خبرآنلاین - رسول سلیمی - در چهارمین سال جنگ تمامعیار روسیه علیه اوکراین که از ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ آغاز شد و اکنون در مارس ۲۰۲۶ وارد سال پنجم شده، دورنمای آتشبس همچنان مبهم و شکننده باقی مانده است. روند یکساله از مارس ۲۰۲۵ تاکنون شامل مذاکرات فشرده میانجیگری دولت ترامپ (از دیدارهای ریاض و ژنو تا ابوظبی و میامی)، پیشنهادهای آتشبس محدود ۳۰ روزه (که اوکراین پذیرفت اما روسیه رد کرد)، پیشرفت آهسته روسیه در دونتسک (با تصرف بخشهایی از خاک اوکراین به میزان حدود ۲۰ درصد) و ضدحملههای موفق اوکراین در زاپوریژیا و دنیپروپتروفسک بوده که منجر به آزادسازی بیش از ۴۰۰ کیلومتر مربع شده است. این وضعیت اهمیت موضوع را در ادامه جنگ فرسایشی (با تلفات بیش از یک میلیون نفر و هزینههای اقتصادی عظیم برای اروپا و آمریکا) نشان میدهد.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا در فوریه ۲۰۲۶ گفت: «ما به سمت صلح حرکت میکنیم و آتشبس محدود میتواند گام اول باشد اما اوکراین باید سریعتر به میز مذاکره بیاید.» ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه تأکید کرد: «آتشبس بدون به رسمیت شناختن واقعیتهای میدانی و تضمینهای امنیتی برای روسیه غیرممکن است.»
این در حالی است که جنگ روسیه علیه اوکراین که اکنون چهار سال از آغاز تمامعیار آن گذشته، یکی از طولانیترین درگیریهای نظامی اروپا پس از جنگ جهانی دوم به شمار میرود و دورنمای آتشبس در مارس ۲۰۲۶ همچنان پر از ابهام است. این جنگ با حمله گسترده روسیه در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ شروع شد و در طول یک سال گذشته از مارس ۲۰۲۵ تاکنون، با ورود دولت ترامپ به عرصه میانجیگری، امیدهایی برای صلح ایجاد شد اما به دلیل اختلافات عمیق بر سر قلمرو، تضمینهای امنیتی و بیطرفی اوکراین، به بنبست رسیده است.
در گزارشهای یکساله اندیشکده ISW اشاره شده که روسیه حدود ۲۰ درصد خاک اوکراین را کنترل میکند و مذاکرات بر سر آتشبس محدود متمرکز بوده اما پوتین هرگونه عقبنشینی بدون الحاقات را رد کرده است. رسانههایی مانند رویترز و بیبیسی در مارس ۲۰۲۶ گزارش دادند که آخرین دور مذاکرات ژنو بدون پیشرفت پایان یافت و مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامهای برای آتشبس فوری تصویب کرد (۱۰۷ موافق) اما روسیه آن را نادیده گرفت. اندیشکده بروکینگز نیز در تحلیل فوریه ۲۰۲۶ تأکید کرد که جنگ فرسایشی ادامه دارد و آتشبس پایدار بدون تضمینهای امنیتی برای اوکراین بعید است. در مجموع، روند یکساله از امید اولیه به آتشبس ۳۰ روزه در مارس ۲۰۲۵ تا بنبست مارس ۲۰۲۶ نشاندهنده گذار از دیپلماسی فعال به فرسایش نظامی است.
در همین راستا چهارمین سال جنگ با ادامه فرسایش اقتصادی برای هر دو طرف همراه بوده و دور نمای آتشبس را مستقیماً تحت تأثیر قرار داده است. روسیه علیرغم تحریمها، از افزایش قیمت انرژی جهانی (به دلیل تنشهای دیگر مناطق) سود برده و درآمد نفتی خود را حفظ کرده است؛ گزارش وال استریت ژورنال در مارس ۲۰۲۶ نشان میدهد درآمد فسیلی روسیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۲ درصد کاهش یافته اما بودجه نظامی همچنان تأمین میشود. اوکراین اما با خسارات زیرساختی عظیم (میلیاردها دلار آسیب به شبکه انرژی) مواجه است و گزارش بانک جهانی تأکید میکند که بازسازی نیاز به صدها میلیارد دلار دارد. موافقان جمهوریخواه در کنگره مانند سناتور تد کروز این وضعیت را «فرصت برای فشار اقتصادی بر روسیه از طریق تحریمهای ثانویه» میدانند و استدلال میکنند که ادامه جنگ به روسیه اجازه میدهد از درآمد نفت برای تأمین تسلیحات استفاده کند. اما مخالفان دموکرات مانند سناتور کریس مورفی در بیانیههای فوریه ۲۰۲۶ گفتند: «جنگ طولانی هزینههای آمریکا را به میلیاردها دلار رسانده و اروپا را به بحران انرژی کشانده؛ آتشبس فوری لازم است تا اقتصاد اوکراین احیا شود.»
