درون هواپیمای بویینگ «P-۸A Poseidon» چه چیزی نهفته است؟

غزال زیاری: در اواسط دهه دوم قرن بیست و یکم، مفهوم نبرد دریایی و شناسایی، شاهد ورود پلتفرمی بود که نه‌تنها جایگزین هواپیماهای قدیمی شد، بلکه تعریف جدیدی از «جاسوسی دریایی» را ارائه داد.

در این گزارش قصد داریم تا به بررسی دقیق ویژگی‌های مهندسی، حسگرهای چندگانه، سیستم‌های همجوشی داده و نقش استراتژیک هواپیمای P-۸A Poseidon در جمع‌آوری اطلاعات بپردازیم.

سیر تحول و مهندسی بدنه

طراحی هواپیمای P-۸A Poseidon بر پایه بدنه نسل جدید جت مسافربری بوئینگ ۷۳۷ یعنی (۷۳۷NG) و مدل ۷۳۷-۸۰۰ERX آن انجام‌شده. هدف اصلی از انتخاب این پلتفرم برای ساخت P-۸A Poseidon، ایمنی بالای بدنه، تأمین قطعات آسان به دلیل گستردگی خانواده ۷۳۷ در جهان و ظرفیت بالای ارتقای سیستم‌های الکترونیکی بود که با اعمال تغییرات متعدد، این نسخه به یک نسخه نظامی تبدیل شد.

مهندسان بوئینگ برای تطبیق بدنه این هواپیما با مأموریت‌های نظامی، بال‌های مدل بزرگ‌تر ۷۳۷-۹۰۰ را بر روی بدنه ۷۳۷-۸۰۰ سوار کردند تا توانایی حمل بار سنگین‌تر و پایداری در مانورهای ارتفاع پایین افزایش یابد. نوک بال‌های P-۸A به‌صورت مایل و شبیه بوئینگ ۷۶۷-۴۰۰ER است که کارایی آئرودینامیکی در زمان گشت‌زنی در ارتفاعات بالا را بالا می‌برد.

یکی از چالش‌ها، تأمین توان الکتریکی برای حسگرهای پرمصرف است. گرچه مدل‌های تجاری ۷۳۷ ، ژنراتورهای ۹۰ کیلوولت-آمپری دارند، ولی هر موتور CFM۵۶-۷B در P-۸A Poseidon به یک ژنراتور ۱۸۰ کیلوولت-آمپر مجهز شده که مجموعاً ۳۶۰ کیلوولت-آمپر توان الکتریکی برای تغذیه رادارها، کامپیوترهای پردازش داده و سیستم‌های جنگ الکترونیک فراهم می‌کند.  

مشخصات فنی و عملکردی P-۸A Poseidon:

• پیشرانه: ۲ موتور توربوفن CFM۵۶-۷B۲۷A به هدف رسیدن به‌سرعت مدنظر در منطقه هدف
• سقف پروازی: ۱۲.۵۰۰ متر که افق دید راداری را افزایش داده و مصرف سوخت را کاهش می‌دهد
• شعاع عملیاتی: ۲.۲۲۵ کیلومتر 
• مداومت پروازی در ایستگاه: ۴ ساعت در شعاع ۲.۲۲۵ کیلومتری
• حداکثر وزن برخاست:  ۸۵۸۲۰ کیلوگرم که توان حمل هم‌زمان حسگرها، سوخت و تسلیحات سنگین را فراهم می‌کند
• ظرفیت خدمه: ۹ نفر (۲ خلبان، ۵ اپراتور مأموریت، ۱ تکنسین و ۱خلبان کمکی) 

رادار AN/APY-۱۰

اصلی‌ترین حسگر P-۸A برای جمع‌آوری اطلاعات سطحی، رادار چندمنظوره AN/APY-۱۰ است که در دماغه هواپیما قرار داده‌شده و نسخه تکامل‌یافته‌ای از خانواده رادارهای ریتیون است که برای شناسایی، طبقه‌بندی و رهگیری اهداف در محیط‌های دریایی، ساحلی و حتی خشکی بهینه‌سازی شده‌اند. این رادار از چند حالت عملیاتی کلیدی برای جمع‌آوری اطلاعات استفاده می‌کند:

