عبدالحسین مختاباد: صدای شجریان مانند یک سازِ خوب است اما...

عبدالحسین مختاباد می‌گوید صدای شجریان مانند یک سازِ خوب است و اگر در دوره سوم زندگی هنری این استاد آواز، آهنگسازانی برجسته و توانمند بودند که می‌توانستند آهنگ‌هایی خوب برای او بسازند، اوضاع به‌گونه‌ای دیگر می‌شد.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، نشستِ «سوگِ سیاوش؛ یک سال بدون محمدرضا شجریان»، به بهانه سالگرد درگذشت استاد آواز ایرانی، عصر جمعه ۱۶ مهر، در کلاب‌هاوس خبرآنلاین برگزار شد.

از جمله حاضران در این اتاق، عبدالحسین مختاباد، خواننده و آهنگساز بود که مراتب تشکیل شخصیت هنری محمدرضا شجریان را در سه دوره بررسی کرد.

شروع این بخش از صحبت‌های مختاباد چنین بود: «یکی از کارهایی که در حال انجامش هستم در زمینه نقد تاریخ موسیقی آوازی ایران است؛ نقدی علمی بر مبنای چند اثر از هنرمندان خوب ایرانی که در حال بررسی‌شان هستم و قصدم این است که حاصلش را به صورت کتاب منتشر کنم. چند سال پیش، هنگامی که شجریان با حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان، کنسرتی در لندن و تهران برگزار کرد و من در هر دو حاضر بودم، مطلبی نوشتم که نامش «عیبِ می» بود و در آن به بررسی زندگی هنری محمدرضا شجریان پرداختم.»

این خواننده با بیان این که «در آن نوشته، مراتب تشکیل شخصیت هنری محمدرضا شجریان را به سه دوره تقسیم کردم»، ادامه داد: «دوره نخست، دوره‌ای که شجریان مانند هر هنرجویی که وارد عرصه آواز می‌شود، از دیگران، از خواننده‌های خوبی چون استاد گلپایگانی و حتی ایرج تقلید می‌کند. او در مرحله دوم به واسطه اساتید خوبی چون زنده‌یاد دوامی و دیگران، ساختار آواز ایرانی را می‌شناسد و در مرحله سوم نام خود را به عنوان هنرمندی صاحب‌سبک در آواز به ثبت می‌رساند. به گونه‌ای که باید بگوییم سبک محمدرضا شجریان، همان‌طور که می‌گوییم سبک ایرج، سبک قوامی، سبک بنان، سبک گلپایگانی و بزرگان آواز ایرانی مانند زنده‌یاد اقبال آذر؛ چرا که این‌ها به نقطه‌ای از شخصیت هنری می‌رسند که دیگر خودشانند و احتیاجی ندارند که ناقل و یا مقلد یک تفکر و آوازی دیگر باشند.»

او افزود: «حیات هنری مرحله سوم شجریان، از جشن هنر شیراز آغاز می‌شود. آن‌جا که دو آواز بسیار وزین را از راست پنجگاه و بعد نوا ارائه می‌دهد که تقریبا شاخصه‌ای جدید در پروسه معرفی آواز ایرانی است. همین‌طور در دهه ۶۰ و تا اواسط سال ۷۵، آوازهای شجریان شنیدنی است اما ۷۵ به بعد چه‌طور؟ من یکی از کسانی بودم که به طور غیرمستقیم به ایشان گفتم استاد احتیاجی نیست شما آهنگسازی کنید و آوازهایی که می‌خوانید، پیچیده‌ترین سیستم آهنگسازی است و شاید تصویرسازی کار شما نباشد. شاید نقص انتهایی آثار شجریان در همین بود که آهنگسازانی که می‌بایست برای او آثاری فاخر و درست ارائه می‌دادند، نبودند. چراکه صدای شجریان مانند یک ساز خوب است. زمانی شما سه‌تار را به دست من می‌دهید و من همین‌طور می‌زنم اما زمانی آن سه‌تار را به دست استاد عبادی یا محمدرضا لطفی یا حسین علیزاده یا حمید متبسم و دیگران می‌دهید و آن‌ها چیز دیگری از آن سه‌تار بیرون می‌کشند. لذا اگر آهنگسازانی برجسته و توانمند بودند که می‌توانستند آهنگ‌هایی خوب برای او بسازند اوضاع به گونه‌ای دیگر می‌شد. از خاطرم نمی‌رود هنگامی که می‌خواستم چند اثری را که در دوران دکترا نوشته بودم و براساس اشعاری از شفیعی کدکنی و شاملو بود، بخوانم، گفتند بیا این‌ها را به آقای شجریان بدهیم، ایشان بخوانند. گفتم موافقم اما به سال ۸۸ و اتفاقات آن رسیدیم و تقریبا از سال ۹۰، ۹۱ هم که بیماری آقای شجریان عود کرد و ایشان تقریبا دیگر قادر به اجرایی آن‌چنانی نبود و بیشتر زمان‌شان یا در خارج از ایران یا در داخل صرف مداوا می‌شد. در نتیجه متاسفانه آن اتفاق هرگز رخ نداد.»

