به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از سرویس دین و اندیشه ایبنا، عبدالله صلواتی، استادتمام دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی نوشت: پیش از این اثر، دو کتاب در حوزه فضای مجازی از سوی نگارنده به زیور طبع آراسته شد: باور در عصر کلیک (۱۴۰۰) و تحول معرفتشناختی فضای مجازی (۱۴۰۱).
اما با نظر به تحولات پرشتاب دنیای مجازی و تأثیر چشمگیر و شگفتانگیز آن بر باور، نگارنده سعی کرد بار دیگر اما از چشمانداز متفاوتی، باور را به نظاره بنشیند و تحلیل کند و از شکلگیری آن سخن گوید. اینبار دنیای دیجیتال نه زندگی دوم و نه جهان دوم است، بلکه جهان نخست به شمار میرود، یعنی نخست ما در فضای دیجیتال هستیم و اقامت بعدی ما در عالَم پیشادیجیتال. ذهن و ضمیر ما در سرزمین سایبر است و بدن ما در کرهی خاکی.
این کتاب با عنوان اصلی باور در عصر ذهن دیجیتال و زیر عنوان «چگونه باورهای ما در دنیای دیجیتال شکل میگیرد؟» مشتمل بر هفت فصل است که به این قرار هستند:
عصر ذهن دیجیتال، جهانباور، روانشناسی باور دیجیتال، کوزه خودفریبی باور دیجیتال، دو دام باور دیجیتال، هوش مصنوعی و غربی شدن باور دیجیتال، و مراقبت باور دیجیتال.
این اثر از چشماندازهای گوناگون، مسأله باور و دنیای دیجیتال را رصد میکند و تلاش دارد تا بهجای فهم متعارف و رایج، فهم وجودیتر به مسائل داشته باشد. به دیگرسخن، کتاب حاضر، بهنوعی از مصادیق امتداد اجتماعی حکمت است.
شاید در عصر کلیک یا عصر شبکههای پیامرسان میتوانستیم بگوییم: «در کنار استفاده آگاهانه و هوشمندانهی فضای مجازی کمی سر از گوشیهای هوشمند بردار و وایفای را خاموش کن و تنفسی بده به دنبالکنندههای دنیای دیجیتال و از تِرَن شتاب با شتاب پایین آی و مرجعیت شناختی و اعتماد شناختی به جهان دیجیتال را آنقدر فربه نکن تا واگذاری شناختیِ دنیای سایبر تمام¬قد در تو نفوذ نکند و و کمی دور دستها را نگاه کن و دست پرمهر و نگاه زیبای پیرامونمان را ببین عزیزانی که به آنها میگویند: پدر، مادر، همسر، فرزند، عمو، دایی، خاله، عمه، …».
در عصر ذهن دیجیتال اما به راحتی نمیتوان توصیه بالا را مطرح کرد. چون توصیه مذکور برای زمانی است که منش و هویت و زیست در جایی دیگر، یعنی عالَم پیشادیجیتال است و حال که میخواهد پا در عرصه دیجیتال بگذارد باید گفت مراقب باش! یا زمان اقامتت را کم کن!. در ذهن دیجیتالیشده، جهان نخست همان جهان دیجیتال بهشمار میرود و ستون فقرات زیست، بودن در این فضای دیجیتال است.
پس به کاربر در عصر ذهن دیجیتال باید گفت: مراقب وضعیت بودن خویش باش! از ساحت استحسانیِ لذتمدار به سپهر اخلاق و ایمان درآی تا از «همسطح شدن همه چیز» و از «رخت بربستن تمایز میان مهم و غیرمهم و جدی و تفننی» و از «طوفان نهیلیسم»، رهایییابی و در منشی که زلفش گره خورده با «تعهد بیقید و شرط به حقیقت»، در پناه باورهای درست و آبادگر، جهان متفاوتی را رقم زنی! و سعی کن تحت هر شرایطی در جای مناسب هستی بایستی با انتخابها، تصمیمها، برنامهریزیها، انگارهها، باورها، عواطف، عزمها، رفتارها و اقوال درست!
