یارانه بنزین ۹۰ ساله شد

بیش از ۱۱۰ سال از فوران نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان می‌گذرد. تولید، مصرف و واردات بنزین طی این سالها داستانی است که مرور آن خالی از لطف نیست.

مریم یعقوبی: به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین،‌ با توسعه راه‌های ارتباطی، در اواخر سال‌های جنگ جهانی اول (۱۲۹۱- ۱۲۹۳ هـ. ش)، در غرب ایران چارپایانی چون الاغ و استر که پیش از آن در حمل بار در خدمت انسان بودند، به‌تدریج جای خود را به وسایط نقلیه موتوری داده و نسل اولیه خودروها وارد کشور شدند. بنابراین، تقاضا برای بنزین و گازوئیل از سال ۱۳۰۶ و با افزایش تعداد خودروهای شخصی افزایش یافت. برای رفع نیاز به بنزین و گازوئیل پالایشگاهی در منطقه کرمانشاه به‌منظور تصفیه نفت خام و تأمین فرآورده‌های موردنیاز مناطق غرب و شمال غرب کشور، در سال ۱۳۱۲ هـ. ش. در ۵ کیلومتری شمال غرب شهر کرمانشاه تأسیس شد. این پالایشگاه نیاز خودروهای نظامی برای تردد را برطرف کرد.

پالایشگاه کرمانشاه نفت خام را به بنزین، نفت چراغ و گاز تبدیل می‌کرد. این فرآورده‌ها در ابتدا به‌وسیله تانکرهای حمل سوخت و به‌صورت فله به شمال غرب ایران ارسال می‌شد. علاوه بر آن، بخشی از محصولات پالایشگاه نیز به‌صورت مظروف در پیت‌های ۱۸ لیتری توزیع می‌شد. نفت خام موردنیاز این پالایشگاه نیز از طریق یک خط لوله چهار اینچی و از آبادان و اهواز و بخشی از آن‌هم از طریق عراق تأمین می‌شد.

بر اساس آمارنامه‌های منتشر شده توسط شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، طی سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۲ مصرف بنزین در کشور از ۱۱ هزار لیتر در کشور به حدود ۹۹ هزار لیتر رسید. جهش ۸۰ درصدی در مصرف صرفاً مربوط به تردد خودروهای نظامی و تعداد کمی خودروهای شخصی دربار بود.

از سال ۱۳۱۴ به بعد اما روند رشد مصرف بنزین با شیبی متوسط ادامه داشت. با شروع جنگ جهانی دوم در سال ۱۳۱۸ ش. اوضاع جهان دگرگون شد و اغلب کشورهای جهان ناچار در یکی از دو جبهه متفقین یا متحدین قرار گرفتند.

در مراحل اولیه جنگ، آلمان نازی در اروپا به فتوحاتی دست‌یافت و استخراج نفت در ایران رو به کاهش نهاد، چراکه بازارهای فروش نفت به کشورهای شرقی و مناطقی که در آن جنگ نبود محدود شد. روند مصرف بنزین در این سال نخستین رشد منفی را به ثبت رساند. در سال ۱۳۱۷ مصرف روزانه بنزین ۲۵۸ هزار لیتر در سال بود اما با شروع جنگ جهانی به حدود ۲۴۹ هزار لیتر رسید.

میانگین مصرف بنزین طی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ دستخوش تحولات بسیاری بود از کاهش ۱۴ درصدی طی سال ۱۳۲۴ تا افزایش بیش از ۲۰ درصدی در سال ۱۳۲۸ اما بزرگ‌ترین تحول در مصرف بنزین در کشور با ورود پیکان به کشور به ثبت رسید.

طی دهه ۱۳۳۰ مصرف بنزین از ۶۸۶ هزار لیتر به بیش از ۱ میلیون لیتر رسید. پیکان نخستین خودروی تولید ایران است. این خودرو به‌سرعت به ماشین محبوب ایرانی‌ها بدل شد و مدل‌های مختلف آن توسط ایران‌خودرو تولید شد ولی با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ تولید آن کاهش یافت تا جایی که در اواخر دهه ۱۳۶۰ به مرز توقف تولید رسید، بااین‌حال با تولید قطعات در داخل کشور حیات پیکان تا سال ۱۳۸۴ ادامه پیدا کرد و تیراژ این خودرو در زمان توقف تولید به بیش از ۲ میلیون دستگاه رسید.