مختاباد در پایان این بخش از صحبت‌هایش گفت: «در هر صورت معدل شجریان، ۲۰ است و در عرصه هنر ایران شخصیتی بایسته است. مانند حافظ، سعدی و فردوسی که در ادبیات هستند، ایشان هم مانند بنان، مانند روح‌الله خالقی و بسیاری از بزرگان عرصه موسیقی نامش در تاریخ موسیقی ایرانی به ثبت‌وضبط رسیده است و به قول حافظ: «حسد چه می‌بری ای سست‌نظم بر حافظ/ قبول خاطر و لطف سخن خدادادست» روحش شاد.»

۵۷۲۵۹

کد خبر 1562109

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 33
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 1
  • IR ۱۰:۱۰ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    55 8
    استاد گرامی ... تا جان در بدن است یاد شما از روح و روانم رَخت برنمی‌بندد.
    • معین الرعایا US ۰۷:۵۲ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
      3 11
      در زندگی گرفتار رخوت و سکون باشی، به از آن است که اوهام محرک تو باشند
  • دوستدار موسیقی سنتی US ۱۰:۲۷ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    50 15
    مختاباد خود از خوانندگان بسیار خوب با آثار شنیدنی است ... شجریان در دوره سوم با آهنگ سازان بزرگ تا اواسط دهه ۷۵ کار کرد اما آثاری را آهنگسازی آن را هم خودش انجام داد باز یک سر و گردن از بقیه بالاتر است و شاید نسبت به آثار قبلی خودش کمی جای سوال داشته باشد ... اما شجریان تا آخر شجریان ماند و واقعا نمره اش از آن ۲۰ هایی بود که باز از استادش طلب نمره داشت ... اما این نقد را باید کسی مانند شجریان به او وارد کند نه مختاباد که خود سال هاست با آواز خداحافظی کرده است ...!!!
  • خرد TR ۱۰:۴۱ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    65 4
    درود درود به استاد بزرگ شجریان، واقعا کاش می‌بود کاش.... سخن گفت سخت است. اما با جناب مختاباد موافقم، با تمام احترام به بزرگان موسیقی چون علیزاده و کلهر بزرگ و پیرنیاکان و عندلیبی و درخشانی و.... کاش بودند امثال مشکاتیان و.... واینقدر در وطن خود استاد غریب نبود که می‌شد از این صدا از این گوهر از این الماس تکرار نشدنی بیشتر استفاده شود. صد حیف
    • ایرانی IR ۲۱:۵۰ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۰
      1 0
      هنوز هم دیر نشده، جانشین خلفش همایون هم هست..
  • IR ۱۱:۰۰ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    به نظر من جایگاه استاد شجریان به قدری بالاست که مطلقاً نیازی به این نقدها و توصیف ها نیست.
  • مهدی DE ۱۱:۵۶ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    72 11
    با درود و احترام، من فقط با این قسمت از نقد که جناب مختاباد فرمودند یعنی سال 75 به بعد، مشکل دارم، استاد شجریان با همکاری با استاد مشکاتیان آلبوم هایی جاودانه خلق کردند و بزرگ تر و دانشمند تر از استاد مشکاتیان در عرصه آهنگسازی نداشتیم و لطفی و علیزاده به مراتب چند پلن پایینتر از مشکاتیان بودند. حتی استاد شجریان در آلبوم در خیال که با مجید درخشانی کار کردند هم اثری بسیار جاودانه پدید اوردند.
    • IR ۱۲:۱۸ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
      17 3