در این اثر، به خود باور حصر نظر نشده است، بلکه به فرایندها و مقارنات شکلگیری باور نیز توجه شده است و این التفات در نسخههای درمانی باور نیز بازتاب یافته است. به دیگر سخن، در کتاب حاضر، بیان شده است: شکلگیری باور به هزار و یک شرط و متغیر وابسته است و پیش از این شروط و متغیرها، باورها نیاز به موقعیت و زمینی برای شکلگیری و بازی دارند. گاهی توش و توان زیادی را صرف میکنیم تا مقدمات اصلاح یا رویش یک باور را فراهم کنیم. اما کافی است زمین بازی باور را تغییر دهیم تا هزاران باور را اصلاح کنیم یا به حاشیه برانیم.
گاهی هم نمیشود زمین بازی را تغییر دهیم اما میتوانیم قواعد و رویههای آن را اصلاح کنیم تا باورهای ناب و آبادگر به سراغمان آیند؛ افزون بر آن، این اثر بهنوعی شعار «بازگشت به خویشتن» را در سر لوحه کار خویش دارد؛ خویشتنی که بازگشت بدان نیاز به «بازنگری در وضعیت بودن ما» در دنیای دیجیتال و «مهارتهای لازم برای تغییر نقطهی وجودی ما» دارد.
در این اثر، دنیای دیجیتال، بهمثابه زیست بوم جدیدی برای باور معرفی شده است و برخلاف برخی دیدگاه-های رایج، جهان دیجیتال بهعنوان جهان اول تلقی شده نه جهان دوم و در پی آن، کاربر در صفحه نمایش زندگی نمیکند، بلکه خود، بخشی از دنیای دیجیتال میشود. «دنیای دیجیتال، بهمثابه زیست بوم جدیدی برای باور» و «جهان دیجیتال بهعنوان جهان اول» لنزی را در این کتاب فراهم کرده است تا مسائل عالَم دیجیتال، عینیتر و دقیقتر دیده شوند و تحلیل گردند.
نگارنده برخلاف، طیفی که فکر میکنند مدیریت و مراقبت از باور کار اشخاص است معتقد است باور افزون بر هویت فردی، هویت اجتماعی هم دارد. پس هم «افراد» باید از باور مراقبت کنند و هم «سازمانها و دولت». به همین دلیل، مباحث مراقبت باور در دو بخش مراقبت فردی و مراقبت سازمانی عرضه شده است.
به دیگرسخن، کتاب باور در عصر ذهن دیجیتال فقط درصدد ترسیم وضعیت موجود نیست، بلکه افزون برآن، در این اثر، مدل اعتبارسنجی اخبار با نام «پنج فرمان» مطرح شده است تا بر اساس آن بهنحو نظاممند، از باور، مراقبت شود تا هم شیرازهی باور درست در هجوم اخبار جعلی و در حاکمیت الگوریتمها از هم نپاشد و هم کمتر در معرض این دست اخبار قرار گیریم و هم با شناخت علل و ریشهها و محیطهای رویش باورهای نادرست و مخرب، از بروز و شیوع آن پیشگیری کنیم.
این کتاب بهنوعی دعوتی است به اینکه در هیاهوی لایکها و ترندها، لحظهای تأمل کنیم و به ندای درون خویش گوش بسپاریم و بدانیم که چگونه میتوان در عصر دیجیتال زیست اما اسیر آن نشد و چگونه میتوان در انبوهی از شایعات و اخبار فیک و اطلاعات گمراهکننده، اصیل بودن و اصیل ماندن را تجربه کرد و خویش را به سیل خانمان برافکن الگوریتمها نسپرد.
این اثر از سوی انتشارات نگینانگاره و با قیمت ۲۱۰ هزار تومان با شمارگان ۲۰۰۰ جلد در آبان ۱۴۰۴ به زیور طبع آراسته شد.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما