قصه شهرداران شهر تهران در یک تاریخ بیش از صد سال بی شک قصه دور و درازیست

هادی معیری نژاد

- شهر تهران که از اواخر دوران قاجار رشد کالبدی اش آغاز شد و تا ابر کلانشهر امروزادامه یافت داستان پر فراز و نشیبی را پشت سرگذاشته است.
در این میان سرتیپ آقا خان بوذرجمهری با 120 ماه وغلامرضا کرباسچی با 108 ماه وغلامرضا نیک پی با 89 ماه در رتبه اول تا سوم ایستاده اند.


برخی از مشهورترین شهرداران به قرار زیرند؛

خلیل‌خان ثقفی اعلم‌الدوله، ساختمانی به نام بلدیه

پس از مشروطه بود که مشروطه‌خواهان در اول خرداد 1286 شمسی تصمیم به تدوین قانون بلدیه گرفتند و بالاخره این قانون را تصویب کردند. البته مدت‌ها پس از آن دکتر خلیل‌خان ثقفی اعلم‌الدوله ساختمان اداره بلدیه را در سبزه‌میدان تهران احداث کرد.

اما باز هم در این سال‌ها سیمای شهر تهران تغییر چندانی نکرد. شهر هنوز همان بود و علی رغم تأسیس شهرداری چندان تغییری در سیمای پایتخت به وجود نیامد.شهرداری با توجه به فعالیت های ابتدایی و قانون گذاری های آغازین توانست مقدمه ای باشد بر تاریخ شهرداری تهران.

 

کریم بوذرجمهری،‌ شهردار مستبد

رضاخان پهلوی که روی کار آمد، سرتیپ کریم بوذرجمهری را به سمت شهردار تهران منصوب کرد. بوذرجمهری یک قزاق بود که هرچند که سواد کمی داشت و حتی از درست نوشتن نام خود هم ناتوان بود، اما توانست در تغییر چهره شهر بکوشد.

عوارض جدید را وضع کرد، گورستان متروک جنوب شهر را به باغ فردوس تبدیل و مالیات خودروها و کالسکه‌ها و سایر عوارض شهری را لغو کرد، اداره خیریه و مریضخانه بلدیه و دارالمجانین و آتش‌نشانی را تأسیس کرد و در آسفالت کردن خیابان‌های تهران کوشید. بوذرجمهری توانست سهم عمده‌ای در مدرنیزه ‌کردن تهران بین سال‌های 1302 تا 1312 داشته باشد.

 

موسی مهام، بانی میدان‌ها و پارک‌های شهر

در سال‌های میانی دهه بیست و با آرامش نسبی پایتخت، موسی مهام عهده‌دار سمت شهرداری می‌شود. مهام به گلکاری و ساختن میدان‌ها و آب‌نماها علاقه خاصی داشت و بسیاری از نماهای شهری امروز یادگار دوران اوست.

بولوار آب کرج یا همان بولوار کشاورز فعلی، پارک لاله، میدان ولی‌عصر و... در همان سال‌ها ساخته شده‌اند. مهام هم در سال 41 به بازپرسی فراخوانده و وثیقه بی‌سابقه 610 میلیون ریالی برای او صادر شد.

 

مهدی مشایخی، مرد چاه‌های ناتمام

با شروع حکومت محمدرضا پهلوی، شهردار‌های دیگری پی‌درپی به این سمت منصوب شدند. بحث بر سر چگونگی لوله‌کشی آب شهر تهران در این دوران محوریت دارد و در نهایت در زمان او این موضوع تصمیم‌گیری و به نتیجه می‌‌رسد.

هرچند که مشایخی در اجرای این تصمیم ناتوان می‌ماند و شهر پر از چاه‌هایی می‌شود که به آب نرسیده‌اند. در نهایت، مشایخی به اتهام اختلاس به دادگاه فراخوانده و محکوم می‌شود.

