تاریخ انقلاب
-
قطع ارتباط نفتی ایران و آمریکا؛ نخستین رویارویی اقتصادی دو کشور در آبان ۵۸
تاریخ جهانهشت روز پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران، جیمی کارتر، رئیسجمهور وقت آمریکا، دستور توقف خرید نفت ایران را صادر کرد؛ تصمیمی که با واکنش شورای انقلاب و اعلام قطع صادرات نفت ایران به آمریکا همراه شد. روزنامههای کیهان و اطلاعات در ۲۲ آبان ۱۳۵۸ جزئیات این تصمیم و اختلاف روایتها درباره پیشدستی دو کشور را بازتاب دادند.
-
نشست «فرانسه؛ از اعتراض دانشآموزی تا منازعه سیاسی» برگزار می شود
اخبار اندیشهمؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی نشست «فرانسه؛ از اعتراض دانشآموزی تا منازعه سیاسی» را برگزار می کند.
-
انتشار اسناد تازه میشل فوکو از روزهای انقلاب ۵۷ در صد سالگی تولد میشل فوکو
وقتی ایران زمین را لرزاند
اخبار اندیشهانتشار این کتاب پس از نزدیک به پنجاه سال، فرصتی برای بازخوانی یکی از مهمترین مواجهههای اندیشه اروپایی با تاریخ معاصر ایران است؛ مواجههای که نه میتوان آن را صرفاً ستایش فوکو از انقلاب دانست و نه با برچسب یک خطای سیاسی، تمام اهمیت آن را نادیده گرفت.
-
روایت استقلال مکزیک؛ از قیام یک کشیش تا شکست استعمارگران اسپانیایی
تاریخ جهاندر اوایل سده نوزدهم، اسپانیا دیگر قدرتی جهانی نبود. در اینجا میخوانید که چگونه ارزشمندترین مستعمرهاش، مکزیک، سرانجام در جنگ استقلال مکزیک آزادی خود را به دست آورد.
-
آسیبشناسی فرهنگ نتیجهخواهی شتابزده؛ جامعهٔ بیحوصله و تأملی درباره صبر، تاریخ و آینده (پاره نخست)
چرا همه چیز را همین امروز میخواهیم؟/ سرعت فناوری، مغز آدم ها را در فهم سرعت تحولات اجتماعی فلج کرده / در دام شتابزدگی و انتظار حل سریع مسائل نیفتیم
اخبار اندیشهعلی نیکویی (دکتری پژوهشهنر و کارشناسارشد تاریخ ایرانِباستان) در مقاله ای که برای انتشار در اختیار خبرگزاری خبرآنلاین قرارداده، به چالشهای فکری عصر سرعت و تسری فرهنگ نتیجهخواهی فوری از زندگی روزمره آن هم تحت تاثیر تکنولوژی، به عرصه اجتماعی میپردازد. او معتقد است با توجه به تفاوت میان زمان روزمره و زمان تاریخی، تحولات ساختاری و نهادینهسازی نیازمند انباشت تدریجی تجربه نسلها و صرف زمان هستند؛ بنابراین مطالبهگری آگاهانه ضمن پافشاری بر تغییر، باید به پیچیدگی و لزوم استمرار مسیر توجه کند تا در دام شتابزدگی و انتظار حل یکشبه مسائل نیفتد.
-
نگاهی به رویدادهای آبان ۵۸
نخستین اطلاعیههای افشاگری دانشجویان پیرو خط امام پس از اشغال سفارت آمریکا
تاریخ ایرانچهار روز پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام نخستین اطلاعیههای خود درباره اسناد بهدستآمده از سفارت را منتشر کردند. این اطلاعیهها که روز پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۵۸ در روزنامههای کیهان و اطلاعات بازتاب یافت، شامل گزارشهایی درباره فعالیتهای اطلاعاتی سفارت آمریکا و مکاتبات مقامهای آمریکایی پیرامون پذیرش محمدرضا پهلوی در ایالات متحده بود.
-
سه روز پس از اشغال سفارت
گزارشی از آخرین جلسه هیات دولت مهندس بازرگان در ۱۶ آبان ۱۳۵۸
تاریخ ایرانگزارش کیهان از ۱۶ آبان ۱۳۵۸، حالوهوای اعضای دولت مستعفی مهدی بازرگان را در روزهای پرالتهاب پس از اشغال سفارت آمریکا روایت میکند؛ روزی که وزیران در دفتر نخستوزیری گرد هم آمدند، از یکدیگر خداحافظی کردند و در حالی که بعضی از آنها از پایان مسئولیتشان خرسند به نظر میرسیدند، هنوز تکلیف ادامه کار کابینه و بازگشت به وزارتخانهها روشن نبود.