      مشکاتیان بالاتر از علیزاده نبود ... مشکاتیان آهنگساز بزرگی بود که توانسته بود زبان و توانایی شجریان را بهتر از دیگران پیدا کند و آهنگهای متناسب با توانایی او بسازد ... علیزاده آهنگساز و نوازنده بسیار قهاری است که توانایی ساخت آهنگهای بسیار ماندگاری را داشت و صاحب سبک در موسیقی است و شاید جزو نوادر موسیقی کشور باشد ... به هر حال هر آهنگسازی توانایی هایی دارد که مقایسه آنها با هم شاید غلط باشد ... مانند استاد انتظامی که واقعا در ساخت آثار موسیقیایی برای فیلم ها در کشور پیشتاز است همانطور که فخر الدینی بود !
    • پری IR ۰۸:۲۹ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۷
      0 0
      پرویز مشکاتیان فوق العاده بود خدا رحمتشون کنه
  • محمود IR ۱۲:۲۴ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    85 5
    نمی دونم منظور آقای مختاباد که گفتن از سال 75 به بعد ... چیه . همه می دونن که یکی از دوره های طلایی استاد شجریان از سال 78 با شروع همکاری با حسین علیزاده و کیهان کلهر شکل گرفت . آثار بی نظیری مثل زمستان است، بی تو بسر نمی شود و فریاد شاهکارهای موسیقی اصیل ایرانی هستند. ضمن اینکه آثاری که استاد آهنگسازی کردن اغلب اثار شاخصی هستن. مثل تصنیف یاد ایام، تصنیف فریاد، تصنیف در دل و جان خانه کردی ، تصنیف تفنگت را زمین بگذار ، تصنیف آه باران و ... . پیشنهاد من اینه که عزیزانی که در عرصه ی موسیقی فعالیت میکنن بیشتر به دنبال بالا بردن سطح کار خودشون باشن تا اظهار نظر های عجیب و غریب در مورد استاد شجریان.
  • IR ۱۲:۲۶ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    187 9
    آقای مختاباد چقدر اعتماد به نفس دارید. شما مطمئن هستید که اگر آثار خودتون رو به استاد پیشنهاد می کردین ایشون حاضر به اجرای اون تصانیف می شدن؟ اگر نیت ایشون تصنیف خوانی بود آهنگسازان توانمندی مثل جناب ضرابیان حضور داشتن و استاد به امثال اونها سفارش کار می دادن .
  • IR ۱۳:۱۶ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    86 21
    شجریان از گلپایگانی و ایرج تقلید کرده؟! خسته نباشی. چه تحقیق باد هوایی. کتاب هم میخواد بنویسه با این اطلاعات. شجریان خودش منبع تقلید بود و هست. مقلد بود که مثل این دو نفر نصف آوازشون باید به چه چه زدن میگذشت جناب موسیقی دان
  • علی عباس IR ۱۴:۰۸ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    10 96
    من سنتی گوش میکنم بسیاری از آثار استاد مختاباد شنیدنی تر از آثار استاد شجریان است خوشنوا تر هردو استاد محترمند جاداره اینجا یادیکنیم از روح پاک استاد شجریان خداوند روحشان را شاد بگرداند
  • ح IR ۱۵:۴۸ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    12 8
    آقای مختاباد دارای آثار فاخری هستند و موسیقی را هم در حد استادی درک می‌کنند. پیشنهاد میکنم به نقد دیگران علی الخصوص اساتید هر حرفه ای احترام بگذارید و اجازه ندید شدت علاقه شما ، باعث خفه کردن هر گونه نقدی بشه
  • IR ۲۰:۰۲ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    9 4
    درود بر استاد شجریان که در تمام سالها درخشید و درخشید به کوری چشم خیلی ها
  • حبیب IR ۲۱:۵۲ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    8 9
    درست است که شماهم در راس استادی هستین ولی در جایی نیستیدکه به استاد شجریان نظر بدین
  • IR ۲۳:۳۳ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۷
    4 8
