به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا، کتاب «دیپلماسی ایران و قطعنامه» تالیف مشترک ایرج همتی و داود صفایی فسخودی در انتشارات صفحه جدید به چاپ رسیده است. در این گزارش برخی زوایای دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در جنگ با عراق را منعکس کردیم. البته این سطور تنها گزیدهای از این دیپلماسی است.
برای اولین بار از شروع جنگ موضوع از آزادی کشتیرانی در خلیجفارس از طرف شورای امنیت به صورت موضوعی مستقل در دستور کار قرار گرفت. هیچ یک از دو کشور در حال جنگ یعنی عراق و ایران در جلسات شورای امنیت شرکت نکردند و تنها هر یک پیامی رسمی را به شورا فرستاد تا در نظر گرفته شود. عراق در پیام خود تاکید کرد که تجاوزات آشکار ایران هیچ توجیهی ندارد و این کشور محاصره بنادر ایرانی را عملی پیشگیرانه، دفاعی و قانونی میداند. در همان حال ایران در پیام خود به دبیرکل سازمان ملل میپرسید: «چه دلیلی وجود دارد که ضربه عراق به ۷۱ کشتی، تهدیدی برای کشتیرانی بینالمللی محسوب نمیشود؟» ایران میگفت نمیتواند بپذیرد کشورهایی که کمکهای فراوانی به عراق میکنند، از عواقب این حمایت آشکار از متجاوز یعنی عراق در امان باشند و همچنان هشدار میداد که نمیتوان اجازه داد خلیجفارس به روی ایران بسته و به روی سایر کشورها باز باشد تا علیه ما استفاده کنند.
الکواری مینویسد به شیوهای که تا آن زمان سابقه نداشت، در حالی که نمایندگان ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج(فارس) سعی در جلب آرای دولتهای عضو غیردائم شورای امنیت داشتند، کشورهای عضو دائم خود را کنار میکشیدند. این رقابت سرانجام به سود دیدگاهی تمام شد که دولتهای عضو شورای همکاری خلیجفارس آن را اتخاذ کرده بودند و پس از یکسری تعدیلها به صدور قطعنامه ۵۵۲ شورای امنیت در اول ژوئن ۱۹۸۴ (۱۱ خرداد ۱۳۶۳) منجر شد. این قطعنامه با موافقت سیزده دولت و بدون رای منفی و تنها با دو رای ممتنع نیکاراگوئه و زیمبابوه به تصویب رسید. بندهای چهارم و پنجم این قطعنامه بر «محکوم دانستن حملات اخیری که به کشتیهای تجاری در راه بنادر عربستان سعودی و کویت شد» تاکید میکرد و خواستار توقف فوری آنها میشد. بند پنجم بر این نکته تاکید داشت که در «صورت عدم اجرای این قطعنامه، یک بار دیگر شورای امنیت بر اتخاذ اقدامات کارآمدتر تشکیل جلسه خواهد داد.» این عبارت ابهامآلود اخیر به جای درخواست اصلی شورای همکاری خلیج(فارس) در قطعنامه گنجانده شده بود که بر تحمیل مجازات طبق فصل هفتم منشور ملل متحد تاکید داشت. پاسخ ایران به این قطعنامه در همان روز صدور داده شد. بیانیه وزارت امورخارجه ایران هشدار میداد که موضع جانبدارانه شورا، حاوی تشویقی ضمنی است و موجب خواهد شد تا عراق به تجاوزات خود ادامه دهد.
با این همه جمهوری اسلامی ایران به خاطر رویارویی با دو موقعیت دشوار خود را ناگزیر از ترک مخاصمه در جنگ نفتکشها میدید... آقای هاشمی تهدید کرد: «ایران در مقابل کشورهای خلیجفارس که پول در اختیار عراق میگذارند تا آن کشور اسلحه تهیه کرده و تاسیسات نفتی ایران را بکوبد عکسالعمل نشان خواهد داد.» این موضع بلافاصله به عنوان تهدیدی برای گسترش جنگ به کشورهای بیطرف خلیجفارس تلقی شد. مدتی بعد آقای هاشمی در نمازجمعه تهران تلویحا دولتهای عرب منطقه خلیجفارس را شریک عراق خواند اما در مصاحبه رادیو تلویریونی که همان روز با خبرنگاران انجام شد تاکید کرد که ایران قصد توسعه جنگ را ندارد و اگر خواستار چنین اقدامی بود، دلایل کافی برای آن داشت. وی این دلایل را انواع کمکهای کشورهای خلیجفارس به رژیم عراق ذکر کرد و افزود: «اما آنها نباید فکر کنند چون ما با عراق میجنگیم نمیتوانیم با آنها بجنگیم، زیرا آنها در حد یک استان عراقاند و ما فکر میکنیم عراق یک سپاه دیگر دارد.»
به این ترتیب در سالی که ایران سرنوشت نهایی جنگ را در جبهههای زمینی جستوجو میکرد، عراق با تمرکز حملات خود در دریا، استراتژی بینالمللی شدن جنگ را پیش میبرد. این تنها استراتژی جنگی بود که پیروزی در آن به رویارویی مستقیم بستگی نداشت، بلکه فقط تهدیدات دولتهای منطقه و در معرض خطر قرار دادن صدور نفت موقعیت آن را تضمین میکرد.
۲۵۹
نظر شما