پیکان باوجود نکات منفی مثل مصرف بالای سوخت به یکی از نمادهای صنعت در ایران تبدیل شد و برای چهار دهه بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ و سبک زندگی ایرانیان بود.

این خودرو مصرف بنزین را از ۲ میلیون و ۹۲۶ لیتر در سال ۱۳۴۸ به بیش از ۳ میلیون و ۶۸۰ لیتر در سال ۱۳۴۹ رساند. این افزایش مصرف همچنان با میانگین ۱۰ درصد در سال ادامه داشت اما در سال ۱۳۵۸ با رشد چشمگیری از ۱۳ میلیون لیتر به بیش از ۱۵ میلیون لیتر در سال ۱۳۵۸ رسید. متوسط تولید بنزین در سال ۱۳۵۷، ۱۴.۴ میلیون لیتر در روز و واردات آن طی ۴ سال نخست انقلاب اسلامی صفر بود.

تا سال ۱۳۵۹ و آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران که مصرف بنزین با کاهش ۱۵ درصدی مواجه شد. این کاهش، مصرف ۱۵ میلیون لیتر را به مرز ۱۲ میلیون لیتر رساند.

اما با آغاز واردات بنزین در سال ۱۳۶۱ و عدم‌تغییر قیمت بنزین طی ۱۰ سال مصرف آن دوباره رو به افزایش گذاشت. به‌گونه‌ای که در سال ۱۳۶۲ و هم‌زمان با آغاز مهاجرت از شهرهای جنگی و افزایش سفرهای بین‌شهری از ۱۲ میلیون لیتر به حدود ۶۱ میلیون لیتر و ثبت بیش از ۳۱ درصد افزایش رسید.

طی دهه ۷۰ اما روند رشد مصرف به شیب و سرعت متوسط ادامه داشت اما با افزایش قیمت آن طی سال‌های ۱۳۷۶ از لیتری ۱۰ تومان به لیتری ۱۶ تومان با کاهش مصرف مقطعی مواجه شد. این کاهش مصرف به دلیل گران شدن بنزین در سال ۱۳۸۳ نیز تکرار شد اما مصرف همچنان روند افزایشی داشت و با رشد جمعیت و افزایش تولید و عرضه خودرو در کشور باوجود افزایش تولید واردات آن نیز افزایش یافت.

روند افزایش تولید و واردات بنزین طی ۴ دهه در کنار افزایش یارانه پرداختی دولت به مصرف‌کنندگان بنزین، و البته رشد جمعیت طی این سالها منجر به افزایش مصرف از ۱۳ میلیون لیتر به بیش از ۱۰۰ میلیون لیتر در روز رساند. این در حالی است که باوجود افزایش نرخ دلار و قیمت تولید بنزین همچنان نهادهای حاکم اصرار بر ثابت نگاه‌داشتن قیمت آن دارند.

اگرچه تورم و گرانی با سرعتی بیش از نرخ رشد دستمزد در کشور پیش می‌رود اما شاید نگاهی به تاریخچه تولید، واردات و مصرف بنزین در کشور این نکته را یادآوری کند که اسراف و زیاده‌روی در مصرف بنزین، آلودگی غیرقابل‌کنترل هوا و فرهنگ نادرست استفاده از خودروهای شخصی و ترافیک نتیجه قیمت‌گذاری نادرست و یارانه غیرقابل‌توجیهی است که دولت‌ها با سوء مدیریت و عدم توجه به اثرات غیرقابل‌جبران آن در اقتصاد به مصرف‌کنندگان اعطا می‌کنند.