-
گذار از «کتاب سرخ» مائو به نظام الگوریتمی شی جینپینگ
کتاب سرخ مائو کنار رفت؛ بازگشت ایدئولوژی با روشهای نرم «شی جین پینگ»/ ایدئولوژی نرم، مردم چین را برای سیاست های تندروانه آماده می کند
اخبار اندیشهکُنراد شاترز در این مقاله بررسی میکند که چگونه چین با کنار نهادن روشهای مائو در کتاب سرخ، با فناوری و هوش مصنوعی، ایدئولوژی را در تار و پود زندگی روزمره تنیده است؛ روندی که ضمن دگرگونی مواضع پکن در قبال تایوان، محاسبات سنتی تحلیلگران غربی را با چالش مواجه میسازد به این معنا که این ایدئولوژی نرم روز به روز مردم چین را برای سیاست های تندروانه و تهاجمی آماده تر و اغنا می سازد.
-
در حاشیه تحولات سفارت
لغو قرارداد همکاری ایران و آمریکا در آبان ۵۸؛ خبری که با سه روز تاخیر منتشر شد
تاریخ ایرانتنها دو روز پس از اشغال سفارت آمریکا و فردای استعفای دولت موقت، خبر لغو موافقتنامه دفاعی سال ۱۳۳۷ ایران و آمریکا و بلاموضوع اعلام شدن فصول مداخلهجویانه ۵ و ۶ عهدنامه مودت ۱۹۲۱ با شوروی در مطبوعات منتشر شد؛ تصمیمی که هیأت وزیران درست یک روز پیش از بحران سفارتخانه آن را تصویب کرده بود.
-
بازخوانی ناکارآمدی نظریههای سنتی علوم سیاسی در تبیین خیزشهای مدنی با نگاهی به کتاب «درباب انقلابها»
تقابل واقعیتهای خیابانی با تأخر نظری دانشگاهها؛ انقلابها «پروژههایی ناتمام» هستند/ واسازی دوگانههای کلاسیک و بازتعریف مفهوم انقلاب
اخبار اندیشهنویسندگان در کتاب «درباب انقلابها» استدلال میکنند که همه انقلابها «پروژههایی ناتمام» هستند. هیچ انقلابی به تمام وعدههای آغازین خود جامه عمل نمیپوشاند؛ اما ارزیابی موفقیت آنها را باید در ایجاد شکستهای جبرانناپذیر در هیمنه استبداد، گسترش سواد سیاسی، بیداری جامعه مدنی و افزایش توان مطالبهگری شهروندان جستوجو کرد.
-
در موسسه رحمان
نشست «ما» شدن در بحران برگزار می شود
اخبار اندیشهموسسه رحمان، در راستای برگزاری سلسله نشست های «عبور از تنگنا با توان افزایی جامعه» نشست «ما» شدن در بحران (روایت اعتماد سازی و مشارکت در بحران) را برگزار می کند.
-
سرپرست معاونت سیاسی استاندار مازندران: ظرفیتهای تاریخی مازندران بهدرستی در سطح ملی معرفی نشد
مازندرانسرپرست معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری مازندران با تأکید بر اینکه ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و هویتی این استان هنوز به درستی در سطح ملی معرفی نشده است، خواستار تبدیل برنامههای هفته مازندران به یک جریان فرهنگی مستمر و راهبردی شد.
-
سه ماه پیش از پیروزی انقلاب
کریم سنجابی ۹ آبان ۱۳۵۷: جبهه ملی ایران هیچگونه اختلافی با حضرت آیتالله العظمی خمینی ندارد
تاریخ ایرانکریم سنجابی، رهبر جبهه ملی ایران، در آبان ۱۳۵۷ طی گفتوگو با روزنامه اطلاعات ضمن رد هرگونه اختلاف با امام خمینی، تأکید کرد که حل بحران کشور از مسیر دموکراسی و آرای ملت میگذرد و او به مبارزه مسلحانه اعتقادی ندارد.
