به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در اهمیت صبر، همین بس که تمام اخلاق شایسته و ستایش آمیز به صبر بر می گردد. صبر، مقدمه رسیدن به مقامات عالی است. ضرب المثل قدیمی ای وجود دارد که می گوید: «روی هر گنجی افعی خوابیده است». مراد این است که در رسیدن به گنج ها، رنج های فراوانی است. صبر خمیرمایه همه چیزهاست. پیامبران اگر صبر نداشتند، به این مقام هرگز نمی رسیدند.
بنابر روایت شیعه نیوز، صبر به عنوان یک صفت مهم در زندگی فردی و اجتماعی انسان، آثار و پیامدهای فراوانی دارد. این صفت به انسان کمک میکند تا از خشم، عجله و واکنشهای عصبی دور بماند و تصمیمات هوشمندانه تری بگیرد.
آثار و پیامدهای صبر:
کلید اصلی پیروزی ها، صبر و شکیبایی است و از آنجا که دین مجموعه ای از بایدها و نبایدهاست، اطاعات و ترک معاصی، بدون صبر و استقامت، بقا و دوامی ندارد. زیرا - همان طور که در احادیث نیز دیدیم - صبر در برابر ایمان، همانند سر نسبت به بدن است. از این رو، در بعضی از احادیث اسلامی - از جمله حدیثی از امیرمؤمنان علیه السلام - نقل شده که: «فِی الصَّبْرِ الظَّفَرُ؛ [۱] پیروزی در شکیبایی است».
در آیات قرآن نیز شرط مهم پیروزی مجاهدان راه خدا صبر و شکیبایی دانسته شده است؛ مثلا در آیه ۶۵ سوره انفال می خوانیم: «إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ یَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا؛ هرگاه از شما [مؤمنان] بیست نفر صبور باشد، بر دویست نفر غلبه می کنند و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر از کافران پیروز می گردند».
این چه نیرویی است که یک نفر را توانایی مقابله با ده نفر و صد نفر را توانایی مقابله با یک هزار نفر را می دهد!؟ این نیرو همان صبر و استقامت است.
افراد سست اراده و کم حوصله و کم استقامت، بسیار زود از میدان حوادث می گریزند یا در برابر حجم مشکلات زانو می زنند. نه دنیا را بدون صبر و استقامت به انسان می دهند و نه آخرت را. به همین دلیل، اقوام و ملت هایی در جهان پیشرفت دارند که استقامت بیشتری داشته باشند.
در حالات دانشمندان بزرگ - اعم از شخصیت های مذهبی یا دانشمندان علوم دیگر - چیزی که بیش از هر چیز دیگر می درخشد، صبر و استقامت آنها است. گاهی یک دانشمند، برای کشف یک قانون علمی، ناچار است چند سال در انزوا در کتابخانه یا آزمایشگاه خود بماند تا موفّق به کشف آن شود.
حدیثی از حضرت علی علیه السلام ما را به همین حقیقت رهنمون می کند که: «مَنْ رَکِبَ مَرْکَبَ الصَّبْرِ اهْتَدَی إِلَی مَیْدَانِ النَّصْرِ؛ [۲] کسی که بر مرکب صبر و شکیبایی سوار شود، به میدان پیروزی پای می نهد».
باز از همان امام بزرگوار نقل شده است که: «مِفْتَاحُ الظَّفَرِ لُزُومُ الصَّبْرِ؛ [۳] کلید پیروزی، داشتن صبر و شکیبایی است».
- صبر قدرت آفرین است. از امام باقر یا امام صادق علیهما السلام نقل شده که فرمود: «مَنْ لَا یُعِدَّ الصَّبْرَ لِنَوَائِبِ الدَّهْرِ یَعْجِزْ؛ [۴] کسی که صبر در برابر حوادث ندارد، ناتوان می گردد».
- صبر نشانه شخصیّت است؛ لذا امام باقر علیه السلام می فرماید: «مُرُوَّةُ الصَّبْرِ فِی حَالِ الْحَاجَةِ وَ الْفَاقَةِ وَ التَّعَفُّفِ وَ الْغَنَاءِ أَکْثَرُ مِنْ مُرُوَّةِ الْإِعْطَاءِ؛ [۵] اگر چه کمک به دیگران و بخشش به نیازمندان نشانه شخصیت است امّا استقامت در حال نیازمندی و در رنج ها و سختی ها و دست نیاز به سوی دیگران دراز نکردن، بلکه متّکی به خویشتن بودن، نشانه بارزتری بر شخصیّت انسان است».
- صبر نیروی مقاومت را افزایش می دهد؛ چنانکه در روایتی می خوانیم: «لَوْ لَا أَنَّ الصَّبْرَ خُلِقَ قَبْلَ الْبَلَاءِ لَتَفَطَّرَ الْمُؤْمِنُ کَمَا تَتَفَطَّرُ الْبَیْضَةُ عَلَی الصَّفَا؛ [۶] اگر نیروی مقاومت در آدمی قبل از بروز حوادث و مشکلات، آفریده نمی شد، افراد با ایمان در برابر حوادث، آن چنان از هم متلاشی می شدند که تخم مرغ بر اثر خوردن به سنگ متلاشی می شود».
- صبر دعوت به طرفداری از حق می کند؛ افراد فاقد مقاومت نمی توانند طرفدار حق باشند. زیرا اجرای حق در برابر افراد تجاوزطلب و هوسران و سودجو همواره مشکلاتی دارد که ایستادگی در برابر آنها بدون نیروی صبر ممکن نیست. در حدیثی از امام سجّاد علیه السلام می خوانیم: «اِصْبِرْ عَلَی الْحَقِّ وَ إِنْ کَانَ مُرّاً؛ [۷] در برابر حق شکیبا باش اگر چه تلخ است».