 

احمد نفیسی، شهردار جنجالی

یکی از جنجالی‌ترین شهردارهای پایتخت احمد نفیسی است که از خرداد 41 به مدت 19 ماه عهده‌دار این مقام بود. پارک ساعی در دوران مسئولیت او احداث شد. البته نفیسی تألیف و ترجمه‌هایی را نیز در پرونده کاری خود داشت.

در زمان شهردار بودنش به پنج نفر از پادشاهان و رؤسای جمهور کشورهای بزرگ جهان کلید طلایی شهر تهران را اهدا کرد. هم‌چنین نظارت در انتخابات مجلس شورای ملی از فعالیت‌های دیگر او بود.

 

غلامحسین کرباسچی، تغییرگر چهره شهر

غلامحسین کرباسچی به عنوان نهمین شهردار تهران برگزیده شد، بعد از انقلاب اسلامی روزهای آشوب دهه شصت چهره‌ شهر را زشت و جنگ‌زده کرده بود. سال 68 بود که عبدالله نوری تصمیم گرفت استاندار موفق اصفهان را به تهران بخواند. کرباسچی به تهران آمد و کار خود را شروع کرد.

تغییر چهره شهر کار سختی بود که در طول سال‌ها میسر می‌شد. کرباسچی توانست شبکه بزرگراه‌های تهران را رونق بدهد و در ایجاد پارک‌های کوچک و بوستان‌های محلی بکوشد. جرقه ایجاد فرهنگسراها در دوران مسئولیت او زده شد و به مرحله عمل رسید.

 

محمود احمدی‌نژاد، پله پله تا ریاست‌جمهوری

احمدی‌نژاد شهردار خوش‌اقبالی بود که توانست در مدت دو سال تکیه بر ریاست شهرداری، به ریاست جمهوری ایران برسد. او که تا قبل از آن هیچ‌وقت شهردار نبود، در سال 82 توانست با رأی شورای شهر تهران به این مقام برسد.

تا پیش از آن، احمدی‌نژاد فرمانداری خوی و ماکو، مشاور استانداری کردستان و نیز استانداری اردبیل را تجربه کرده بود. او با تکیه بر فعالیت‌هایش در شهرداری توانست کاندیدای ریاست جمهوری شود و در نهایت در سوم تیرماه 84 به ریاست جمهوری کشور برسد.

 

محمدباقر قالیباف، دوران تونل ها و بزرگراه ها

از شهریور 84 دکتر محمد باقر قالیباف به سمت شهرداری تهران انتخاب شد. وی پیش از آن در مسند هایی چون فرماندهی نیروی انتظامی توانست اقدامات مهم و تاثیرگذاری انجام دهد.

با انتخاب وی به عنوان شهردار، بار دیگر شهرداری در مقام یک نهاد فعال آغاز به کار کرد. وی در دوران یک ساله فعالیتش توانست به فعالیت های عمرانی گوناگونی بپردازد که مهمترین اقدام وی به پایان رساندن تونل رسالت بود که بالاخره پس از 9 سال در زمان او به بهره برداری رسید.

جداول زیر نمایانگر زمان و مدت شهرداربودن هر یک از شهرداران تهران است.

 

از دوران قاجار تا پایان پهلوی اول

ردیف نام زمان مدت
1 میرزا عباس خان مهندس باشی 1287 -
2 دکتر خلیل خان ثقفی اعلم الدوله 1289-1292 36 ماه
3 ابراهیم خان یمین السلطنه 1292-1299 72 ماه
4 موسیو ایپکیات 1300-1302 24 ماه
5 سرتیپ بوذرجمهری 1302 -1312 120 ماه
6 سرتیپ قلی هوشمند 1312-1317 48 ماه
7 تقی خواجه نوری 1317 1 ماه
8 قاسم خان صور اسرافیل 1317- 1319 24 ماه
9 علی اصغر فروزان 1317-1319 13 ماه
10 مصطفی قلی رام 1320 1 ماه

 

