خبرآنلاین - روابط میان ایران و اقلیم کردستان عراق در سایه تهدیدات امنیتی ناشی از گروههای شبهنظامی کُرد همواره از حساسیت بالایی برخوردار بوده است. در این میان، گروههایی چون کومله، پژاک و پاک به عنوان تهدیدات جدی علیه امنیت ملی ایران شناخته میشوند. توافقنامه امنیتی میان ایران و عراق در سال ۲۰۲۳، چارچوبی حقوقی و بینالمللی برای مدیریت این چالشها ترسیم کرده است.
اهمیت اجرای کامل مفاد توافقنامه امنیتی
توافقنامه امنیتی میان ایران و عراق که در مارس ۲۰۲۳ امضا شد، یک تعهد حقوقی و بینالمللی محسوب میشود. بر اساس این توافق، دولت عراق متعهد شد که گروههای مسلح معارض ایرانی را از مناطق مرزی خلع سلاح کرده و به مکانهای دیگر منتقل کند. مهلت اجرای این تعهدات تا سپتامبر ۲۰۲۳ تعیین شده بود.
از منظر حقوق بینالملل، اجرای کامل این توافقنامه نه تنها یک تعهد سیاسی، بلکه یک الزام حقوقی است. اقلیم کردستان به عنوان بخشی از دولت فدرال عراق، موظف به رعایت تعهدات بینالمللی کشور متبوع خود است. عدم اجرای این تعهدات میتواند اعتبار بینالمللی اقلیم و روابط دوستانه با تهران را خدشهدار کند.
مواضع رسمی مقامات اقلیم کردستان
مقامات اربیل بارها در مواضع رسمی خود تأکید کردهاند که اجازه نخواهند داد از خاک اقلیم علیه منافع و امنیت ایران اقدامی صورت گیرد. نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، در می ۲۰۲۵ اعلام کرد که منطقه هرگز به عنوان «منبع تهدید» برای همسایه ایران نخواهد بود. این مواضع نشاندهنده درک مقامات اقلیم از اهمیت روابط با تهران است.
با این حال، فاصله میان مواضع اعلامی و عملکرد واقعی همچنان یکی از چالشهای اصلی در اجرای توافقنامه امنیتی محسوب میشود. انتظار ایران این است که این مواضع در عمل نیز تحقق یابند.
بر اساس توافقنامه امنیتی، طرف عراقی موظف به خلع سلاح گروههای کومله، پژاک و پاک بوده است. تا سپتامبر ۲۰۲۴، گزارشها حاکی از انتقال اعضای گروه کومله از اردوگاههای مرزی به منطقه سوردش بود. این اقدام گامی در مسیر اجرای تعهدات محسوب میشود، اما خلع سلاح کامل هنوز محقق نشده است.
اخراج این گروهها از خاک اقلیم کردستان نیز مستلزم برنامهریزی دقیق و همکاری میان نهادهای امنیتی دو طرف است. تاکنون اقدامات صورتگرفته بیشتر شامل انتقال داخلی بوده و نه خروج کامل از خاک اقلیم.
مهمترین و پیچیدهترین محور، استرداد سران این گروههاست. در سپتامبر ۲۰۲۴، ستاد حقوق بشر ایران اعلام کرد که اقدامات قانونی علیه گروههای پژاک، کومله و پاک در چارچوب کمیته مشترک قضایی مبارزه با تروریسم میان ایران و عراق آغاز شده است. همچنین قوه قضاییه ایران درخواست استرداد ۱۱۸ نفر از اعضای کلیدی این گروهها را به دولت عراق ارسال کرده است.
نکته حائز اهمیت، اعلان قرمز اینترپل برای برخی از سران این گروههاست. این اعلانها نشاندهنده شناسایی بینالمللی این افراد به عنوان تهدید امنیتی است و استرداد آنها را از منظر حقوقی توجیهپذیر میسازد.
اجرای کامل مفاد توافقنامه امنیتی میان ایران و عراق، یک تعهد حقوقی و بینالمللی برای مقامات اربیل محسوب میشود. مواضع رسمی مقامات اقلیم مبنی بر عدم تهدیدسازی برای ایران، انتظارات تهران را افزایش داده است. در سه محور خلع سلاح، اخراج و استرداد، پیشرفتهایی حاصل شده، اما هنوز راه درازی تا اجرای کامل تعهدات باقی است. تداوم رویکرد حمایتی اقلیم از این گروهها، اعتماد تهران را تضعیف کرده و میتواند تبعات منفی بر روابط دوطرف داشته باشد.
۴۲/۴۲
نظر شما