- هیچ کار بدون صبر سامان نمی یابد: هیچ گام مثبتی بدون مانع نیست و بدون استقامت پیش نمی رود؛ چنانکه در حدیثی از حضرت علی علیه السلام می خوانیم: «إذَا فَارَقَ الصَّبْرُ الأمُورَ فَسَدَتْ الأمُورُ؛ [۸] هنگامی که صبر از کارها جدا شود فاسد خواهند شد».
- صبر، نشانه حرّیّت و آزادگی است: اسارت ها مولود فقدان مقاومت است؛ چنانکه ابو بصیر از امام صادق علیه السلام نقل می کند: «إِنَّ الْحُرَّ حُرٌّ عَلَی جَمِیعِ أَحْوَالِهِ، إِنْ نَابَتْهُ نَائِبَةٌ صَبَرَ لَهَا، وَ إِنْ تَدَاکَّتْ عَلَیْهِ الْمَصَائِبُ لَمْ تَکْسِرْهُ؛ [۹] آزاد مرد در همه حال آزاده است، در برابر حوادث ناگوار استقامت می کند، و انبوه مصائب او را درهم نمی شکند».[۱۰]
- مسئله صبر و شکیبایی در برابر حوادث سخت زندگی و مشکلات عظیمی که در راه پیروزی انسان وجود دارد، تنها بُعد اخلاقی ندارد؛ بلکه از نظر بهداشت و سلامت جسم نیز فوق العاده مؤثر است. افراد ناشکیبا عمری کوتاه و توأم با انواع بیماری ها دارند که مهم ترین آنها بیماری های قلبی و عصبی است. در حالی که شکیبایان از عمر طولانی و توأم با سلامت نسبی برخوردارند. به همین دلیل، روانشناسان معتقدند باورمندی به مذهب - که انسان را به شکیبایی در برابر مشکلات ترغیب می کند - یکی از شرایط سلامت جسم و روان انسان است. در حدیثی از حضرت علی علیه السلام آمده است: «مَنْ أَحَبَ الْبَقَاءَ فَلْیُعِدَّ لِلْمَصَائِبِ قَلْباً صَبُوراً؛ [۱۱] کسی که دوست دارد عمر طولانی داشته باشد، باید قلب صبوری در برابر مصائب آماده کند».[۱۲]
در مقابل آن همه «ثمرات صبر»، می بینیم که افراد کم صبر و کم استقامت، بسیار زود آلوده به انواع «گناه» می شوند. زیرا گناهان، جاذبه های نیرومندی برای نفس سرکش انسانی دارد و اگر مقاومت شدیدی در انسان نباشد، ایستادگی در برابر آن جاذبه ها ممکن نیست. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: «کَمْ مِنْ صَبْرِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ فَرَحاً طَوِیلًا وَ کَمْ مِنْ لَذَّةِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ حُزْناً طَوِیلًا؛ [۱۳] بسیار اتفاق افتاده که یک ساعت صبر و شکیبایی، سبب شادی طولانی شده است و چه بسیار لذّت کوتاهی در یک ساعت، غم واندوه طولانی به بار آورده است».
همچنین اگر انسان، صبور نباشد، به زودی «سلامتش» را از دست می دهد؛ از همه چیز زندگی «مأیوس» گشته و دست او از کار می ماند. چراکه در طول زندگی، انسان گرفتار خسارت ها و زیانهای مادی، اجتماعی و یا معنوی شود و چنان نیست که دوستان و خویشاوندان همه با هم متولد شوند و همه با هم بمیرند. بعضی زودتر و بعضی دیرتر، چشم از جهان می پوشند. آنها که زودتر می روند، بازماندگان را به داغ و فراق خود مبتلا می سازند. آری! این صبر است که با وجود تمام این حوادث ناگوار، به روح و قلب انسان توانایی ادامه حیات را می دهد. [۱۴]
پینوشت:
[۱] . عیون الحکم و المواعظ، لیثی واسطی، علی بن محمد، محقق / مصحح: حسنی بیرجندی، حسین، انتشارت دار الحدیث، قم، ۱۳۷۶ هـ ش، چاپ اول، ص۳۵۳، «الفصل الأول بلفظ فی»، ح۵۹۶۶.
[۲] . بحار الأنوار، همان، ج ۶۸، ص ۹۶، «باب الصبر و الیسر بعد العسر»، ح۶۱.
[۳] . تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، همان، ص۲۸۳، «فی الصبر ظفر»، ح ۶۳۳۰.
[۴] . الکافی، همان، ص ۹۳، ح ۲۴.
[۵] . بحار الأنوار، همان، ص ۸۲، ح ۲۱.
[۶] . الکافی، همان، ص ۹۲، ح ۲۰.
[۷] . همان، ص ۹۱، ح ۱۳.
[۸] . همان، ص ۹۰، ح۹.
[۹] . همان، ص ۸۹، ح ۶.
[۱۰] . پیدایش مذاهب، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب، قم، ۱۳۸۴ هـ ش، چاپ اول، ص۶۶-۶۷ و ۶۸.
[۱۱] . بحار الأنوار، همان، ج ۷۵، ص ۸۱، «باب ما جمع من جوامع کلم أمیر المؤمنین صلی الله علیه و علی ذریته»، ح ۷۱.
[۱۲] . اخلاق در قرآن، همان، ص ۴۵۶.
[۱۳] . الأمالی، مفید، محمد بن محمد، محقق / مصحح: استاد ولی، حسین، غفاری علی اکبر، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ هـ ق، چاپ اول، ص ۴۲، «المجلس الخامس»، ح۹.
[۱۴] . اخلاق در قرآن، همان، ص۴۵۰-۴۵۱.
نظر شما