    بهترین خواننده موسیقی اصیل ایرانی مرحوم غلامحسین بنان و مرحوم حسین قوامی ( فاخته ائی) بودند. هیچ خواننده دیگری حتی "شجریان ها" هم به گرد اینها نمیرسند. تصنیف "تو ای پری کجائی" حسین قوامی را هیچ خواننده ائی نمیتواند به زیبائی او اجرا کند. اجرای محمد اصفهانی هم چنگی به دل نمیزند! یا تصنیف " امدی جانم به قربانت ولی حالا چرا.. " استاد غلامحسین بنان را هم هیچ خواننده ائی طرفش نمیرود. اجرای سالار عقیلی هم زیاد دلنشین نیست.
    • منصور IR ۰۷:۴۳ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
      8 1
      شجریان از این نظر سرآمد هست که ترکیبی از همه خوانندگان سنتی ایرانه. از هر خرمنی خوشه ای گرفته و گلستانی برای خودش درست کرده که هیچ تک گلی (حتی بی همانند) نمیتونه رنگ و بوی این گلستان رو داشته باشه. بله بنان بی نظیره در شیوه خودش. در نوآوری. در همه چیز. اما آیا صداش شش دنگه مثل شجریان؟ نه نیست. بنان حتی در اوج فریاد نمیتونه یک سوم طنین شجریان رو داشته باشه و هرخواننده دیگه ای. همه اینها محاسنی دارند و معایبی. و شجریان هم همینطور. اما اونقدر این آدم محاسن ریخته روهم که معایبش کمتر به چشم میاد
    • IR ۱۹:۰۴ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
      0 1
      چیزی که مهم است به اصطلاح " تمبر صداست" . مرحوم بنان دو دانگ صدا داشت ولی بسیار جذاب و دلنشین بود.ایرج و گلپا هم شش دانگ صدا داشتند ولی .....
  • هوشنگ US ۰۲:۲۲ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    5 5
    دوستانی که به آقای مختاباد نسبت حرف بدون سند می‌دهند می‌توانند بگویند دقیقا کجای حرفشان بدون پشتوانه بود؛ نقل قول از آقای کرامتی درباره حذف نام استادان ایرج و گلپایگانی؟ که متن موجود و آلبوم صد سال آواز هم بدون صدای آن دو استاد منتشر شد ؟ یا قول آقای جهاندار که در زمان حیات استاد شجریان در اوایل دهه هشتاد منتشر شد و استاد شجریان پاسخی ندادند؟ یا یک نقل قول دیگری که از استاد لطفی در کلاب هاوس گفتند و اینجا نیامد که در نشریه آوای شیدا منتشر شد و آقای شجریان تا زمانی که آقای لطفی در قید حیات بودند پاسخی ندادند و بعد از فوت استاد لطفی با فرهنگ و آهنگ مصاحبه کردند و اشتباه را به گردن برادرشان انداختند! ایشون یک محققی است که اتفاقا با سند و بر اساس شاهدهای دست اول این رخدادها سخن گفت
  • مصطفی IR ۰۷:۰۴ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    3 0
    هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق
  • حامد CA ۰۷:۰۴ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    4 9
    راست گفتن آدم درست, وارد سیاست نمیشه. تقلید از گلپا؟ حالا ایرج یه مدت کوتاهی درسته. شما اگه تصنیفاتون خوبه خودتون بخونیدشون یا یه دوستان دیگه بدید ببینیم چقدر مطرح میشه. یه جا گفتید 75 به بعد کار خوب نداشتن چون با نوادر کار نکردن یه جا دیگه گفتید نوادری مثل علیزاده چقدر تناقض !!! کافیه یه نگاهی به سال انتشار زمستان است, فریاد و... کنید. راجع به تصنیفای خودشون هم که دوستان دیگه جواب دادن
  • جواد کرمی IR ۰۸:۴۱ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    5 6
    نظر آقای مختاباد کاملا صحیح است و چرا ما مردمی هستیم که نمیتونیم حقیقت رو بپذیریم. اونایی که مخالفن یه تصنیف از بعد از سال ۷۵ اسم ببرن که مردم زمزمه میکنن من به شخصه تمام تصنیفای شجریان رو حفظم