• رادار روزنه مصنوعی (SAR): رادار با استفاده از حرکت هواپیما، تصاویری با وضوح‌بالا از اهداف ثابت روی زمین یا ساحل تهیه می‌کند. یعنی از فاصله‌ای ایمن و حتی در شرایطی با پوشش ابری بالا یا دود، نقشه دقیقی از استقرار باتری‌های موشکی ساحلی، پایگاه‌های هوایی و بنادر تدارک می‌بیند.
• رادار روزنه مصنوعی معکوس (ISAR): از این رادار برای شناسایی اهداف متحرک دریایی استفاده می‌شود. ISAR با بهره‌گیری از حرکات شناور مثل نوسانات ناشی از امواج، پروفایلی دوبعدی و دقیقی از کشتی تهیه می‌کند که به اپراتور این امکان را می‌دهد تا بدون نیاز به پرواز مستقیم برفراز آن، کلاس دقیق شناور را تشخیص دهد.  
• شناسایی پریسکوپ: این حالت با سرعت اسکن بالا و الگوریتم‌های پیشرفته حذف بازتاب‌های کاذب از سطح آب قادر است تا اجسام خیلی کوچکی مثل پریسکوپ زیردریایی‌ها که تنها لحظاتی از آب خارج می‌شوند را شناسایی کند.  
• نشانگر هدف متحرک زمینی (GMTI): این رادار با این قابلیت، اهداف متحرک را از زمینه ثابت تفکیک می‌کند و از آن برای رصد کاروان‌های نظامی در مناطق ساحلی یا قایق‌های تندرو در میان ترافیک دریایی بهره می‌برد.

سیستم اقدامات حمایتی الکترونیکی (ESM)

هواپیمای P-۸A به یک سیستم پیشرفته جاسوسی سیگنال (SIGINT) به نام AN/ALQ-۲۴۰ مجهز است که به‌صورت «غیرفعال» عمل می‌کند. این سیستم مشتقی از سیستم‌های به‌کاررفته در هواپیمای جنگ الکترونیک EA-۱۸G Growler است و  وظیفه گوش دادن به‌تمامی انتشارهای الکترومغناطیسی در محیط را بر عهده دارد.  

سیستم ESM مجموعه‌ای از آنتن‌های نصب‌شده در نقاط مختلف بدنه است که فرکانس‌های راداری و مخابراتی دشمن را شناسایی، تجزیه‌وتحلیل و موقعیت‌یابی می‌کند. این اطلاعات که نظم نبرد الکترونیک نامیده می‌شود، پایه و اساس هرگونه عملیات هوایی است.  

جنگ آکوستیک و شناسایی زیرسطحی

یکی از ویژگی‌های جالب‌توجه P-۸A در مقایسه با سایر هواپیماهای جاسوسی، توانایی‌اش در جمع‌آوری اطلاعات از زیر سطح آب است. در آب‌های کم‌عمق و پیچیده، زیردریایی‌های دیزل-الکتریک و زیردریایی‌های کوچک تهدید بزرگی برای ناوگان‌های سطحی محسوب می‌شوند.  

برای مقابله با این تهدید، این هواپیما، فاقد ردیاب آنومالی مغناطیسی (MAD) است و در عوض بر پردازش آکوستیک فوق پیشرفته تکیه دارد. بدین معنا که قادر است تا ۱۲۶ سونوبوی (Sonobuoy) را حمل و از طریق پرتابگرهای پنوماتیک به آب بیندازد. سونوبوی‌ها، فرستنده‌های سونار کوچکی هستند که پس از ورود به آب، اطلاعات صوتی زیرآب را جمع‌آوری کرده و از طریق لینک‌های رادیویی به هواپیما می‌فرستند.  

سیستم پردازش آکوستیک P-۸A می‌تواند هم‌زمان اطلاعات ده‌ها سونوبوی فعال و غیرفعال را تحلیل کند. فناوری آکوستیک فعال چند ایستگاهی به هواپیما این امکان را می‌دهد تا با استفاده از بازتاب‌های صوتی ایجادشده توسط یک فرستنده بر روی چندین گیرنده، موقعیت دقیق زیردریایی‌های بسیار کم‌صدا را محاسبه کند. این سیستم عملاً اثر فناوری‌های جذب صدا و بدنه مخفی‌کار زیردریایی‌های نوین را خنثی می‌کند.  