-
نسبت میهندوستی با آزادی و قدرت؛ میهندوستی نیازمند مهار نهادی قدرت و حاکمیت ارادهی مردم
از رؤیای مشروطه تا انقلاب اسلامی ۵۷؛ آزادی و استقلال خواهی بدون نهاد/ تعلق ملی چه زمانی راه را بر مشارکت مردم میبندد؟
اخبار اندیشهاین مقاله با بررسی نظری و تاریخیِ مفهوم میهندوستی، نشان میدهد که تعلق ملی چگونه میتواند همپایه آزادی و حاکمیت مردم باشد یا به توجیه اقتدارگرایی بینجامد. با نگاهی به تجربیات معاصر ایران از مشروطه تا انقلاب ۵۷ و ریشههای فرهنگ تابعیت، نویسنده استدلال میکند که میهندوستی اصیل تنها در بستر مهار نهادیِ قدرت، حاکمیت حقوق شهروندی و تضمین حق مشارکت و مخالفت معنا مییابد و به استبداد ختم نمیشود... پس پیوند میهندوستی و آزادی مستلزم آن است که مردم خود را اعضای صاحبحق جامعه سیاسی بدانند و وفاداری به حاکمان را مشروط به رعایت حقوق و امکان مشارکت خویش کنند. آنچه میماند آزمودن این استدلال در تجربه تاریخی است.
-
صدایی که شنیده نشده
امینی نخستوزیر پیشین شاه، سه ماه پیش از پیروزی انقلاب: متاسفانه رابطه بین مردم و رژیم بریده شده / همه میدانیم مجلس کنونی، مجلس ملی نیست
تاریخ ایرانعلی امینی، نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱، در آبان ۱۳۵۷ در گفتوگو با کیهان هشدار داد که «رابطه بین مردم و رژیم بریده شده» و نسبت به شکلگیری بحرانی غیرقابلکنترل هشدار داد. او راهحل بحران را در اعتمادسازی، مبارزه جدی با فساد و جلب پشتیبانی مراجع دانست و تأکید کرد که «خفه کردن مردم با روی کار آوردن دولت نظامی» بهجای حل مشکلات، به از همپاشیدن کشور منتهی خواهد شد.
-
ریشههای پایداری و شکنندگی در نظم جدید سیاسی؛ نسبت میان فرآیند گذار و کیفیت حکمرانی
پایداری دموکراسیها مرهون موازنهٔ قدرت در فرآیند گذار است/ سقوط دیکتاتورها لزوما به مهار قدرت نمی انجامد
اخبار اندیشهمسیر گذار از اقتدارگرایی، کیفیت و ثبات دموکراسی نوپا را رقم میزند. برخلاف گذارهای نخبهمحور که اغلب با تداوم شبکهٔ قدرت پیشین به «قفلشدگی نهادی» میانجامند، گذارهای متکی بر منازعات توزیعی و بسیج مستقل اجتماعی، دو کارکرد حیاتی دارند: تضعیف رژیم استبدادی و ایجاد ظرفیت نظارتی در جامعه مدنی برای مهار قدرت اجرایی. از این رو، پایداری دموکراسیها بیش از نهادهای نوپا، مرهون موازنهٔ قدرتی است که طی فرآیند گذار شکل میگیرد.
-
اعتراضات «جنبش نامرئیها» در تبیین حجتالله ایوبی
فرانسویها راهی جز رفتن به سوی جمهوری ششم ندارند
اخبار اندیشهبه گفته ایوبی: «همه جنبشهای گذشته برای این بود که دولتمردان صدای معترضان را بشنوند. اما به نظرم این جنبش و جنبش جلیقهزردها، روزگار تازهای را در بررسی جنبشها و آرایش نیروهای اجتماعی و سیاسی در اروپا و فرانسه رقم زدهاند؛ زیرا مردمی به خیابان آمدهاند که معتقدند و باور دارند این دولتها از شنیدن صدای آنان ناتواناند. این تفاوت بسیار مهمی است.»
-
چرا ساختار امنیتی فرانسه خیزشهای خیابانی را به نبرد نظامی تبدیل میکند؟
واکاوی ریشههای رفتار خشونتآمیز پلیس فرانسه با معترضان؛ اولویت حفاظت از دولت به جای شهروندان
اخبار اندیشهحاکمیت فرانسه در صدد نهادینه سازی سرکوب به جای مدیریت دموکراتیک اعتراضات است. نویسنده سوال می کند که چرا نیروهای پلیس ابزارهای حکومت هستند که وظیفهشان سرکوب اعتراضات عمومی است، نه مدیریت آن. در سیستم شبهسلطنتی جمهوری پنجم، عدم رسمیت مذاکره با اتحادیهها و تصویب یکجانبه قوانین، «قدرت خیابان» را به تنها ابزار مدنی شهروندان تبدیل کرده است. در مقابل، حاکمیت اعتراضات را تهدیدی وجودی تلقی کرده و با بهکارگیری تجهیزات نیمهکشنده و سرکوب شدید، چرخهای معیوب از تشدید خشونت میآفریند.
