رویترز: به عصر شوک‌های انرژی خوش آمدید

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، رویترز در گزارشی نوشت : دهه گذشته شاهد وقوع بحران‌های انرژی جهانی متعدد بوده‌ایم که به‌دنبال جنگ‌های نظامی، شرایط اقلیمی شدید و مشکلات زنجیره تأمین به وقوع پیوسته‌اند. در حالی که بازارهای نفت و گاز به‌طور فزاینده‌ای به یکدیگر متصل شده‌اند، این ارتباطات در حال تغییر و تجزیه است و روند سریع انتقال به انرژی‌های کم‌کربن احتمالاً به وقوع بحران‌های مکرر در دهه‌های آینده منجر خواهد شد.

سه بحران انرژی در یک دهه

تسنیم نوشت: اولین بحران بزرگ در این دهه، پس از پاندمی کووید-19، به‌دلیل افزایش تورم جهانی در سال 2021 رخ داد و خیلی زود با حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 تشدید شد. اکنون، در سال 2026، جنگ ایران بر اثر تحولات در خاورمیانه، بزرگ‌ترین اختلالات در تأمین انرژی در تاریخ را به‌وجود آورده است. این سه بحران در فاصله‌ای کوتاه از یکدیگر، از نظر میزان و اثرگذاری، بسیار فراتر از بحران‌های معمولی انرژی در تاریخ بوده‌اند.

در حالی که جهان به‌طور میانگین هر دهه یک بحران بزرگ انرژی را تجربه کرده است، وقوع سه بحران عظیم در مدت زمان کوتاهی نشان‌دهنده تغییرات قابل توجهی در وضعیت انرژی جهانی است. این بحران‌ها به‌ویژه بر اساس عوامل ژئوپولیتیکی و تجاری، هشدارهایی جدی برای بحران‌های بیشتر در آینده هستند.

تحولات در بازار انرژی جهانی

امروز بازارهای انرژی بیش از پیش جهانی شده‌اند، و این تغییر عمدتاً به دلیل انتقال مرکز تقاضای انرژی از کشورهای غربی به آسیای شرقی، به‌ویژه چین، بوده است. بر اساس گزارش‌های موسسه انرژی، واردات جهانی نفت از سال 2000 تا 2024 تقریباً 55 درصد افزایش یافته و به حدود 70 میلیون بشکه در روز رسیده است. به‌ویژه واردات چین از این میزان شش برابر شده و به 13.4 میلیون بشکه در روز رسیده است.

در این دوران، بازار انرژی همچنین شاهد تغییرات عمده‌ای بوده است که ناشی از تحول ایالات متحده از بزرگترین واردکننده انرژی به بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده نفت و گاز در جهان بوده است. صادرات نفت آمریکا از سال 2000 تا 2026 بیش از 12 برابر افزایش یافته و به حدود 12 میلیون بشکه در روز رسیده است. این میزان معادل 11 درصد از بازار جهانی است و واشنگتن را در رقابت مستقیم با کشورهای صادرکننده نفت مانند سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و روسیه قرار داده است.

در کنار این تحول، صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) ایالات متحده نیز به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. این تحولات به بهبود کارایی بازارهای جهانی انرژی، تحریک رشد و تقویت روابط میان تولیدکنندگان و واردکنندگان کمک کرده است. اما جنگ در اوکراین نشان داد که این مدل تجاری و جهانی‌شده می‌تواند به‌راحتی آسیب‌پذیر شود. وابستگی اروپا به انرژی روسیه پس از حمله روسیه به اوکراین، این قاره را مجبور به بازنگری جدی در استراتژی‌های امنیت انرژی و تنوع منابع انرژی کرد.