دوران محمد رضا پهلوی

ردیف نام زمان  مدت
1 محمد سجادی 1320- 1321 15 ماه
2 مشیر فاطمی 1321 7 ماه
3 فضل الله بهرامی 1322 5 ماه
4 عباسقلی گلشائیان 1322-1323 5 ماه
5 غلامحسین ابتهاج 1323-1324 16 ماه
6 محمود نریمان 1324 3 ماه
7 مهدی مشایخی 1324- 1326 19 ماه
8 محمد خلعتبری 1326 6 ماه
9 حسام الدین دولت آبادی 1326- 1328 25 ماه
10 محمد مهران 1328 4 ماه
11 مهدی نامدار 1329-1330 9 ماه
12 ارسلان خلعتبری 1330 1 ماه
13 محمد مهران 1330-1331 15 ماه
14 نصرالله امینی 1331-1332 12 ماه
15 سید محسن نصر 1332 5 ماه
16 سرتیپ صفاری 1332-1333 5 ماه
17 غلامحسین ابتهاج 1333-1334 13 ماه
18 نصرالله منتصر 1334 7 ماه
19 سرلشکر محمد دولو 1335-1336 18 ماه
20 موسی مهام 1337 1338 20 ماه
21 ناصر ذوالفقاری 1338-1339 12 ماه
22 فتح الله فرود 1339-1340 5 ماه
23 سید محسن نصر 1340 - 1341 5 ماه
24 احمد نفییسی 1341-1342 19 ماه
25 علی اکبر توانا 1342 3 ماه
26 ضیا الدین شادمان 1342-1344 14 ماه
27 تقی سرلک 1344-1346 25 ماه
28 سرتیپ صفاری 1346 7 ماه
29 منوچهر پیروز 1346-1347 10 ماه
30 جواد شهرستانی 1347 -1348 11 ماه
31 غلامرضا نیک پی 1348-1356 89 ماه
32 جواد شهرستانی 1356-1357 7 ماه

 

 

بعد از انقلاب اسلامی

ردیف نام زمان مدت
1 محمد توسلی 1357- 1359 24 ماه
2 سید رضا زواره ای 1359 کمتر از 1 ماه
3 کمالدین نیک روش 1359- 1360 7 ماه
4 غلامحسین دلجو 1360-1361 13 ماه
5 محمد کاظم سیفیان 1361-1362 9 ماه
6 حسین بنکدار 1362 4 ماه
7 محمد نبی حبیبی 1362-1366 44 ماه
8 سید مرتضی طباطبایی 1366-1368 16 ماه
9 غلامحسین کرباسچی 1368-1377 108 ماه
10 مرتضی الویری 1378 -1380 32 ماه
11 محمد حسن ملک مدنی 1380-1381 10 ماه
12 محمد حسین مقیمی 1381-1382 4 ماه سرپرست
13 محمود احمدی نژاد 1382-1384 26 ماه
14 علی سعید لو 1384 سه ماه سرپرست
15 محمد باقر قالیباف 1384 تا کنون -

 