-
جامعهشناسی خیزشهای خیابانی پاریس؛ از میراث تاریخی جنبشها تا بحران هویت در فرانسه معاصر
شورشهای فرانسه: انقلاب بدون آرمانشهر/ حرکت غرب به سوی نامتمدن شدن است
اخبار اندیشهموریل زاگها در نشریه «انگلسبرگ ایدیاز» استدلال میکند که ناآرامیهای اخیر فرانسه، برخلاف خیزشهای تاریخی ۱۷۸۹ یا مه ۱۹۶۸، نماینده یک «انقلاب بدون آرمانشهر» است. اگر جنبشهای گذشته در افق ذهنی خود دستیابی به اصلاحات بنیادین یا آرمانهای والای اجتماعی را جستوجو میکردند، موج جدید اعتراضات به سرعت زیر سایه وندالیسم کور، خشونت بیپروا و تخریب اموال عمومی توسط گروههای گمنام قرار گرفته است. این خیزش که فاقد ایدئولوژی منسجم، رهبری و افق روشن سیاسی است، فرآیند «نا-متمدنشدن» (décivilisation) و گسست عمیق هویتی را آشکار میسازد؛ طغیانی که نه برای ساختن آیندهای آرمانشهری، بلکه حاصل خشم انباشته، انسداد اجتماعی و پسرفت تمدنی در فرانسهی معاصر است.
-
انتشار کتاب «انقلاب آلمان نوامبر ۱۹۱۸»
انقلاب ناکام/ هیتلر دستاوردهای انقلاب بدون خشونت آلمان را از بین برد
اخبار اندیشهفقدان نسبی خشونت تنها یکی از ویژگیهای انقلاب آلمان بود. با اینهمه قرار گرفتنش زیر سایه روی کار آمدن هیتلر باعث شد تا از آن با عناوینی همچون «انقلاب ناکام» یاد شود.
-
ماجرای ربوده شدن صادق زیباکلام در کردستان، مهر ۵۸/ خلخالی: او با دموکراتها در ارتباط است
تاریخ ایراندر مهرماه ۱۳۵۸ همزمان با تشدید ناآرامیها در مناطق کردنشین ایران، خبر ربوده شدن صادق زیباکلام، نماینده نخستوزیر وقت، در مهاباد در مطبوعات بازتاب یافت. درحالیکه گزارشهای مطبوعاتی از ربوده شدن او به دست اعضای حزب دموکرات حکایت داشت، آیتالله صادق خلخالی چند روز بعد اصل ماجرا را زیر سؤال برد و مدعی شد که زیباکلام با این گروه ارتباط داشته و ماجرای ربوده شدن و آزادی او نیازمند بررسی است.
-
چرا زندان باستیل تا این اندازه در انقلاب فرانسه نقشی محوری داشت؟
تاریخ جهانچه چیزی یک زندان را به نماد منفور سلطنت مطلقه و فساد در فرانسه تبدیل کرد؟ در این مطلب میخوانید که چگونه سقوط باستیل در سال ۱۷۸۹ به سرآغاز نمادین انقلاب فرانسه بدل شد.
-
نسبت دانش اجتماعی با انسداد حکمرانی و پویایی جامعه
سعید مدنی: به آینده امیدوارم؛ «انجماد در بالا ساختار» و «ولع آگاهی در پایین»/ عصبانیت از تحلیلهای ساختاری تا «سنجش امید در فرآیند گذار»
اخبار اندیشهسعید مدنی گفت: من بهشدت نسبت به تحولات آینده ایران امیدوارم. عمده این امیدواری من به موقعیت و روندی بازمیگردد که جامعه مدنی ایران در حال طی کردن آن است. جامعه مدنی ایران از سالها پیش روند قدرتمندتر و تواناتر شدن را طی کرده، و جامعه ایرانی دارد گذار از جامعه تودهای به جامعه مدنی را طی میکند که این نقطه امید هر تحول اجتماعی در ایران است.
-
داریوش فروهر در حال بازی با فرزندش آرش؛ سال ۵۵ / عکس
تاریخ ایرانتصویری کمتر دیده شده از داریوش فروهر را در حال بازی با فرزندش آرش و در سال ۱۳۵۵ تماشا میکنید.
