۵۹ نفر
۴ شهریور ۱۳۹۹ - ۱۸:۰۰
یادداشتی بر ادبیّات کنکور ۹۹؛ پسرِ یَقطین

«چه کار کردی؟ حتّی واژه املا؟» یک روزی می‌گفتم - بیست سال قبل از این - که: «این نشد آزمون» که: «این ساختار، خراب است.» که: «این ادبیّات، مزخرف است.» گفتند: «سخت می‌گیری.» گفتم: «سختش کرده‌اند با ندانم‌کاری.» گفتند: «کنکور است. باید سخت باشد.» گفتم: «اصلاً سخت. غلط چرا؟» گفتند: «حتماً دلیلی دارد که ما نمی‌دانیم!» گفتم: «این نمی‌تواند ملاک قبولی بشود.» گفتند: «باشد، ولی نباید گفت!» گفتم: «لااقل، از کتاب بدهند.» گفتند: «فقط که نباید کتاب درسی باشد!» گفتم: «حتّی واژه، املا؟» گفتند: «مگر چه قدر می‌گیرد طرّاح؟!» گفتم: «زحمت بچّه‌ها چه می‌شود؟» گفتند: «جوشِ دیگران را می‌خوری؟» گفتم: «بچّه‌های سال بعد که این‌ها را می‌بینند چه؟» گفتند: «کی یادش می‌ماند؟» گفتم: «سرنوشت چند صد هزار آدم؟» گفتند: «مدرک مهم نیست، انسانیّت مهم است!»

از یک جایی دیگر نگفتم. از ده دوازده سال پیش. فقط نوشتم سالی یک بار. زیر هر سؤال. که غلطش چه بوده و درستش چه می­شود و چه کار کند بچّه مردم و اصلاً می‌تواند کاری کند یا نه.

چهارصد تا پیام داده‌­اند همکارها این چند روز، که چهار تاش را هم نمی­‌شود خواند پیش خانواده! تازه این­ها دغدغه دارند واقعاً. چه کار کردی که صدای ساکت­ها، صدای خسته­‌ها، صدای بی­‌جان­ها، صدای بی­‌تفاوت­ها، صدای عافیت‌­طلب­ها را هم درآوردی؟ چه کار کردی؟ فکر کن. چند دقیقه از پشت «اسیری لاهیجی۱» بیرون بیا. فکر کن!

عکسش را لااقل! /سؤال از کسی که نمی‌شناسی.

جانداری­ست از تیره انسان‌سانان. دست دارد. پا دارد. روی پاهایش راه می‌رود. درس می‌تواند بخواند. حرف می‌تواند بزند. کلّی حرف دارد اصلاً برای خودش. در زندگی. در روش زندگی کردن. یک جاندار زنده «بدیع» است. بدیعِ واقعی­‌ها! نه بدیعِ تخیّلی، مثل سؤال واژه که می‌دهی. گفتم این‌ها را بگویم آشنا بشوی قدری با دانش‌آموز. عکسش را باید دیده باشی لااقل. توی مجلّه‌ای چیزی. مجلّه می‌خوانی؟

عزیزی که «سلامِ» ما را در مقاله «ادیت» می­‌کند، معلّم است. دوستی که جزوه‌­ها را «پرینت» می­گیرد، کلاس دارد. این نازنین که آزمون کلاسی­ام را دارد توزیع می­کند، دانش‌­آموز دیده، درس داده. شما کنکور طرح می­کنی، کتاب نداری؟

شده؟/ یک جایی همان نزدیک

یعنی به عدد هم رحم نمی‌کنی. به باور. به فرهنگ. «هفت» را که هزارها سال است مقدّس است برای بشریّت، لجن پاشیدی توی صورتش. مثلاً همان‌جا که نشسته‌ای این کارها را می‌کنی، خوشت می‌آید بپرسند: «این فلاسک چای»، بگو خب! «باجناقِ فروشنده‌اش، که فامیلشان هم نمی‌شود»، بگو خب! «بعد، ننه­جانِ آن باجناق، که لالایی می‌خوانده برایش زمانِ میرپنج»، بگو خب! «حالا آن لالایی، شاعرش که بوده؟! چند سالش بوده؟ چرا لالایی گفته؟ چرا این­طوری‌اش را گفته؟ اصلاً اگر منظوری نداشته و ریگی به کفشش نبوده، چرا برای «ننه­جان‌ها» لالایی سروده و مثلاً برای «آقاجان‌ها» نسروده؟ هان؟!» خوشت می‌آید؟ نکن!

