مینا علی اسلام: سیاست تجهیز کشورهای عرب خاورمیانه و به خصوص کشورهای حاشیه خلیج فارس به نیروگاههای اتمی پس از آن قوت گرفته است که برخی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در نشستی با گروه 5 + 1 به رایزنی با یکدیگر درباره مساله هسته‌ای ایران پرداختند.
این موضوع باعث شد مقامات کشورمان نسبت به این مساله هشدار دهند و اعراب را از همراهی با مخالفان دستیابی ایران به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای باز دارند. از جمله این واکنش‌ها، موضع‌گیری علی لاریجانی، رییس مجلس شورای اسلامی بود که به کشورهای عرب نسبت به همراهی با امریکا بر سر پرونده هسته ای ایران هشدار داد و گفت: کشورهای عرب حواسشان جمع باشد تا با آمریکای شکست خورده وارد مسابقه نشوند و با مداخله در پرونده هسته‌ای ایران حیثیت خود را از بین نبرند.
فشار تبلیغاتی رسانه‌های غربی افکار عمومی جهان را به این سو سوق داد که تصمیم این گروه برای مذاکره با کشورهای منطقه که اکثرا از همسایگان ایران هستند؛ ریشه در نگرانی سی ساله غرب و در راس آن ایالات متحده امریکا از سیاست های جمهوری اسلامی ایران از یک سو و نگرانی کشورهای خاورمیانه و بویژه کشورهای حوزه خلیج فارس از احتمال سلطه ایران بر منطقه و احساس خطری که از تهدیدات بالقوه در فعالیت های هسته ای تهران دارند، داشته باشد.
نیروگاههای هسته ای در همسایگی ایران
با این وجود انتشار اخباری مبنی بر تاسیس نیروگاه اتمی در کشورهای خاورمیانه با همکاری آمریکا و کشورهای عضو 5 + 1 زنگ خطر را برای ایران به صدا درآورده است که از جمله آنها می‌توان به ایجاد تاسیسات هسته‌ای در امارات است.
کریستین ساینس مانیتور در این باره می‌نویسد:«حامیان توافق هسته‌ای آمریکا با امارات امیدوارند که از این توافق به عنوان الگویی برای متقاعد کردن ایران به محدود کردن فعالیت‌های هسته‌ای‌اش استفاده شود.
در حالی که این توافق ظاهرا نهایی شده است اما همچنان به امضای طرف‌های آن نرسیده است، زیرا ابوظبی خواستار تاخیر است تا بتواند مواضع باراک اوباما، رئیس‌جمهور منتخب آمریکا و کنگره را ارزیابی کند.»
این توافق، آمریکا را قادر می سازد فن‌آوری هسته‌ای را به این کشور ساحل‌نشین خلیج فارس که با خودداری از ساخت هر گونه تاسیسات تولید سوخت هسته‌ای موافقت کرده است، فن‌آوری هسته‌ای بفروشد.
مایکل هادسن، رییس مرکز مطالعات عرب معاصر در دانشگاه جورج تاون معتقد است:«این توافق خود را به عنوان جانشین جذابی برای طرح‌های توسعه هسته ای معرفی می‌کند. »
وی با نادیده گرفتن این واقعیت که فعالیت‌های هسته ای ایران به طور کامل تحت نظر آژانس است،افزود: «ایرانی‌ها می‌توانند آن را بررسی کنند و ببینند که آمریکا و آژانس‌های بین‌المللی، با آمدن این فن‌آوری به خلیج فارس مادامی که تحت کنترل صحیح باشد مشکلی ندارد. این می‌تواند راه خروجی برای آنان باشد که این مساله به مساله‌ای ملی برایشان تبدیل شده است.»
در هر حال برخی منتقدان این توافق تجاری درباره روابط نزدیک اقتصادی و سیاسی دوحه با تهران ابراز نگرانی کرده و خواستار دریافت تضمین از امارات مبنی بر انحراف نداشتن هستند. این توافق نگرانی روسیه را نیز در پی داشته است.
مصر در انتظار آمریکایی ها
اما دامنه این سیاست به خلیج فار محدود نمی‌شود، بلکه کشورهای عرب خاورمیانه را هم در بر می‌گیرد تا از این طریق کشورهای مخالف ایران بتوانند فشار مضاعفی به ایران وارد کنند تا فعالیت هسته‌ای خود را متوقف کند. در همین راستا وزارت برق و انرژی مصر در بیانیه‌ای اعلام کرد که دولت این کشور شرکت آمریکایی بچتل را به عنوان پیمانکار برای طراحی و مشاوره برای ساخت اولین نیروگاه هسته ای این کشور انتخاب کرده است.
مصر در ماه اکتبر سال 2008 اعلام کرد که قصد دارد چندین نیروگاه هسته ای غیرنظامی بسازد تا نیازهای روزافزونش به انرژی را رفع کند. این کشور در سال 1981به معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (ان.پی.تی) پیوست، اما سال گذشته اعلام کرد که پروتکل الحاقی را که به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه می‌دهد بازرسی‌های سرزده از تاسیسات هسته ای‌اش داشته باشد امضا نخواهد کرد.