-
روایت زیدآبادی از علاقه فرانسویها به انقلاب؛ با همین خوی در قرن ۱۸ به قدری خون دشمنان و یاران خود را ریختند که آخر کار ناپلئون اعلام امپراطوری کرد!
احزاب و شخصیتهااحمد زیدآبادی در کانال تلگرامی خود در یادداشتی با عنوان «فرانسویهای انقلابخو!» نوشت: در اواخر قرن ۱۸ به قدری خون دشمنان و سپس یاران خود را بر زمین ریختند که سرانجام ناپلئونی پیدا شد و بساط همهٔ آنها را برچید
-
سه خوانش فراستخواه، دینیترکمانی و حاتمی درباره آینده تحولات ایران در اجلاس ملی «ایران در مسیر» اصفهان
فراستخواه: تغییر منتظر اصلاح ساختارها نمیماند/ حاتمی: هدف تکرار اعتراضها بدون تغییر نظام سیاسی ایجاد تعادل است/ راز پایداری «تعادل ناپایدار»
اخبار اندیشهسه زاویه برای یک پرسش مشترک مباحث نخستین پنل اجلاس ملی «ایران در مسیر» در مجموع سه سطح متفاوت از تحلیل وضعیت کشور را پیش روی مخاطب قرار داد: ظرفیت کنشگری جامعه و نهادهای میانی، نقش ساختارهای سیاسی و نهادی در عملکرد اقتصاد و سازوکارهای مؤثر بر پایداری سیاسی.اگرچه سخنرانان از زوایای متفاوتی به پرسش «چرا چنین شد؟» پرداختند، وجه مشترک بحثها پرهیز از تحلیل تکبعدی و تأکید بر درهمتنیدگی عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در شکلگیری وضعیت کنونی ایران بود.
-
نگذاریم نارضایتی از «گلایه» به «بحران» تبدیل شود
اخبار اندیشهانبار باروت نارضایتی؛ جرقهها چگونه نظامهای سیاسی را سورپرایز میکنند؟/ از والاستریت تا سیدیبوزید؛ فرمول ۵ مرحلهای تبدیل بحران معیشت به بحران مشروعیت
-
علیرضا مرادی و تبیین نقش مارکسیسم ایرانی؛ از آکادمی تا سنگر
«خوانش روسی» اندیشه چپ ایران را مصادره کرد/ انقلاب شکستخورده یا تئوری ناکام؟/ شکست واقعیت مارکسیسم در ایران
اخبار اندیشهدر تاریخ چپ ایران سادهسازی مناسبات اجتماعی و باور به رویکرد شکلدهی به جامعه با تکیه بر شماری نقل قول و سخنان از مارکس و لنین رواج داشته است و هر گونه خوانش خلاف آن به منزله خروج از مارکسیسم قلمداد میشده است. مصطفی شعاعیان از جمله افرادی است که در باره این بیماری به طور مفصل توضیح داده است.
-
تز تحسینشده اریک هوفر درباره روانشناسی جنبشهای افراطی
متعصب ها مسئولیت پذیر نیستند؛ آنان با آمار و استدلال بیگانه اند/ چرا سیاست توده ای افراد تحقیر شده را جذب می کند؟ / ویژگی جنبش های افراطی: تعصب
اخبار اندیشهاستدلال هوفر این است که جنبشهای فرهنگیِ افراطی و متعصبانه—چه دینی باشند، چه اجتماعی و چه ملی—زمانی سر برمیآورند که شمار زیادی از افراد سرخورده، با این باور که زندگی فردیشان بیارزش یا تباه شده است، به جنبشی میپیوندند که خواستار تغییری رادیکال است. اما جاذبهٔ واقعی این جنبشها برای این گروه، نه تحقق آرزوهای فردی، بلکه فرار از «خود» است: «یک جنبش تودهای پیروان خود را جذب و حفظ میکند، نه به این دلیل که میتواند اشتیاق به پیشرفت فردی را ارضا کند، بلکه به این دلیل که میتواند شور و اشتیاق برای ایثار و گذشتن از خود را سیراب سازد
-
سیره زنان صبور در بحرانهای ملی و بازتولید آن در مواجهه با چالشهای انسان امروز
پشت سنگر کاسههای آب و قرآن؛ بازتعریف امید و فداکاری مادران جنگ تحمیلی
اخبار دینروایت مادران رزمندگان، داستان اشکهای منفعلانه نیست؛ این سلوک خاموش و پرصلابت، ستون فقرات امید و پایداری ملتی بود که داغ سنگین فرزند را به اقتدار و هویت جمعی تبدیل کرد.