یا: همان­جا که نشسته‌ای این چیزها را درمی‌کنی، کنار همین کتاب نظام قدیم که سؤال نظام جدید از توش درمی‌آوری، بپرسند: «چند»؟ بگویی: «چی چند»؟ بپرسند: «گزینه چند»؟ بگویی: «خب چه سؤالی؟ از کدام منبع؟ درباره چی؟ چه­قدر وقت دارم؟ کوش اصلاً سؤال»؟ بگویند: «وقت تمام شد، سوختی!» خوشت می‌آید؟ نکن!

یا: یک ‌جایی همان نزدیک، که دین و زندگی طرح می‌کنند استادان عزیز - شما هنوز می‌گویید «فرهنگ و معارف» - شده وقت‌های استراحت، سری بزنی کتاب‌هاشان را ورق بزنی، چیزی چشمت بخورد درباره قبر، قیامت، سؤال، جواب؟ شده؟ نشده؟ خب هیچ. بکن. ادامه بده.

پای کوه بلند /اِذا سَرَقتَ فَاسرق الدُّرَّة!

خوب است آدم، اصل داشته باشد. در هر کاری. هر کار. بدترین کار اصلاً. طرّاحی ادبیّات کنکور اصلاً. یک«آخر»ی داشته باشد آدم. یک چیزی آن تهِ تهِ وجودش، که از آن دیگر آن­طرف‌تر نرود. یکی این. یکی هم این­ که: تا همان جا را هم آدم هر کار می‌کند، قبول کند که «من» بودم. «من» این کار را کردم! من اینم اصلاً! یکی هم این.

یکی هم این که: کار کوچک نکند آدم. حالا شما ادبیّات نخوانده‌ای، همکاران می‌دانند چه می‌گویم: یک مَثَلی دارد عرب، می‌گوید: «دزدی هم می‌خواهی کنی، مروارید بدزد!» دُرّ یتیم! آفتابه ندزد مثلاً! پدربزرگم می‌فرمود که پدرم می‌گفت به من، که: «بابا جان، یک وقت، خاک هم خواستی سرت کنی خدای نکرده، برو پای کوه بلند!» معنی داردها! خیلی معنی دارد. گیر نکنی توی «دزدی» و «خاک». معنی کنم که نگویی نفهمیدم. می‌گوید ارزش قائل باش برای خودت. هر کاری را نکن. هر جایی نرو. خوار نباش. بربخورد به غیرتت که این کارها را بکنی. این حرف‌ها را بشنوی. لااقل بدی هم می‌خواهی بکنی، خوب بدی کن. به جایش بدی کن. این همه آدم. مردی، تبر بگیر دستت، بیفت دنبال طبری­ها. دانش آموز آخر؟! طرّاح کنکور هم گیرم شدی، الهی باز هم بشوی. با وجدانت چه می‌کنی؟ با «فَمَن یَعمَل مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یَرَه» چه می‌کنی؟!

تحلیل آزمون؟/ دست مریزاد!

تحلیل آزمون؟ چه می‌خواهی بشنوی؟ که در بودجه‌بندی، در سبک، در سؤالات غلط، دوجواب، بی‌جواب، بدجواب، خارج از کتاب، خارج از نظام، خارج از همه چیز، در همه‌ این‌ها، ادبیّات کنکور ۹۹ چه کار کرده؟ بشنوی که یک آزمونِ بی‌آبرو بود؟ یک جنگ­جوی مست که شمشیر داده باشند دستش بفرستند وسط بچّه‌های بی‌سلاح؟ نه بینِ بزن­بهادرها تازه؟

خب؟ که چه؟ نتیجه؟ به درد بچّه چه می‌خورد؟ چه فایده دارد وقتی اثر نداشته باشد تحلیل؟ وقتی بچّه حرکت را، دویدن را، پرواز را، شنا را یاد گرفته و خوب هم یاد گرفته و تو از گاز گرفتن می‌پرسی. آدمی­زاد گاز نمی‌گیرد.

راست می‌گویی «درست» بیا تا همین بچّه­‌ها، همین­ها که دو روزِ دیگر می‌خواهی کارنامه بدهی دستشان و ذوق کنی که قبول نشده‌اند، همین­‌ها شرمنده‌ات کنند. متعجّبت کنند. همین کتاب‌های درسی بی‌مایه را درست بپرس، تا ببینی ضعیف‌ترینِ این‌ها (ضعیف به خیال تو)، نازک‌ترینِ این دسته­‌گل‌ها، چه­طور جواب می‌دهند. طوری که یادت بماند.

این که برای «تاریخ ادبیّات» گریه می‌کند، ضعیف نیست. این که «اجزای جمله»‌ات اشکش را درآورده، حقیر نیست. این که «قرابت معنایی»ات انگشت‌های قوی‌اش را شکسته، شکست نخورده. این که ژست مسخره «واژه املا» چشم­هاش را کاسه خون کرده، مریض نیست. این که فکر به «آرایه‌­ها»ی بی‌­معنی‌، نفسش را مسموم کرده، سل ندارد. این که دستش یخ کرده، کف پاش سوزن سوزن می‌شود، پاشنه می‌کشد روی زمین، پنجه فشار می‌دهد، پا می‌لرزاند، لب‌هاش می‌پرند، آب دهان ندارد، چشم‌هاش گرم شده، دیوانه نیست. نامردی امّا، درد دارد. خیانت می‌سوزاند. پریشان می‌کند آدم را. این­طور کرده‌ای که این­طور شده‌اند طفلک‌ها. ویروس آلوده‌شان نکرد، امّا تو کردی. ماسک نفسشان را بند نیاورد، امّا تو آوردی. دست مریزاد. دست مریزاد!

تصویر/ایستاده بالا سرِ سطل زباله

تصویر داوطلب ۹۹، تصویر کسی­ست که ترس را کشته، ویروس را کنار زده، خستگی را به رو نیاورده، همه چیزش را جمع کرده، آمده سرجلسه. آن وقت، سرش را آن­جا بریده­اند.

تصویر داوطلب ۹۹، تصویر جوانی­ست با دستان «استریل» و روی پوشیده، با چشم­های نگرانِ پیدا، ایستاده بالا سرِ سطل زباله، دنبال چیزی می‌گردد، آینده‌ شاید.

پسرِ یقطین/ همیشه و این روزها

در کوفه معروف دنیا آمد. ۱۲۸۰ سال حدوداً، قبل از این‌که تو عزیز را بکشانند در کرونا کنکور بدهی. خانه زندگی‌اش بغداد بود. دنبالش بودند یک مدّت. آن اوایل. دوره مروان. علی و عُبِیدش را برداشت، دست خانمش را گرفت، زد از کوفه بیرون. رفت خدمت امام، مدینه. چیزها دید آن‌جا، و شنید، تا شد این آدم.  به قول اهلش، «عالِم و متکلّم و ثقه و جلیلُ القدر». آبرو پیدا کرد. خیلی. اعتبار داشت پیش امام ششم و هفتم، که جان جهان قربان پر شالشان.

عبّاسی‌ها که پیدا شدند، برگشت کوفه. لیاقت‌ها نشان داد. چیزها دیدند. حرف‌های حسابی. فکرهای جورِ دیگر. کارهای کار. شد صاحب دیوان. شد همه‌کاره. مُهر و انگشتریِ خلافت را هم دادند دستش. نماینده امام بود در دربار هارون! «یا علی» را در دلش می‌گفت. از صبح که دست می‌گذاشت به زانوهاش، تا هر کار. «علی» می‌شنیدند، خونش هدر بود. خودش شنیده بود. از عزیز دلش شنیده بود، که پیامبر فرمود به ابن­عبّاس: «وای بر فرزندان من از فرزندان تو!» ۲

کار، خیلی کرد. برای مظلوم. برای شیعه. برای غیرمسلمان. برای همه. آن هم توی آن تشکیلات. این بود که فرمودند امام کاظم - که درود خدا باد بر ایشان - «وقتی در حج بودم، هیچ کسی در خاطرم نیامد، جز علیّ بن یقطین، که همواره با من بود و از نظرم نرفت تا این که از آن جا رفتم.» ۳

خیلی جای یک نفر خالی‌ست این روزها. همیشه. و این روزها. در تشکیلاتی که کنکور می‌دهد بیرون. جای یک مرد. پسرِ یقطین.

۱. اشاره به سؤال ۷ ادبیّات عمومی انسانی آزمون سراسری ۹۹، که در مورد دو بیت، که موضوعشان در کتاب درسی چیز دیگری ا­ست، نام شاعر را خواسته‌­اند. یکی از آن­ها اسیری لاهیجی است! سؤال ۷ (تاریخ ادبیّات) در گروه­های آزمایشی دیگر هم، وضع مشابهی دارد.

