آیا خروج از پیمان ان.پی.تی عواقبی برای ایران دارد؟

یک کارشناس سیاست خارجی معتقد است که در شرایط کنونی برای ایران بودن یا نبودن در npt فرق زیادی ندارد چرا که شدیدترین تحریم ها اعلام شده و اگر هم خارج شود، این تحریم ها کماکان پا برجا خواهند بود و از این نظر چیزی برای کشور ما تغییر نخواهد کرد.

مهسا مژدهی: روز سه شنبه طرح خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، در مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شد. موضوع خروج از این رژیم حقوقی بین المللی پس از آن بر سر زبان ها افتاد که کشورهای غربی بدون اینکه به هیچ یک از تعهدات خود در برجام وفادار باشند، بحث فعال شدن مکانیسم ماشه و برگشت تحریم های شورای امنیت برای ایران را پیش کشیدند. در ایران دو دیدگاه نسبت به این موضوع وجود دارد. در دیدگاه اول خروج از  npt یک حق برای ایران در نظر گرفته شده که باید از آن استفاده شود تا بر اساس آن فشارها به دیگر کشورها افزایش یابد. دیدگاه بعدی اما معتقد است که از این موضوع می شود به عنوان برگ برنده استفاده کرد اما خروج از یک رژیم حقوقی مانند  npt می تواند عواقب و دردسرهایی هم داشته باشد و در عین حال اعتبار ایران را در مجامع بین المللی از بین ببرد. در خبرانلاین با نوذر شفیعی، کارشناس مسائل بین الملل در خصوص مزایا و معایب طرح موضوع خروج از  npt  به گفتگو نشستیم:

به نظر می رسد که یک رویکرد در ایران وجود دارد که مایل است از امکان خروج از npt به عنوان یک کارت تهدید استفاده کند. پیگیری این موضوع از سوی کشورمان در شرایط فعلی چه عواقب یا مزایی برای ما دارد؟

روال معمول این است و در npt  هم آمده که اگر کشوری احساس کند، بودن در npt مصالحش را به خطر می اندازد، بعد از اینکه تصمیم به خروج گرفت باید سه ماه قبل از خروجش آژانس بین المللی انرژی اتمی را در جریان امر قرار دهد . خروج از npt امر پیجیده و سختی نیست و در متن آن این اختیار برای کشورها وجود دارد که اگر مصالح آنها تامین نشد آن را ترک کنند. اگر کشوری مانند ایران یا هرکشور دیگر بخواهد واقعا از npt خارج شود، باید به اعضا و این سازمان ثابت کند که چه نوع از مصالحش با ماندن در آن به خطر افتاده است. مثلا ایران می تواند اعلام کند که آزادی استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای از کشور ما گرفته شده و بدون استناد به مفادnpt  و جنبه های حقوقی آن npt ایران را متهم به انحراف از فعالیت های هسته ای کرده و اینکه ایران با وجود حضور در npt و قبول ممنوعیت ها دچار تحریم های شدید شده است.

واقعیت این است که در شرایط کنونی برای ایران بودن یا نبودن در npt فرق زیادی ندارد چرا که شدیدترین تحریم ها اعلام شده و اگر هم خارج شود، این تحریم ها کماکان پا برجا خواهند بود و از این نظر چیزی برای کشور ما تغییر نخواهد کرد.

ایران چطور می تواند ثابت کند که از حضور در npt بهره ای نبرده است؟ واکنش دیگر اعضا و کشورهای غربی چه خواهد بود؟

ایران می تواند برای سازمان انرژی اتمی دو دلیل بیاورد. دلیل اول این است که ایران مشغول اجرای تعهداتش است اما حقوقی که باید به خاطر اجرای تعهدات به کشور ما تعلق بگیرد، به ما داده نشده است. در وهله دوم می تواند به فشار سنگینی که به ایران از نظر سیاسی و اقتصادی وارد شده اشاره کند.

اگر ایران از npt خارج شود، دو اتفاق ممکن است که بیفتد. اول اینکه فشار سنگینی علیه ایران از سوی کشورهای غربی اعمال شود که می تواتد شامل فشارهای اقتصادی، سیاسی و حتی شاید نظامی باشد. این رویکردی است که کشورهایی که با ایران ضدیت دارند دنبال می کنند.

امکان دوم که منطقی تر از دیدگاه قبلی است، می گوید باید بررسی شود که ایران به چه علتی می خواهد از npt  خارج شود، اگر این علت های شناسایی و برطرف شود و ایران هم از تصمیمش منصف شود، در مجامع بین المللی از کشورما تقدیر خواهد شد و ماجرا حداقل در این بخش حل می شود. امکان هر دوی این عکس العمل ها از سوی دیگر کشورها وجود دارد ولی من فکر می کنم که امکان اتفاق اول با توجه به نفوذ آمریکا و اسراییل بیشتر از بقیه باشد. فعلا اصل این تصمیم که گرفته شده، زیر سوال است و باید دید که تصمیم نهایی ایران چه خواهد بود. در حال حاضر صحبت از این امکان به عنوان یکی از راهکارهای ایران وجود دارد. اما اگر چنین اتفاقی بیفتد، امکان اینکه روسیه و چین هم با دیگر کشورها همراه شوند و طرف ایران را به عنوان کشورهای دوست نگیرند، وجود دارد. این اتفاق قبلا هم افتاده و این دو کشور در قطعنامه هایی که علیه ایران صادر می شود در ردیف بقیه کشورهای قرار می گرفتند و به این قطعنامه ها رای می دادند.