سیستم‌های Minotaur و Labyrinth

جمع‌آوری اطلاعات از رادار، سیستم‌های شنود و سونوبوی‌ها، بدون یک مغز متفکر برای ترکیبشان بی‌فایده است. در نسخه‌های جدید P-۸A که در سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ ارتقا یافته، از سیستم مدیریت مأموریت Minotaur استفاده می‌شود.  

این سیستم، داده‌های دریافتی از حسگرها را با هم ترکیب می‌کند. مثلاً اگر رادار یک شیء متحرک را ببیند و سیستم ESM هم‌زمان سیگنال راداری یک کشتی جنگی را از همان نقطه دریافت کند، Minotaur این دو را با هم ترکیب کرده و روی مانیتور اپراتور، یک آیکون واحد با شناسنامه کامل (نوع کشتی، سرعت، سمت و نیت احتمالی) به نمایش درمی‌آید.

اخیراً نیروی دریایی آمریکا پلتفرم ابری Labyrinth را به P-۸A متصل کرد. این فناوری این امکان را فراهم می‌کند تا تصویر زنده میدان نبرد که توسط هواپیما تهیه‌شده، به‌صورت آنی در ابر بارگذاری شود تا فرماندهان در مرکز عملیات هوایی مشترک، ناوهای هواپیمابر و حتی تحلیلگران در پنتاگون، دقیقاً همان چیزی را ببینند که اپراتورهای داخل هواپیما مشاهده می‌کنند. این سطح از اشتراک‌گذاری داده، سرعت تصمیم‌گیری استراتژیک را افزایش می‌دهد.  

حسگرهای اپتیکی و فروسرخ

هواپیمای P-۸A علاوه بر رادار، مجهز به برجک حسگر دیجیتال MX-۲۰HD است که در زیربدنه جلویی قرار دارد و شامل چند دوربین با وضوح‌بالا، دوربین‌های فروسرخ (IR) برای دید در شب و فاصله‌یاب‌های لیزری است.  

این سیستم اپتیکی با استفاده از الگوریتم‌های «پردازش محلی تقویت‌شده» (ELAP)، اثر مه، غبار و لرزش‌های جوی را حذف کرده و امکان ثبت تصاویر واضحی از اهداف در فواصل بسیار دور را فراهم می‌کند.

تسلیحات و چرخه کشف تا انهدام

اگرچه P-۸A یک پلتفرم جمع‌آوری اطلاعات است، اما درعین‌حال می‌تواند بلافاصله پس از شناسایی هدف، وارد فاز تهاجمی شود و این قابلیت، آن را از هواپیماهایی مثل RC-۱۳۵ متمایز می‌کند.  

در محفظه تسلیحات داخلی هواپیما در پشت بال‌ها، انواع اژدرهای مارک ۵۴ و بمب‌های اعماق‌سنج را قرار می‌گیرد و درعین‌حال چهار جایگاه حمل سلاح زیر بال‌ها برای موشک‌های ضدکشتی AGM-۸۴ Harpoon تعبیه‌شده است. در نسخه‌های جدید، ادغام موشک‌های کروز دوربرد LRASM هم پیش‌بینی‌شده که به P-۸A توانایی انهدام شناورهای بزرگ از فاصله ۱۰۰۰ کیلومتری را می‌دهد.  

طراحی این هواپیما به نحوی است که بتواند اطلاعات هدف‌گیری را از سایر واحدهای شناسایی (مثل پهپادها یا ماهواره‌ها) دریافت کرده و سلاحش را به سمت هدف شلیک کند؛ یا برعکس، به‌عنوان چشم بینای ناوگان عمل کرده و موشک‌های شلیک‌شده از ناوشکن‌ها را تا لحظه برخورد هدایت کند.  

منابع: theaviationist ، boeing، military و usna

۵۸۳۲۱