اعلام میکردند؟
به ما نامه دادند و حتی در تماسهای تلفنی این نارضایتی را اعلام کردند.
در حال حاضر پخش شبکه شما در این خطوط ماهوارهای چطور است؟
بعد از قطع شبکه از ماهوارههای عربست و نایلست بهدنبال جایگزین بودیم که بلافاصله روی مدار نایلست برگشتیم یعنی از طریق ماهواره آتلانتیک برد 4 خاورمیانه را بهطور کامل پوشش میدهیم بهگونهای که حتی بیننده نیازی به تغییر جهت دیش و ... ندارد و حتی بسیاری از سایتها و مطبوعات در آن زمان نوشتند که العالم به ماهواره نایلست برگشت در صورتی که ما از طریق ماهواره دیگری روی آن مدار برگشتیم.
علاوه بر آتلانتیک برد4، در حال حاضر برنامههای شبکه از طریق 4 ماهواره دیگر نیز پخش میشود که عبارتند از هاتبرد- تل استار- آسیاست و گالاکسی که در واقع در حال حاضر پوشش شبکه العالم 5 قاره را شامل میشود (بجز جنوب آفریقا).
سعودیها از چه مسائلی ناراضی بودند که بهخاطرش شبکه شما را از روی خطوط مــاهواره قطـــع میکنند؟
از مسائل مختلف اظهار شکایت مى کردند از پوشش اخبار یمن گرفته تا مصاحبه با معارضین سعودى و پخش اخبار اختلافات موجود بین هیأت حاکمه در سعودى. به خصوص در ناآرامیهاى پس از انتخابات ریاست جمهورى در ایران که نحوه پوشش رسانههاى سعودى کاملاً مغرضانه و ناشیانه بود ودر این راستا حتى خبرهاى جعلى منتشر مى کردند و بعضاً به مونتاژ تصاویر نیز متوسل مىشدند.
مثلاً چه خبرهایی منتشر میکردند؟
بهطور مثال اعلام مى کردند که در درگیریهاى بین پلیس و مخالفان تعدادى کشته و دستگیر شدند حتى بعضاً تعداد کشتهها را تا بیش از 70 نفر اعلام کردند جالب اینجاست که در ارائه تصاویر ویدیویی از تصاویر برخورد نیروى انتظامى با اراذل و اوباش استفاده مى کردند و مخاطب عربزبان نیز نمىتوانست تشخیص دهد که این تصاویر مربوط به طرح جمعآورى اراذل و متعرضان به نوامیس مردم است. در واقع باید گفت که در تاریخ رسانه، جعل خبر تا این حد ناشیانه و مغرضانه سابقه نداشته است. در این راستا شبکه العالم دو وظیفه عمده و اساسى داشت اول آنکه بهصورت صحیح و دقیق واقعیات را منعکس کند و تحریف واقعیات و دروغ پراکنى این رسانهها را برملا کند. دوم آنکه به مقابله با این هجمه رسانهاى بپردازد و سعى کند با عملیات روانى رسانههاى مذکور مقابله کند.
یعنی متقابلاً شما هم از آنها خبرهاى منفى پخش مى کردید؟
در واقع تلاش کردیم اخبارى که حکومت سعودى آن را سانسور مى کرد منتشر کنیم. بسیارى از این اخبار و گزارشها حتى از طریق سازمانهاى منطقهای و بینالمللى منتشر مىشد اما بهدلیل نفوذ سعودیها امکان انتشار وسیع نمىیافت ازجمله نقض حقوق اقلیتهاى مذهبى و اختلافات بین لائیکها و سلفیها که به خانواده آلسعود ومسئولان حکومتى هم سرایت کرده بود و منجر به جناحبندى میان شاهزادگان شده بود.
موارد نقض حقوق بشر در عربستان سعودى به جایى رسیده بود که هیومن رایتس، گزارش مطولى که بیش از صد صفحه بود از موارد نقض حقوق بشر در این کشور ارائه کرد.
چرا قبل از انتخابات این اخبار را گزارش نمیکردید؟
مسئله نقض حقوق بشر در عربستان سعودی همواره مورد توجه شبکه العالم بوده است البته سعودیها فقط به این موضوع معترض نبودند به نحوه پوشش اخبار عراق، یمن و غزه نیز معترض بودند چراکه بیشتر تروریستهاى مسلح درعراق از سلفیهاى سعودى بودند که بهواسطه فتاواى تکفیرى وهابیها به آنجا آمده بودند. در قضیه قرارداد امنیتى نیز آمریکاییها بهصورت مخفیانه با برخى طرفهاى عراقى به توافق رسیده بودند و هیچگونه خبرى در این خصوص منتشر نکرده بودند و شبکه العالم براى نخستین بار این خبر را فاش کرد و موجب شد تا گروههاى مختلف عراقى و مرجعیت در این خصوص اعلام موضع کنند. جالب اینجاست که حتى بسیارى از مسئولان عراقى نیز از این موضوع مطلع نبودند. نقش سلفیها و بعثیها در انفجارات عراق و همکارى مخابرات سعودى در این زمینه نیز ازجمله مواردى بود که العالم به خوبى در این خصوص افشاگرى و روشنگرى کرد.
جنگ یمن نیز موضوع دیگرى بود که شبکه العالم موجب روشنگرى وافشاى حقایق و خفایاى کشتار حوثیها شد در این خصوص نیروى هوایى سعودى عملاً وارد جنگ شده بود اما به هیچ عنوان این موضوع را اعلام نکردند. شبکه العالم دو ماه قبل از تأیید رسمى دخالت سعودیها در بمباران مناطق مسکونى حوثیها این خبر را اعلام کرد، در آن زمان هم یمنیها و هم سعودیها این خبر را بهصورت رسمى تکذیب کردند که ما مجبور شدیم حتى اسم پایگاههاى سعودى را منتشر کنیم و با شاهدان یمنى نیز مصاحبه کردیم، امرى که موجب شد در نهایت سعودیها به این امر اعتراف کنند ورسماً اعلام کردند که وارد جنگ شدهاند. جالب اینجاست که در ادامه شبکه العالم حتى اسامى پایگاهها و فرماندهان نظامى سعودى که در این حمله مشارکت داشتند را منتشر کرد.
شما چطور این اطلاعات را بهدست میآوردید؟
ما هم با نیروهای سعودی در تماس بودیم و هم با برخی نیروهای یمنی. در واقع نیروهای یمنی خیلی مایل بودند که نقش سعودىها در جنگ اعلام شود، البته اخبار بمباران شهروندان حوثی چندان به مذاق سعودیها خوش نیامد و در نهایت علیه ما موضع گرفتند.
نظر شما