در صورتی که تهدید ایران عملی شود و این رژیم حقوقی را ترک کند، عکس العمل دیگر کشورها چطور خواهد بود؟

کشورهای عضو  npt می دانند که با توجه به شرایطی که برای ایران به وجود آمده، عکس العمل ایران طبیعی است چرا که منافع کشورمان زیر سوال قرار گرفته. اما ما می دانیم فشارهایی که ممکن است به ایران بعد از اجرای چنین تصمیمی وارد شود، صرفا نیازی نیست که از مسیر نهادهای سازمان ملل و.. اتفاق بیفتدد. فشارها حالا دیگر نوع جدیدی هستند و مثلا می تواند با متحد شدن کشورها با امریکا به دلیل زورگویی ترامپ و اعمال فشارهای بیشتر بر کشورمان خودش را نشان دهد.

npt  یک رژیم حقوقی بین المللی است که تقریبا همه کشورها عضو آن هستند و حتی برخی از کشورها برای کسب پرستیژ بین المللی به آن پیوسته اند. خارج شدن از چنین رژیم حقوقی می تواند به اعتبار کشورها آسیب وارد کند. به هر حال npt تاکنون تا اندازه ای برای محدود کردن کشورها به دسترسی به سلاح های هسته ای موفق عمل کرده است. البته این قطعی نیست چون ما می دانیم که با وجود تلاش های این رژیم حقوقی، برخی کشورها مانند کره شمالی و پاکستان و هند هم برخلاف معمول دارای سلاح اتمی شده اند. اگر کشوری عضویتش را در npt لغو کند، آنهم کشوری مثل ما که در زیرذره بین است و در جهان هم برای خودش وجهه ای دارد،برایش مشکلاتی ایجاد می شود.

ما می دانیم که حضور در npt مانند دیگر رژیم های حقوقی و سازمان های بین المللی مزایایی برای کشورها دارد. ایران در طول سال هایی که عضو npt بوده چطور از این مزایا استفاده کرده ؟

npt برای صلح و امنیت است و مانع می شود که کشورها به تسلیحات خطرناک هسته ای دست پیدا کنند. عملکرد آن برای صلح و برای دیگر کشورها اهمیت دارد و ایران هم از این قائده مستثنی نیست. عضویت در این گونه موارد اهمیت دارند. مثلا یکی از مواردی که برای ایران هم سود آور است، این بوده که اگر یکی از اعضا به تکنولوژی ای جدیدی در زمینه هسته ای دست پیدا کرد آن را به اطلاع بقیه هم برساند. این طور مسائل برای همه کشورهای عضو مزیت به حساب می آیند. و عضویت، فرصت هایی با خود دارد. مثل این که ما می دانیم بودن در سازمان ملل بدیهی است و مزایا و معایبی هم دارد. npt هم شرایط مشابهی دارد.

بحث خروج ایران از npt در ادامه کاهش تعهدات ایران در برجام مطرح شده. ایران در حال حاضر تعهداتش را طبق مفاد توافق هسته ای لغو کرده ولی همچنان زیر نظر آژانس است و با آن همکاری دارد و در npt  هم مانده است. آن پروسه قبلی تمام شده و حالا کشورما به فکر فرایند دیگری است که حقوق خود را به دست بیاورد. ایران با باز کردن باب صحبت در مورد خروج از npt امیدوار است که کشورهای غربی امریکا را تحت فشار قرار دهند و تغییری در وضعیت برجام اتفاق افتاده و یا حتی تحریم هایی که از سوی ایالات متحده بر ایران اعمال شده، لغو شوند. چرا که آنچه مشخص است عدم وفاداری غرب به وعده هایی است که قولش را داده بوده و درخواست های ایران برای انجام این وعده ها دور از ذهن نیست.

312 310

کد خبر 1346944

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 5 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 1
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 1
  • IR ۱۷:۰۹ - ۱۳۹۸/۱۱/۱۰
    2
    بحث به سیم اخر زدن است و گرنه شرایط عادی باشد که ایران از NPT خارج نمی شود .بعد از این همه همکاری و شفافیت که نمونه ی ان در جهان وجود ندارد اگر قرار باشد پرونده به شورای امنیت برود و تحریم های بین المللی از نو بیاید سر کار که دیگر NPT چه معنی میدهد...