غزال زیاری- در دههها و سالهای اخیر تنشهای ژئوپلیتیک در گوشه گوشه دنیا افزایش یافته و هرساله کشورها به تجهیز یا تولید جنگندههای جدید میپردازند.
اما شاید کمتر کسی به هزینههای هر جنگ و دست کم هزینههای به پرواز درآمدن هر یک از این پرندههای آهنی فکر کرده باشد. هر بار که یک جنگنده از روی عرشه ناو هواپیمابر یا باند پایگاههای نظامی بلند میشود، رقمی معادل بودجه سالانه چندین خانواده طبقه متوسط را در چند ساعت دود میکند.
شاید برایتان جالب باشد بدانید که گرانترین جنگندهها برای عملیاتی شدن کدامند و چرا پرواز برخی از آنها، حتی برای ثروتمندترین ارتشهای جهان هم یک کابوس مالی محسوب میشود؟
۱- F-۲۲ Raptor: پیرمرد اشرافی و دستنیافتنی
F۲۲ Raptor از لحاظ هزینه هر ساعت پرواز در صدر لیست گرانقیمتترینها، قرار دارد. پرواز این جنگنده ساعتی حدود ۸۵ هزار دلار هزینه برای ارتش آمریکا به همراه دارد.
دلیل این گرانی چیست؟ رپتور ترکیبی از تکنولوژیهای دهه ۹۰ و اوایل ۲۰۰۰ است که خط تولید آنها متوقف شده. قطعات یدکی آن به سختی پیدا میشود و بدنه رادارگریزش بعد از هر پرواز، نیاز به بازسازی دقیق پوششهای جذبکننده رادار دارد. عمر خدمتی ۸ هزار ساعتی آن در مقایسه با رقبای جدیدتر کوتاهتر است و همین باعث میشود که قیمت تمام شده هر ساعت عمر آن به دلیل هزینه خرید ۳۵۰ میلیون دلاریاش، نجومی باشد.
۲- F-۳۵ Lightning II: پیشرفته اما پردردسر
جنگنده F-۳۵ قرار بود جایگزین ارزانی برای F-۱۶ باشد، اما واقعیت اقتصادی به نحو دیگری رقم خورد. اگرچه قیمت خرید آن به حدود ۸۰ میلیون دلار کاهش یافته که به مراتب ارزانتر از برخی مدلهای قدیمی است؛ اما هزینه پرواز آن همچنان در محدوده ۳۳ تا ۴۲ هزار دلار نوسان میکند.
پیچیدگیهای نرمافزاری و نیاز به سیستمهای لجستیکی فوق پیشرفته باعث شده که F-۳۵ یک آیفون پرنده باشد که هزینه تعمیراتش بسیار بالاست. پرواز در مناطقی که گرد و غبار و دمای زیادی دارد، باعث افزایش فرسایش موتور و بدنه این جنگنده شده و هزینههای تعمیراتیاش را بالاتر هم میبرد.
۳- F-۱۵EX: بازگشت غول قدیمی
نیروی هوایی آمریکا اخیراً با هزینه هوشمندانهای به سراغ F-۱۵EX رفته است؛ اما به چه دلیل؟ با وجود قیمت خرید نجومی ۹۴ میلیون دلاری، F-۱۵ EX عمر خدمتی خیرهکننده ۲۰ هزار ساعتی دارد؛ یعنی با پرداخت این هزینه، شما هواپیمایی میخرید که میتواند ۳۰ تا ۴۰ سال در خط مقدم بماند.
هزینه پرواز ۲۹ هزار دلاری آن برای یک جنگنده سنگین دو موتوره، عدد معقولی به نظر میرسد. این یک استراتژی اقتصادی است: پرداخت بیشتر در هنگام خرید برای کاهش هزینهها در بلندمدت.
۴- اروپاییهای مغرور: رافال و یوروفایتر
در بین پرهزینهترین جنگندههای دنیا نام اروپاییها هم دیده میشود: رافال فرانسوی و یوروفایتر اروپایی
رافال به دلیل هزینههای عملیاتی پایینتر (حدود ۱۸ تا ۲۰ هزار دلار) و قابلیتهای چندمنظوره، محبوبیت زیادی در کشورهایی مثل قطر و امارات پیدا کرده و در مقابل، یوروفایتر تایفون با هزینه پرواز بالاتر (تا ۲۵ هزار دلار) و سیستمهای پیچیدهتر، گزینهای گرانتر اما قدرتمندتر در نبردهای هوایی است.