47301

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 33
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بی نام A1 ۰۴:۳۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    فقط احمدی نژاد و عشقه..
    • بی نام A1 ۰۷:۲۸ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      45 79
      میشه بکی احمدی نژاد چیکار کرد تو شهرداری که میگی عشقه؟
  • امير IR ۰۵:۰۹ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    45 74
    خدايش بهترينشون قاليباف بوده تا حالا به شرطی که بعد از رياست جمهوری هم مثل قبل کار کنه. دمت گرم
  • امير IR ۰۵:۵۸ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    75 89
    با ثبات ترين مديريت شهرداري زمان رضا شاه بوده : 120 ماه ، 72 ماه ،48 ماه ، 36 ماه ولي بر عکس زمان پسرش ، تند تند شهردار ها عوض ميشدند وقتي کسي 5 يا 7 ماه شهرداره چه توقعي ميشه ازش داشت ؟
  • بی نام A1 ۰۶:۱۸ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    غلامحسین کرباسچی
    • ابراهیمی IR ۰۹:۰۸ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      121 5
      جناب کرباسچی با اجرای طرح فروش تراکم حدود دو ملیون به جمعیت تهران افزودند و این طرح گرچه برای مردم سایر استانها مفید بود و باعث تهران نشینی انان شد اما برای مردم تهران نتایج مصیبت باری داشت که یک نمونه ان ترافیک لاینحل فعلی است که یادگار همین رشد بی رویه جمعیت در ان دوره است
    • بی نام IR ۱۲:۰۹ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      96 3
      میدونی اختلاس و خیانت به بیت المال یعنی چی؟ میدونی فروش تراکم غیرقانونی یعنی چی؟ میدونی نابود کردن حلبی آبادها و بی خانمان کردن فقرای حاشیه شهر بجای حمایت از اونها یعنی چی؟ اگر خونه ات بالای خیابون انقلاب باشه نمیدونی ولی اگه پایین تر باشی شاید متوجه بشی!
  • بی نام IR ۰۶:۲۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    21 4
    مدت شهردار بودن قالیباف به از نیک پی بیشتره...
  • آرمین IR ۰۶:۲۹ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    فقط رضا خان و عشق است واقعا تدابیر خوبی داشت تا قبل از کشف حجاب
  • بی نام A1 ۰۶:۳۹ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    28 5
    فعالیت قالیباف فقط به ساختن تونل رسالت منتهی نمیشه
  • بی نام A1 ۰۶:۵۴ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    24 0
    کاش می نوشتین عاقبت هر کدوم چی شد
  • حسنی IR ۰۶:۵۴ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    62 30
    یهویی می گفتید که کرباسچی و السلام چرا ایقدر براش تبلیغات می کنید یعنی احمدی نژاد فقط از این جا رییس جمهور شده و قالیباف هم فقط یه تونل ساخته ولی کرباسچی شهر را ساخته و آباد کرده روز قیامت باید جوابگو هستند
  • بی نام A1 ۰۶:۵۷ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    8 0
    محمد رضا چه قدر شهردار عوض کردی؟
  • بی نام A1 ۰۷:۰۰ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    23 58
    احمدی نژاد دو کار اساسی کرد یک دور برگردون دو شیرجه برای ریاست جمهوری
    • بی نام A1 ۰۹:۵۶ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      افطاری و وام ازدواج هم می داد
  • بی نام A1 ۰۷:۰۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    8 87
    به نظر من بهترین شهردار خود مردمن البته نه مردم ایران...گفته باشم
  • بی نام A1 ۰۷:۱۶ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    6 1
    خدا بیامرزه آقای زواره ای
  • بی نام A1 ۰۷:۱۸ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    3 89
    یعنی یکی از شهردارای تهران خارجی بوده؟ موسیو ایپکیات
    • بی نام A1 ۰۸:۱۷ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      4 115