جنگ ایران و بحران تنگه هرمز

جنگ ایران نیز فرضیه دیگری را زیر سوال برده است: فرضیه‌ای که بر این اساس بود که تولیدکنندگان انرژی در خلیج فارس هرگز به‌گونه‌ای اقدام نخواهند کرد که به‌طور جدی جریان‌های انرژی را مختل کنند. تصمیم تهران برای مسدود کردن تنگه هرمز، که پیش از این 20 درصد از نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کرد، و حمله به زیرساخت‌های انرژی کشورهای همسایه، دهه‌ها خودداری و احتیاط در این زمینه را زیر سوال برده است. این اقدام‌ها در شرایطی رخ داد که ایران دیگر از قیدهایی که بر رفتار تولیدکنندگان انرژی در خلیج فارس حاکم بود، عبور کرده است.

ساختار تجاری تحت فشار

در کنار افزایش درگیری‌های نظامی، تنش‌های تجاری نیز به شدت در حال افزایش است. تصمیم رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده، دونالد ترامپ، به اعمال تعرفه‌های سنگین بر اکثریت شرکای تجاری، فشار بیشتری بر این مشکلات وارد کرده است. استفاده صریح آمریکا از برتری انرژی خود به‌عنوان یک ابزار چانه‌زنی موجب نگرانی‌هایی درباره اعتماد بلندمدت به ایالات متحده به‌عنوان تأمین‌کننده انرژی شده است و در نتیجه، در نقاط مختلف جهان خواسته‌هایی برای افزایش خودکفایی انرژی مطرح شده است.

همچنین، قدرت‌گیری چین به‌عنوان یک نیروی صنعتی و اقتصادی جهانی، نظم تجاری قدیمی را تضعیف کرده و موجب ظهور یک بازار دو-tier در نفت و گاز شده است. چین به‌طور آشکارا تحریم‌های غربی را نقض کرده و مقادیر زیادی نفت و گاز از کشورهای تحت تحریم مانند روسیه، ایران و ونزوئلا وارد کرده است. این اقدام‌ها به تسریع روند شکل‌گیری شبکه‌های تجاری و حمل و نقل غیرمتمرکز در سطح جهانی کمک کرده است.

انتقال به انرژی‌های تجدیدپذیر و چالش‌های جدید

انتقال به انرژی‌های تجدیدپذیر اکنون به‌طور فزاینده‌ای سرعت گرفته است و توان برق تجدیدپذیر تقریباً نیمی از ظرفیت تولید جهانی را تشکیل می‌دهد. این تحولات، به‌ویژه پس از بحران‌های اخیر، انتظار می‌رود شتاب بیشتری بگیرد، زیرا کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی به‌طور فزاینده‌ای با تلاش‌های کشورهای مختلف برای تقویت امنیت انرژی هم‌راستا شده است.

در این راستا، اتحادیه اروپا برنامه‌ای را به منظور کاهش وابستگی به نفت و گاز وارداتی و همچنین مقابله با نوسانات قیمتی، اعلام کرده است. رئیس‌کمیسیون اتحادیه اروپا، اورسولا فون در لاین، به‌طور صریح اعلام کرده است که برای دستیابی به استقلال انرژی و امنیت بیشتر، باید به سرعت به سمت انرژی‌های پاک داخلی حرکت کنیم.

اما در کنار فرصت‌هایی که این انتقال به همراه دارد، آسیب‌پذیری‌های جدیدی نیز به وجود می‌آید. کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی می‌تواند به وابستگی سنگین به واردات فناوری‌های کم‌کربن از چین، از جمله پنل‌های خورشیدی و ذخیره‌سازی باتری‌ها، منجر شود. این وابستگی به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از منابع اصلی تنش‌های تجاری و صنعتی میان چین و کشورهای غربی است.

چشم‌انداز آینده و نوسانات بیشتر

با توجه به تغییرات اقلیمی و افزایش وقوع حوادث شدید جوی مانند خشکسالی‌ها، سیل‌ها، طوفان‌ها و گرماهای شدید، بازار جهانی انرژی در آینده بیشتر با نوسانات مواجه خواهد بود. کشورهای مختلف باید برای مقابله با بحران‌های آینده، سیستم‌های انرژی مقاوم‌تر، متنوع‌تر و به احتمال زیاد داخلی ایجاد کنند تا بتوانند در برابر شوک‌های جهانی در بازار انرژی ایستادگی کنند.

۲۲۳۲۲۵