نخستین پیام رهبری جدید را نیز میتوان از همین منظر خواند: نشانهای از آغاز فصلی نو در سیاست ایرانی.
- آنچه در این پیام بیش از هر چیز به چشم میآید، بازگشت به یک واژه کلیدی است؛ مردم. در شرایطی که در بسیاری از بیانیههای رسمی معمولاً ساختار قدرت، نهادها و دستگاههای حکومتی محور قرار میگیرند، در این پیام سخن اصلی درباره مردم و مطالبات آنان است. همین نکته، اگر درست فهمیده شود، میتواند یادآور یکی از پایههای اصلی نظام سیاسی ایران باشد؛ یعنی جمهوریت.
- در این روایت، امنیت ملی و مطالبات اجتماعی در برابر هم قرار نمیگیرند. تقویت توان دفاعی، حضور مقتدرانه در نقاط راهبردی مانند تنگه هرمز و ایستادگی در برابر فشارهای خارجی، در کنار تأکید بر حل مشکلات مردم و توجه به دغدغههای معیشتی و اجتماعی آنان قرار گرفته است. این همان تلاشی است که بسیاری از نظامهای سیاسی برای آن میکوشند: پیوند میان اقتدار دولت و رضایت جامعه.
- اما شاید مهمترین نشانه در این آغاز تازه، تحول نسلی باشد. رهبری جدید به نسلی تعلق دارد که فاصله کمتری با نسلهای جوان جامعه دارد؛ نسلی که تجربه زیستهاش به دهههای اخیر نزدیکتر است و طبیعتاً زبان و دغدغههای نسلهای تازه را بهتر میشناسد. در کشوری که بخش بزرگی از جمعیت آن جوان است، این تغییر نسلی میتواند معنای سیاسی مهمی داشته باشد.
- از این زاویه، رهبری جدید در نقطهای میان تداوم و تغییر قرار میگیرد. تداوم از آن جهت که میراث یک سنت سیاسی و انقلابی را با خود دارد، و تغییر از آن جهت که به نسل تازهای از مدیریت و نگاه سیاسی تعلق دارد. سیاست در ایران همواره در همین دوگانه معنا پیدا کرده است: حفظ میراث و در عین حال پاسخ به زمانه.
- در کنار این مسئله، تجربههای شخصی و خانوادگی نیز بیتأثیر نیست. رنجها و فقدانهایی که در زندگی شخصی هر سیاستمداری رخ میدهد، گاه نگاه او را به جامعه واقعبینانهتر میکند. جامعهای که خود نیز در سالهای اخیر با دشواریها، فشارها و آسیبهای مختلف روبهرو بوده است، طبیعی است که نسبت به چنین تجربههایی نوعی احساس همدلی داشته باشد.
- از سوی دیگر، نشانههایی از تمایل به گفتوگو نیز در این پیام دیده میشود؛ چه در سطح داخلی و چه در سطح منطقهای. پیام دوستی به همسایگان، در کنار تأکید بر تعامل با دیدگاهها و سلایق مختلف در داخل کشور، میتواند نشانهای از تلاشی تازه برای گسترش گفتوگو در سیاست ایرانی باشد.
- آینده هر تحول سیاسی، بیش از هر چیز به نحوه واکنش نخبگان و نیروهای اجتماعی بستگی دارد. در اینجا نقش جریانهای تحولخواه اهمیت پیدا میکند. اگر آنان بهدنبال توسعه کشور، تقویت جایگاه ایران و افزایش امنیت و رفاه اجتماعی هستند، طبیعی است که باید در شکلدادن به فضای جدید نقشآفرین باشند.
- تحقق چنین چشماندازی تنها به رویکرد رهبری جدید محدود نمیشود. نقش نخبگان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور نیز در این میان بسیار تعیینکننده است. تجربههای گذشته نشان داده است که میزان موفقیت هر دوره جدید از رهبری تا حد زیادی به نوع تعامل نخبگان و جریانهای فکری وابسته است.
- از این رو، اگر جریانهای تحولخواه – از اعتدالگرایان گرفته تا روشنفکران و فعالان سیاسی و اجتماعی – در پی کمک به توسعه کشور، ارتقای جایگاه ایران در عرصه بینالمللی و افزایش امنیت و نشاط اجتماعی هستند، میتوانند با رویکردی مسئولانه و سازنده در این مسیر نقشآفرینی کنند. حضور فعال در عرصه گفتوگو، ارائه دیدگاهها و مشارکت در حل مسائل کشور، میتواند به شکلگیری فضایی مثبت در دوره جدید کمک کند.
- سیاست در نهایت میدان تعامل است؛ تعامل میان قدرت و جامعه، میان ساختار و نیروهای اجتماعی. اگر این تعامل در مسیر گفتوگو و واقعگرایی شکل بگیرد، شاید بتوان گفت نخستین پیام یک رهبر، فقط یک پیام نبوده است؛ آغاز یک امکان تازه در سیاست ایران بوده است.
1717
نظر شما