    • محمود IR ۲۰:۳۳ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
      2 0
      تصنیف «ببار ای بارون ببار» مربوط به سال 76 . بلافاصله بعد از سال 75 که شما فرمودین !!!!!
    • IR ۰۱:۲۶ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۹
      1 1
      من خودم تصنیف بوی باران رو زمزمه میکنم. بعد از ۷۵، شجریان معمای هستی، آرام جان، بوی باران و آهنگ وفا و زمستان است رو منتشر کرد که همه خیلی خوب بودن. شب سکوت کویر هم سال ۷۶ منتشر شد که البته قبلا ضبط شده بود. ولی قبول دارم که از دهه هشتاد افت کرد.
  • حسین نعمت اللهی آستارایی IR ۱۸:۲۸ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    1 1
    درود شجریان نیاز به آهنگسازی نداره ، ایشون اورست آواز ایران هستند و شما کوه پایه ها هر چقدر دوست دارین نظر بدین
  • مانی IR ۲۰:۴۰ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    0 1
    جناب مختاباد دوستانه عرض می کنم . بهتر نیست به جای این همه اظهارات متناقض و بی پایه و اساس کمی به اجرای آثار جدید بپردازید؟ باور کنید این هم برای شما بهتره و هم برای شنوندگان موسیقی سنتی . واقعاً این همه حرف بیهوده زدن چه فایده ای برای شما داره؟ اگر شما تصانیفی ساختین که از سال 88 بلااستفاده موندن چرا خودتون زحمت اجرای اون رو نمی کشین؟ موسیقی سنتی ما الان به آثار جدید احتیاج داره نه به نظر دادن های مکرر شما .
  • IR ۲۱:۲۵ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۸
    0 1
    متاسفانه پس از انقلاب ما هیچ خواننده ائی در قد و قواره مرحوم غلامحسین بنان و مرحوم حسین قوامی نداشتیم. خود محمدرضا شجریان هم نقل میکرد که اشتباهاتش را در اجرا مرحوم غلامحسین بنان به او متذکر میشده! تصنیف معروف " خوشه چین" استاد بنان را بازخوانی کرده اند ولی این کجا و آن کجا !
  • IR ۰۱:۲۰ - ۱۴۰۰/۰۷/۱۹
    0 1
    تا حدودی با مختاباد موافقم. البته به نظرم تا اواخر دهه 70 در اوج بود و بعد کمی از نظر آهنگ‌های تصنیف‌ها و به مرور در آواز(در مقایسه با خودش در دوران اوج) افت کرد. آلبوم‌های آرام جان، زمستان است، آهنگ وفا و بوی باران مربوط به بعد از 75 هستند و بسیار هم قوی. (شب سکوت کویر سال ۷۶ منتشر شد ولی قبلا ضبط شده بود). در دهه هشتاد بیشتر به تصنیف‌های ده دوازده دقیقه‌ای روی آورد که بیشتر آهنگها کشش این مدت زمان رو نداشتند. در حالیکه پرویز مشکاتیان یا داریوش پیرنیاکان تصنیف‌های چهار پنج دقیقه‌ای میساختن و فقط در صورتیکه ظرفیت لازم وجود داشت طولانی‌تر میساختن.
  • محمد IR ۲۲:۵۸ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۰
    1 1
    مختاباد در حدی نیست که بتواند سلطان آواز ایران(محمدرضا شجریان) را ارزیابی کند... شجریان نظیر نداشته و ندارد.
  • ناشناس IR ۲۳:۵۹ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۰
    1 1
    آثار مختاباد شنیدنی هستن ولی فاصله مختاباد با استاد شجریان از زمین تا آسمان است.
  • PL ۲۱:۱۶ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۱
    0 1
    تقلید از گلپا؟؟؟؟؟!!!!!!؟؟؟؟
  • همدرد IR ۰۸:۲۶ - ۱۴۰۰/۰۷/۲۷
    0 0
    درود بر آقای مختاباد. ایشون نهایت ادب و احترام به استاد رو رعایت کردن. ایرادی نداره اگه نقد یا مطلبی هم بگن. در صاحب سبک بودن و یگانه بودن استاد که حرفی نیست ولی تعصب و افراط و تفریط ما رو بیچاره کرده.