۲. من لایحضره الفقیه، ۱، ۲۵۲

 ۳. رجال کشّی،  ۲، ۷۳۰  

*کارشناس ارشد زبان و ادبیّات فارسی – فعّال حوزه آموزش

۴۷۲۳۷

کد خبر 1425590

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 5 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 21
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۱۸:۴۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۴
    2 0
    جالب بود ممنون
  • IR ۰۲:۱۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    2 0
    سازمان بدسنجش
  • IR ۰۲:۱۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    1 0
    عجب
  • محمدحسین ۰۲:۲۵ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    5 0
    بسیار زیبا و روان و شیوا.
  • پدر دانش آموز IR ۰۳:۴۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    4 0
    آفرین به قلمت. خداوند عزیزانش را بگیرد همانطور که آینده عزیزمان را گرفتند.
  • رضا IR ۰۷:۰۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    4 0
    واقعا چند درس کنکور امسال یک کنکور نخریبی نا متعارف فقط برای حذف دانش‌آموزان ممتاز طراحی شده بود، و یا طراح مریض الاحوال بوده، نتیجه کسی سر درنیاره چی کار کرده تا مافیا در این یکماه هر کاری که دوستدارن انجام بدهند
  • اولیای کنکوری IR ۰۷:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    5 0
    چطوردلشون اومدتواین اوضاع بیماری باروح وروان این بچه های معصوم بازی کنند.اوناکه ازمابهترونن خیالشون راحته جاشون توبهترین داشگاه وبهترین رشته مشخصه بدابه حال بچه های مظلومی که اینهمه زحمت کشیدن.خداازتون نگذره.
  • محمد RO ۰۹:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    5 0
    دانش‌آموزان که کنکور را می‌دهندو می‌روند(خدا می‌داند با چه احوالی!)... آنان که می‌مانند باید کاری زِینبی کنند. درود بر قلمتان استاد نظری
  • samane GB ۱۲:۲۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    6 0
    چقدر درست گفتن واقعا استادنظری،کاش یه نظارتی بشه واقعا و انقدررر ظلم نشه در حق بچه‌های کنکوری
  • حسین ۱۲:۳۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    6 1
    بسیار عالی نقد شده است... دست مریزاد...
  • سمیرا کاری RO ۱۳:۳۹ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    6 1
    چقد نوشته خوب و به جایی بود در راستای طرح سوالات کنکور...چقدر خوب حرف دل ما کنکوری هارو نوشتین..لطفا مسئولین رسیدگی کنن در ازمون کنکور بعضی سوالات هستند که اصلا پاسخ درست ندارن و حتما ما باید شانسی پاسخ بدیم و این یعنی فاجعه...از طرف تمام دانش اموزان کنکوری درخواست رسیدگی دارم..!!!!
  • Nazi IR ۱۷:۱۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    6 0
    وای بر کنکوریای بیچاره که هیچ کاری از دستمون ساخته نیست جز غصه خوردن برا اون همه تلاش و سختیایی که بخاطر کنکور کشیدیم..که اونم غصه نداره درد اینجاست که همه زحمتامون به هدر رفت...
  • IR ۱۸:۵۰ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    4 1
    ... بر طراحان و مدیران کنکور امسال
  • IR ۲۱:۰۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    5 1
    واقعا سخت بود
  • فرناز IR ۲۳:۰۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۵
    7 1
    هییییییی دست مریزاد واقعا امسال خیلی قشنگ ما رو مظلوم گیر آوردند طراحان کنکور
  • d AE ۱۴:۵۸ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۶
    6 1
    سازمان سنجش با زبان بی زبانی امسال به داوطلبان گفت خود کشی کنید آری از اینجا بروید یا باپول ازایران بروید اگر هم پول ندارید از این دنیا بروید که جان شما کم ترین اهمیتی برای ما ندارد و فقط پول برای ما ملاک است
  • stat IR ۱۵:۴۲ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۶
    5 9
    دست شما درد نکنه ولی خودتون فهمیدین چی گفتین؟ یکی باید این متن رو ترجمه و تعریف کنه قابل فهم باشه لااقل انتقاد هم میکنین درست و حسابی باشه چیه این متنای الکی گزاف و مثلا امروزی؟؟ هیچی سر جاش نیست واقعا هیچی
  • IR ۲۳:۰۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۶
    8 2
    خدا پدرتو بیامرزه که حقیقتو میگی.شیر مادرت حلالت.
  • IR ۰۱:۰۴ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۷
    3 0
    چرا باید سوال سخت باشه
  • IR ۰۱:۰۵ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۷
    7 0
    درسته
  • IR ۰۱:۰۶ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۷
    0 3
    عجب