به هر حال به نظر می‌رسد علت نگرانی کشورهای عرب منطقه، افزایش قدرت منطقه‌ای ایران از یک سو و تاثیرگذاری آن در معادلات جهانی از سوی دیگر است. مساله‌ای که سالهای سال ذهن سیاستمداران آمریکایی و اروپایی را به خود مشغول کرده است.
با این حال وزیر امور خارجه بحرین در کنفرانس مطبوعاتی مشترکی با منوچهر متکی، وزیر امور خارجه ایران، در خصوص دلایل حضور کشورش در نشست کشورهای 1+5 و کشورهای عربی خاورمیانه در نیوریورک، گفت «این جلسه علیه ایران نبود، رسانه‌های منطقه‌ای سعی کردند آن را دگرگون جلوه دهند در حالی که هدف ما از شرکت در اجلاس نیویورک این بود که بتوانیم از بستههای پیشنهادی خیلی خوب ایران به 5+1 و بستههای پیشنهادی آنها به ایران آگاه شویم و به آنان نیز اعلام کردیم ایران را نباید از منطقه جدا کرد چرا که ایران جزو کشورهای منطقه است.» شیخ خالد بن حمد آل خلیفه تاکید کرد که حضور در نشست نیویورک صرفا به منظور آگاهی از روند پرونده هسته ای ایران بوده است.
فناوری هسته ای ایران موضوع سیاست خارجی کویت
در همین حال روزنامه القبس از بررسی مساله هسته ای ایران در ششمین اجلاس روسای هیات‌های دیپلماتیک کویت خبر داد. این روزنامه کویتی به نقل از خالد خارالله ، معاون وزیر امور خارجه کویت نوشت« در یکی از بندهای بیانیه پایانی این اجلاس به مساله هسته ای ایران اشاره شد؛ ما مساله هسته‌ای ایران را پیگیری می‌کنیم و این طبیعی است که وقتی سفرای کویت در خارج و مسوولان وزارت امور خارجه گرد هم می آیند تمامی مسائل منطقه ای مورد بررسی قرار گیرد. معتقدم پرونده هسته ای ایران یکی از بارزترین مسایل در سطح منطقه‌ای است؛ بنابراین این مساله مورد بحث قرار گرفت و مورد بحث هم قرار می‌گیرد. امیدواریم که در آینده با همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی گشایشی در پرونده هسته‌یی ایران حاصل شود. »
به عقیده برخی تحلیلگران سیاست خارجی، انفعال دستگاه دیپلماسی ایران در برابر کشورهای حوزه خلیج فارس و غفلت از تاثیرگذاری آنها موجب شده است تا مخالفان از این ضعف سوء استفاده نموده و با جلب نظر آنان و برگزاری جلسات مشترک سعی در همراه نمودن کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با خود دارند تا از این طریق فشار بیشتری برای پذیرش خواسته‌های خود به ایران وارد کنند.
روسیه و تلاش بر حفظ وضع موجود
روسیه نیز که در نشست نیویورک حضور یافته بود با یادآوری این نکته به دیگر حاضرین این نشست که گروه 1+5 برای تقویت نقش آژانس بین المللی انرژی اتمی تشکیل شده، از عدم تمایل به گسترش تحریم ها بر علیه ایران خبر داده بود.
سرگئی لاورف، وزیرخارجه روسیه در سخنانی تلاش برای وخیم تر نشدن وضع منطقه را مطابق با منافع همه کشورها دانست که حاوی چند نکته است، اول آنکه همچنان موضع روس ها در خصوص تحریم های بیشتر علیه تهران منفی است و دوم اینکه بررسی ریشه نگرانی های کشورهای عربی و غربی و ارائه راهکار برای رفع این نگرانی ها بطور قطع مانع وخیم تر شدن اوضاع است و ممانعت از وخامت شرایط در منطقه، کلیه طرف های مذاکره و بویژه کشورهای خاورمیانه را منتفع خواهد ساخت، به این ترتیب روسیه علاوه بر اینکه مشوقی برای نزدیکی بیشتر دیدگاه های اعراب و 1+5 ارائه می کند، تاکید مجددی نیز بر مخالفت با فشارهای بیشتر بر ایران دارد. به واقع مسکو با بازی در دو جبهه، یکی مخالفت با توسعه فشارها و تحریم ها بر تهران و دوم تاکید بر پیشگیری از بالفعل شدن نگرانی های موجود در منطقه، امنیت خود در حوزه جنوبی مرزهایش یعنی ایران و کشورهای خلیج فارس و منافع اقتصادی و سیاسی و دیپلماتیک اش را از طریق همراهی و همسویی با دیگر اعضای 1+5 بطور هماهنگ پیگیری می کند.
به نظر می رسد که راه مذاکره هرچند نباید به قیمت دخالت کشورهای منطقه در امور ایران و یا بهره گیری از رابطه پر چالش ایران و غرب از سوی این کشورها تمام شود؛ باز هم تنها راه و بهترین گزینه برای خاتمه چالش ها و شناسایی راه حل ها در روابط ایران و غرب و موضوع هسته ای ایران باشد، این مسئله با توجه به نگرانی های سابقه دار کشورهای همسایه و هم منطقه ایران بویژه کشورهای حوزه خلیج فارس از روند رو به رشد قدرتمندی و نفوذ ایران در منطقه باید بیشتر مورد تاکید و پیگیری قرار گیرد.
نظر شما