۲۲۶۲۲۶

کد خبر 1260484

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 15
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۲۲:۴۹ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۵
    1 0
    اخه کی اصراف می کنه در مصرف بنزین ؟.مردم صبح تا شب دنبال بدبختی دارن میدوون و دنده عوض میکنن اون وقت به اصراف کاری هم متهم بشن؟ راه عدم اصراف این نیست که از جیب مردم مستضعف برداشت بشه . یارانه واقعی بنزین رو به جیب ملت بریزید و بعد قسمت رو ازاد کنید ببینید ایا کسی اعتراض میکنه؟ الان هدف اینه که یارانه رو قطع کنن این که نشد روش اداره کشور . پول نفت حق تک تک ملت ایرانه
  • جواد IR ۲۲:۵۶ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۵
    7 0
    روند کاهش ارزش پول ملی چند ساله شد؟
    • US ۱۸:۲۳ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
      0 0
      دقیقا۴۰ساله شد اما امان از ...
  • IR ۰۱:۴۵ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    2 0
    بذارید مردم از وسایل پاک مثل دوچرخه استفاده کنن نه اینکه جلوی نصف جامعه رو بگیرید مطمنا یارانه بنزینم کم میشه خو مردم چطوری باید زندگی کنن همهجا پیاده برن؟
  • IR ۱۲:۱۱ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    0 0
    چرا ۹۰ ساله؟ ۹۲ ساله شده احتمالا داره به آخرین روزهای عمرش نزدیک میشه خخخخخخخخخ
  • IR ۱۲:۳۸ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    2 0
    کاش جمعیت رو هم لحاظ می کردید که معلوم میشد چه جمعیتی اینقدر بنزین مصرف کردند
  • IR ۱۲:۴۱ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    3 0
    اون سال ها هم تعداد خودروها کم بود هم جاده و خیابونی نداشتیم که تردد زیاد باشه ولی الان با این حجم خودرو ترافیک توی خود تهران یه دور بزنی ۱۰ لیتر بنزین تموم شده
  • IR ۱۳:۰۰ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    2 0
    از ۱۱ هزار لیتر سالانه به ۱۱۰ هزر لیتر روزانه رسیدیم؟؟؟؟ ما چه آدمهای انرژی خواری هستیم خوب میتونید برید سمت واردات خودروهای هیبریدی شماها که اینقدر از مصرف زیاد بنزین شاکی هستین
  • IR ۱۳:۰۱ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    3 0
    چجوریه مصرف بنزین رو میتونید دربیارید اما آمار قاچاق رو نمی تونید با همین دقت محاسبه کنید؟ خوب قاچاق رو هم میزندید که چقدر زیاد شده
  • IR ۱۳:۰۱ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۶
    2 0
    عجبببببببببب البته فکر کنم مصرف خودروهای اون موقع کمتر از مصرف ماشین های قراضه الان بوده
  • IR ۰۹:۱۵ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۷
    0 1
    بله در آلمان اگه با خودروی شخصی بخوای بری سرکار و خرید و سینما اصلا مقرون به صرفه نیست. برای همین خودروی بیشتر برای سفر و تفریحات آخر هفته استفاده یمشه اما مترو و اتوبوس به صورت کاملا منظم کار میکنه
  • IR ۱۲:۲۷ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۷
    1 0
    چه یارانه ای !!!!! مگه مملکت ما نفت نداره؟ چرا باید نفت صادرکنیم و بنزین وارد؟؟؟؟
  • IR ۱۳:۲۲ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۷
    0 0
    آره خوب یارانه بنزین ۹۰ ساله شد ولی بیایید یه بار محاسبه کنید توی این ۹۰ سال حقوق و دستمزد چقدر زیاد شد؟؟؟
  • IR ۱۳:۲۳ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۷
    1 0
    به کی بگیم که یارانه ۹۰ ساله رو قطع کنید اما قیمت ها رو درست مشخص کنید دستمزد کارگرا رو هم به روز کنید تورم رو هم کنترل کنید قیمت دلار رو درست کنید دیوانه شدیم ازاینهمه قیمتهای عجیب و غریب بعد شما میایی سن و سال یارانه رو تعیین می کنی!!!!
  • زارع IR ۱۲:۱۶ - ۱۳۹۸/۰۲/۲۸
    0 0
    ای بابا همه چی که داره گرون میشه بنزین گرون بشه کرایه تاکسی سر به فلک میکشه