به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، آرش رئیسینژاد، استادیار و معاونت گروه روابط بین الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در کانال اینستاگرامی خود نوشت: سالها پیش، در کتاب (The Shah of Iran, the Iraqi Kurds and the Lebanese Shia, Palgrave-Macmillan, ۲۰۱۸) با ترجمه فارسی آن با عنوان «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه، نشر نی، ۱۴۰۳»، از دو مفهوم نوشتم که سیاست خارجی ایرانی را در چنبره خود گرفتار ساخته: «سندروم هرات» و «سندروم فاو».
سندروم هرات یعنی فقدان صبر استراتژیک؛ و سندروم فاو یعنی ناتوانی در تبدیل دستاورد نظامی به امتیاز دیپلماتیک. امروز نیز ممکن است مسئله تنگه هرمز و ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده نیز در همین دوگانه گرفتار شده باشند.
چه بسا که نه «لحظه تبدیل» بهدرستی تشخیص داده شود، و نه «صبر استراتژیک» برای بهرهبرداری وجود داشته باشد. پیامد پایانی همان خواهد بود که پیشتر هشدار داده شده بود: میان «عملیات نظامی» و «کنش دیپلماتیک»، نه ترجمهای شکل گیرد و نه تداومی. این همان جایی است که تاریخ، دوباره خود را تکرار میکند؛ اینبار اما بهمراتب پرهزینهتر.
در معرفی کتاب آرش رئیسی نژاد در سایت اسپرینگر نیچر آمده که «کتاب، نگاهی تازه به ظهور و نوسان ارتباطات ایران با نهادهای غیردولتی در خاورمیانه میاندازد. مشارکت ایران با نهادهای غیردولتی سیاسی-نظامی، بیش از سه دهه است که در قلب سیاست امنیتی بینالمللی و منطقهای قرار دارد. نویسنده با تمرکز بر تهدیدها و فرصتهای خاص ژئوپلیتیکی و ژئوفرهنگی که تهران را به سمت ایجاد روابط استراتژیک با کردهای عراق و شیعیان لبنان سوق داده است، سیاست خارجی غیردولتی ایران را تجزیه و تحلیل میکند. این پروژه برای مخاطبان متعددی که به ژئوپلیتیک خاورمیانه، سیاست خارجی ایران و روابط بینالملل علاقهمند هستند، جذاب خواهد بود.»
در معرفی نشر نی نیز در باره کتاب «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» به سیاست خارجی ایران در زمان حکومت محمدرضاشاه پهلوی، در قبال نهادهای غیردولتی در خاورمیانه میپردازد. این کتاب به خوبی توانسته است که پویاییهای ژئوپلیتیک و ژئوفرهنگی را که بر روابط راهبردی ایران با کردهای عراق و شیعیان لبنان در زمان شاه تأثیرگذاشته است، تحلیل کند. کتاب بهصورت تاریخی ساختاربندی شده است و هر فصل کتاب بر دورهی زمانی و جنبهی متفاوتی از سیاستهای خارجی غیردولتی ایران تمرکز دارد.
در مقدمۀ کتاب، رئیسینژاد اهمیت روابط ایران با گروههای فعال غیردولتی در خاورمیانه، را توضیح میدهد. سپس در فصل اول کتاب، تهدیدها و فرصتهایی را که حاکمیت تهران را بر آن داشت تا بهدنبال اتحاد با گروههای غیردولتی مانند کردهای عراق و شیعیان لبنان باشد را برای خوانندگان توضیح میدهد. کتاب سپس مراحل اولیهی سیاست خارجی غیردولتی ایران را مورد بحث قرار میدهد و ارتباطات و تعاملات اولیه با نهادهای غیردولتی قبل از سال ۱۳۳۷ را توضیح میدهد.
کتاب سپس به تشریح رسمی شدن سیاست خارجی غیردولتی ایران در این دوره پرداخته و جزئیات چگونگی شکلگیری روابط با کردها و شیعیان لبنان را شرح میدهد. بخش بعدی کتاب به اوج سیاست خارجی غیردولتی ایران میپردازد، جایی که دولت شاه بهطور فعال با این گروهها برای پیشبرد منافع منطقهای خود درگیر شد و از آنها به نفع خود بهره گرفت. رئیسینژاد، رفتهرفته افول این سیاستهای خارجی را توضیح میدهد که با تغییر پویاییهای منطقهای و ظهور چالشهای جدید، دورهای از عدم قطعیت و ارزیابی مجدد سیاست خارجی ایران شکل گرفته است.
سپس، در سالهای قبل از انقلاب ۵۷، کاهش نفوذ ایران بر گروههای غیردولتی و فروپاشی نهایی رژیم شاه موردتجزیه و تحلیل قرار میگیرد و بینشهایی درمورد پیامدهای استراتژیهای سیاست خارجی به کار گرفته شده ارائه مشود.
این کتاب برای کسانی که به ژئوپلیتیک خاورمیانه، سیاست خارجی ایران و روابط بینالملل بهطور کلی، علاقه دارند میتواند قابل توجه باشد. میتوان گفت که کتاب «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» ظهور و نوسانات ارتباطات ایران با گروههای غیردولتی سیاسی را که بیش از سه دهه در قلب سیاست امنیتی بینالمللی و منطقهای تأثیرگذار بوده است، روشن میکند.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما