الهه جعفرزاده: افزایش دمای زمین، خشکسالیهای طولانی و گسترش مناطق مسکونی در حاشیه جنگلها باعث شده آتشسوزیهای جنگلی در دهههای اخیر از یک حادثه طبیعی به بحرانی جهانی تبدیل شوند؛ بحرانی که نهتنها میلیونها هکتار جنگل را نابود کرده، بلکه هزاران قربانی انسانی و خسارتهای اقتصادی و زیستمحیطی گسترده برجای گذاشته است. از جنگلهای سیبری و استرالیا گرفته تا کانادا، آمریکا و حتی جنگلهای هیرکانی ایران، آتش حالا به یکی از مهمترین تهدیدهای محیطزیستی جهان تبدیل شده است.
همچنین بخوانید:
حریق سبزِ «الیت»؛ مرور آتشسوزیهای شاخص جنگلهای ایران در یک دهه اخیر
فاجعه «پشتیگو» در آمریکا/ آتشی که شهرها را بلعید
یکی از مرگبارترین آتشسوزیهای تاریخ، «پشتیگو» در آمریکا بود که سال ۱۸۷۱ در ایالت ویسکانسین رخ داد. این آتشسوزی حدود ۵ هزار کیلومتر مربع را سوزاند و بر اساس برآوردها بین ۱۲۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر جان باختند. شدت آتش به حدی بود که طوفانهای آتشین ایجاد کرد و بسیاری از قربانیان حتی فرصت فرار پیدا نکردند.
تابستان سیاه استرالیا؛ با ۳ میلیارد حیوان قربانی
در میان بزرگترین آتشسوزیهای معاصر، آتشسوزیهای «بلک سامر» استرالیا در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ جایگاه ویژهای دارند. این حریقها ماهها ادامه داشتند و حدود ۴۶ میلیون هکتار را درگیر کردند. افزون بر ۳۰ نفر جان باختند و تخمین زده شد بیش از ۳ میلیارد حیوان کشته یا آواره شدند. تصاویر آسمان نارنجی سیدنی و فرار حیوانات وحشی از شعلهها، به یکی از نمادهای بحران اقلیمی تبدیل شد.
سیبری در دود/ آتشهایی که تا قطب شمال رسیدند
روسیه و منطقه سیبری نیز در سالهای اخیر با آتشسوزیهایی کمسابقه روبهرو شدهاند. در تابستان ۲۰۲۱، حریقهای گسترده سیبری میلیونها هکتار جنگل را نابود کرد و دود ناشی از آن تا قطب شمال رسید. کارشناسان محیطزیست هشدار دادند برخی از این آتشها آنقدر وسیع بودند که مهارشان عملاً ناممکن شده و تنها بارش باران میتوانست آنها را متوقف کند.
کانادا و فصل بیپایان حریق/ دهها آتش خارج از کنترل
کانادا هم در سال ۲۰۲۵ یکی از بدترین فصلهای آتشسوزی خود را تجربه کرد. طبق گزارش مرکز بینسازمانی آتشسوزی کانادا، تنها تا ژوئن بیش از ۲.۸ میلیون هکتار سوخته بود و دود آتشها تا اروپا و گرینلند گسترش یافت. دهها آتشسوزی «خارج از کنترل» توصیف شدند؛ اصطلاحی که در ادبیات مدیریت بحران به معنای ناتوانی نیروها در مهار جبهه آتش است.
کالیفرنیا و «کمپ فایر»؛ مرگبارترین آتشسوزی مدرن آمریکا
در آمریکا نیز «کمپ فایر» در کالیفرنیا طی سال ۲۰۱۸ به مرگبارترین آتشسوزی مدرن این کشور تبدیل شد. این آتشسوزی شهر پارادایس را تقریباً بهطور کامل نابود کرد، ۸۵ کشته برجای گذاشت و هزاران خانه را سوزاند. بررسیها بعداً نشان داد نقص در خطوط انتقال برق عامل اصلی حادثه بوده است.
اروپا در محاصره گرما؛ آتشسوزیهای بیسابقه فرانسه
اروپا هم از این روند در امان نمانده است. در تابستان ۲۰۲۵، فرانسه یکی از شدیدترین آتشسوزیهای نیمقرن اخیر خود را تجربه کرد؛ آتشی که تنها طی ۲۴ ساعت حدود ۱۶ هزار هکتار را سوزاند. کارشناسان اروپایی این رخداد را نشانهای از «مدیترانهای شدن بحران آتش» در قاره اروپا دانستند؛ وضعیتی که با موجهای گرمای شدید و خشکسالی پیوند خورده است.
ایران و جنگلهای هیرکانی/ حریقی که ۲۰ روز ادامه داشت
در ایران نیز آتشسوزی جنگلها طی سالهای اخیر شدت گرفته است؛ بهویژه در جنگلهای زاگرس و هیرکانی. یکی از بزرگترین و طولانیترین حریقهای اخیر، آتشسوزی جنگلهای هیرکانی منطقه «الیت» در مازندران بود که پاییز سال گذشته رخ داد.
آتشسوزی جنگلهای هیرکانی روستای الیت (مرزنآباد چالوس) از ۱۰ آبان ۱۴۰۴ آغاز شد. ابتدا به نظر میرسید مهار شده، اما از ۲۴ آبان دوباره شعلهور شد و تاکنون بیش از ۲۰ روز ادامه دارد؛ رخدادی که به طولانیترین آتشسوزی جنگلی شمال ایران در دهه اخیر تبدیل شده است. وسعت سوخته طبق گزارشهای رسمی حدود ۷ تا ۸ هکتار برآورد شده است.
برای مهار این فاجعه از بالگرد، هواپیمای آبپاش و صدها نیروی امدادی استفاده شد. طبق اعلام رسمی، خشکسالی شدید و احتمال دخالت انسانی در گسترش آتش نقش داشته است.
جنگلهای هیرکانی که قدمتی میلیونساله دارند، از مهمترین ذخایر زیستی جهان به شمار میروند و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند. کارشناسان هشدار میدهند افزایش دما و کاهش بارندگی، این جنگلها را بیش از گذشته در برابر حریق آسیبپذیر کرده است.
زاگرسِ زخمی؛ آتشسوزیهایی که هر سال تکرار میشوند
در زاگرس نیز وضعیت نگرانکننده است. گزارشهای محیطزیستی از ثبت صدها مورد آتشسوزی در جنگلهای مریوان و مناطق غربی ایران طی سال گذشته حکایت دارند؛ آتشهایی که بخش مهمی از آنها به دلیل عوامل انسانی، کمبود تجهیزات اطفای حریق و ضعف مدیریت بحران گسترش یافتهاند.
گرمایش زمین و «نرمال جدید» آتشسوزیهای جنگلی
کارشناسان اقلیم معتقدند آتشسوزیهای جنگلی دیگر رویدادهایی مقطعی نیستند، بلکه بخشی از «نرمال جدید» زمین در عصر گرمایش جهانیاند؛ عصری که در آن تابستانها طولانیتر، جنگلها خشکتر و مهار آتش دشوارتر میشود. به همین دلیل بسیاری از کشورها اکنون علاوه بر اطفای حریق، بر پیشگیری، مدیریت پوشش گیاهی و توسعه سامانههای هشدار سریع تمرکز کردهاند.
۴۷۲۳۲
نظر شما