دادههای ISW نشان میدهد روسیه در سال گذشته پیشرفت آهسته اما مداوم داشته و اوکراین در بخشهایی مانند زاپوریژیا ضدحمله کرده و بیش از ۴۰۰ کیلومتر مربع آزاد کرده است. این محور نشان میدهد بدون حل مسائل مالی (مانند بازسازی و تحریمها)، آتشبس پایدار نخواهد بود. گزارش بروکینگز نیز تأکید میکند که پیشنهادهای ترامپ برای سرمایهگذاری مشترک در بازسازی (با استفاده از داراییهای مسدود روسیه) جذاب است اما روسیه آن را نپذیرفته است. در طول یک سال، مذاکرات اقتصادی در ریاض به توافق جزئی بر سر دریای سیاه منجر شد اما گستردهتر نشد. این بخش بدون ورود به جنبههای سیاسی، بر هزینههای مستقیم (تلفات اقتصادی اوکراین بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار تخمینی) و فرصتهای از دست رفته تمرکز دارد و نشان میدهد جنگ فرسایشی، هر دو طرف را ضعیف کرده اما روسیه به دلیل اندازه اقتصاد بزرگتر، تابآوری بیشتری دارد. مخالفان در کنگره نیز هشدار میدهند که ادامه حمایت آمریکا بدون آتشبس، بودجه داخلی را قربانی میکند در حالی که موافقان آن را سرمایهگذاری برای امنیت اروپا میدانند.
همچنین مذاکرات در چهارمین سال با فشار شدید دولت ترامپ بر کییف برای مصالحه همراه بوده اما اختلافات عمیق مانع پیشرفت شده است. روسیه خواستار به رسمیت شناختن الحاق چهار منطقه (دونتسک، لوهانسک، زاپوریژیا، خرسون) و بیطرفی اوکراین است در حالی که اوکراین آتشبس بر اساس خطوط فعلی و تضمینهای امنیتی قوی میخواهد. جمهوریخواهان کنگره مانند مایک جانسون و سناتور لیندزی گراهام از رویکرد ترامپ حمایت کرده و در رأیگیریهای مرتبط گفتند: «این فرصت برای پایان جنگ و کاهش بار بر آمریکا است.» اما دموکراتها مانند هکیم جفریز و الیزابت وارن جنگ را «غیرعادلانه» خوانده و قطعنامههایی برای حمایت بیشتر از اوکراین مطرح کردند.
اظهارات زلنسکی در فوریه ۲۰۲۶ مبنی بر اینکه «آتشبس ۶۰ روزه برای برگزاری انتخابات کافی است» با رد پوتین مواجه شد. بدون تکرار تحلیل اقتصادی، این بخش نشان میدهد آتشبس شکننده محتملتر از صلح پایدار است زیرا روسیه هرگونه عقبنشینی را رد میکند. گزارش الجزیره اشاره میکند که پوتین در دیدار با لوکاشنکو (مارس ۲۰۲۵) بر «صلح بلندمدت» بدون آتشبس فوری تأکید کرد. موافقان کنگره استدلال میکنند که فشار بر اوکراین برای مصالحه، جنگ را کوتاه میکند اما مخالفان آن را «تسلیم به روسیه» میدانند. چرا که در یک سال گذشته، بیش از ۱۰ دور مذاکره برگزار شده اما هیچکدام به نتیجه نرسیده است.
در مجموع، در چهارمین سال جنگ، دور نمای آتشبس شکننده وجود دارد اما صلح پایدار بعید به نظر میرسد به دلیل اختلافات عمیق بین دو طرف وجود دارد تا آنجا که این روند بدون فشار بیشتر ادامه خواهد یافت. اهمیت موضوع در هشدار نسبت به پیامدهای عدم آتشبس است که میتواند به فرسایش بیشتر و بیثباتی جهانی منجر شود.
۲۱۳/۴۲
نظر شما