      اولا ایپیکان نه ایپیکات، شاید اشتباه تایپی شده. او برای تهران کار کرده است. مثلا: بلدیه طهران سال 1302 به ریاست موسیو ایپکیان بلدیه‌چی، اطلاعیه‌ای دارد که در آن پی‌ریزی و ساخت وزارت خارجه، عمارت شهربانی کل کشور و ساختمان وزارت جنگ را در همان محدوده مشق سابق اعلام می‌کند.موسیو ایپکیان بین سال‌های 1300 تا 1302 به فکر ساخت بنای بلدیه در میدان توپخانه افتاد. تا قبل از آن در زمان ناصری میدان توپخانه محل سکونت و تمرین توپچی و زنبورکچی‌های حکومتی بود. موسیو عمارت را تأسیس و میدان را به فضای سبز تبدیل کرد. عصرها روبه‌روی حوض وسط میدان مزقانچی‌ها (دسته موزیک) برای مردم طهران مزقان می‌زدند و آدم‌های گوش سپرده به مزقان حکومتی به بنای نیمه‌کاره وزارت بهداری در شرق میدان نگاه می‌کردند
  • بی نام A1 ۰۷:۲۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    14 1
    مشالله محمدرضا؛ تو ۳۷ سال ۳۲ تا شهردار داشته لامصب ثبات مدیریتی کولاک می کرده ها!!!
  • بی نام A1 ۰۷:۲۴ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    4 0
    این یعنی چیکار کرده؟ احمد نفیسی در زمان شهردار بودنش به پنج نفر از پادشاهان و رؤسای جمهور کشورهای بزرگ جهان کلید طلایی شهر تهران را اهدا کرد.
  • بی نام A1 ۰۷:۲۹ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    5 86
    ننوشتین چند تا شون محاکمه شدن؟چند تاشون اعدام
  • بی نام A1 ۰۷:۳۰ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    10 93
    پس با این حساب بازم کرباسچی از همه بیشتر حق به گردن شهر تهران داره
  • بی نام A1 ۰۷:۳۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    10 75
    راستی از کی مد شد که شهردار تهران فکر کنه می تونه رییس جمهور هم بشه؟
  • بی نام A1 ۰۷:۵۷ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    5 66
    کاش می نوشتید بودجه شهرداری تهران سال ۱۲۸۷ چقدر بود سال ۱۳۹۲ چقدر شده.
    • بی نام IR ۱۲:۱۵ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      5 2
      کاشکی توام بگی حقوق بابات از 84 تا 92 چقدر زیاد شده!
  • بی نام A1 ۰۸:۲۳ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    4 0
    شهرداری تهران مصداق کامل دنیا محل گذره
    • بی نام A1 ۰۹:۵۴ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
      6 0
      والا برای تعدادی که عاقبت به خیریه!
  • بی نام A1 ۰۹:۵۳ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    4 96
    شهردار بعدی نباید قالیباف باشه. باید چرخش نخبگان اتفاق بیفته. این شعار همه گروه های سیاسی قبل از انتخابات ریاست جمهوری بود. از جمله تیم آقای قالیباف. پس خودشون این قدر تلاش نکنند بمونند تو شهرداری
  • بی نام A1 ۰۹:۵۵ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    3 0
    دقت کردین بعد از یک دوره طولانی هر شهرداری،‌ دو سه تا شهردار با عمر کوتاه اومدن؟
  • بی نام A1 ۰۹:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    0 0
    این تیکه اش باحاله: با شروع حکومت محمدرضا پهلوی، شهردار‌های دیگری پی‌درپی به این سمت منصوب شدند. بحث بر سر چگونگی لوله‌کشی آب شهر تهران در این دوران محوریت دارد و در نهایت در زمان او این موضوع تصمیم‌گیری و به نتیجه می‌‌رسد.
  • بی نام A1 ۱۰:۰۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    3 0
    بوذرجمهری یک قزاق بود که هرچند که سواد کمی داشت و... عوارض جدید را وضع کرد، گورستان متروک جنوب شهر را به باغ فردوس. باغ فردوس که شمال شهره؟ فرق داره با اون باغ فردوس؟
  • شروین IR ۱۲:۲۱ - ۱۳۹۲/۰۴/۰۵
    65 3
    کرباسچی با وجود اینکه اینهمه ازش تعریف میشه ولی باید گفت که بزگترین خیانت را در حق مردم شهر تهران انجام داد. همانطور که یکی از دوستان گفت فروش تراکم برای تامین بودجه شهرداری در زمان ایشون نتنها باعث مهاجرت گسترده مردم به شهر تهران شد، بلکه از دیدگاه اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی نیز شهر تهران را با مشکلات بزرگی مواجه ساخت که تا امروز نیز پابرجاست. ازجمله : گسترش شغل های کاذب مثل دلالی - بحث زلزله شهر تهران و پیش بینی آمار فاجعه بار مرگ و میر ناشی از آن - گسست بافت فرهنگی در مناطق شهر تهران مانند محله نواب - عدم توجه به راه اندازی مترو و صرفا گسترش بزرگراه ها که تهران را به پارکینگ ماشین ها تبدیل کرد و آلودگی هوای شهر را نیز تشدید نمود.