تفاوت این دو در صرفه اقتصادی است؛ بدین معنا که رافال برای کشورهایی که بودجه محدودی دارند اما جنگنده تراز اول میخواهند، انتخابی منطقیتر است.
لیست گرانقیمتترین جنگندهها (هزینه عملیاتی و خرید)
این دادهها بر اساس آخرین گزارشهای پنتاگون (GAO) و منابع معتبر نظامی در سال ۲۰۲۵-۲۰۲۶ استخراج شده است:
| مدل جنگنده |
کشور سازنده |
قیمت خرید (تخمینی) |
هزینه هر ساعت پرواز |
عمر خدمتی (ساعت) |
| F-۲۲ Raptor |
آمریکا |
۳۵۰ میلیون دلار |
۸۵ هزار دلار |
۸ هزار ساعت |
| F-۳۵A Lightning II |
آمریکا |
۸۲.۵ میلیون دلار |
۳۳ تا ۴۲ هزار دلار |
۸ هزار ساعت |
| F-۱۵EX Eagle II |
آمریکا |
۹۴ میلیون دلار |
۲۹ هزار دلار |
۲۰ هزار ساعت |
| Eurofighter Typhoon |
اروپا |
۱۱۷ میلیون دلار |
۱۸ تا ۲۵ هزار دلار |
۶ هزار ساعت |
| Dassault Rafale |
فرانسه |
۱۱۵ میلیون دلار |
۱۸ تا ۲۰ هزار دلار |
۷ هزار ساعت |
| F-۱۶ Viper (Block ۷۰) |
آمریکا |
۶۳ میلیون دلار |
۱۵ تا ۱۸ هزار دلار |
۱۲ هزار ساعت |
چرا هزینه پرواز مهمتر از قیمت خرید است؟
یک اشتباه رایج در گزارشهای خبری، تمرکز بر قیمت خرید جنگندههاست؛ اما واقعیت این است که هزینه خرید تنها ۲۰ درصد از کل هزینه یک جنگنده در طول عمرش را شامل میشود. ۸۰ درصد بقیه صرف سوخت، حقوق تکنسینها، قطعات یدکی و آپدیتهای نرمافزاری خواهد شد.
به همین دلیل است که ارتشها ترجیح میدهند هواپیمایی مثل F-۱۶ Block ۷۰ را بخرند؛ چون با هزینه پرواز ۱۵ هزار دلاری، میتوان تعداد دفعات بیشتری آن را به مأموریت فرستاد، بدون اینکه بودجه دفاعی کشور را ببلعد.
اما با توجه به شرایط خاص مناطقی مثل خاورمیانه به دلیل گرمای بالای هوا و وجود شن و گرد و غبار، بودجه پرواز برای این جنگندهها گرانتر از پرواز در اروپا یا آمریکا تمام میشود.
ذرات معلق شن باعث سایش تیغههای توربین موتور شده و سیستمهای خنککننده در دمای بالای ۵۰ درجه سانتیگراد باید با توان مضاعفی کار کنند که این به معنای نرخ خرابی بالاتر و نیاز هزینههای نگهداری بیشتر خواهد بود.
جنگ در عصر مدرن، بیشتر از آنکه نبرد شجاعت باشد، نبرد لجستیک و حسابداری است.
اعزام یک اسکادران ۱۲ فروندی F-۲۲ برای یک گشت روزانه، بیش از یک میلیون دلار هزینه دارد. این ارقام نشان میدهد که حضور نظامی گسترده، بار سنگینی بر دوش اقتصاد میگذارد. در نهایت، برنده نبرد کسی نیست که گرانترین جنگندهها را دارد، بلکه کسی است که میتواند هزینه حضور طولانیمدت در صحنه را تاب بیاورد.
حالا و طبق این لیست، به طور خلاصه میتوان گفت که جنگنده F-۲۲ Raptor همچنان گرانترین جنگنده برای پرواز است و هر بار که این پرنده بلند میشود و یک گشت دو ساعته میزند، قیمتی معادل یک آپارتمان لوکس در تهران هزینه روی دست مالیاتدهندگان آمریکایی میگذارد.
منابع: gao، saffm، janes، breakingdefense، simpleflying، flyajetfighter
۲۲۷۲۲۷
نظر شما