چرا پرنده سیاه با سوخت معمولی منفجر می‌شد؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در تاریخ هوانوردی، کمتر هواپیمایی به اندازه SR-۷۱ بلک‌برد توانسته مرزهای فناوری را جابه‌جا کند. این هواپیمای شناسایی که از دهه ۶۰ میلادی وارد خدمت شد، با سرعتی فراتر از ۳ ماخ و پرواز در ارتفاع حدود ۸۰ هزار پا، هنوز هم یکی از شگفت‌انگیزترین پروژه‌های مهندسی نظامی جهان محسوب می‌شود. اما رسیدن به چنین عملکردی، تنها به موتورهای قدرتمند یا طراحی آیرودینامیکی خاص محدود نمی‌شد؛ بلک‌برد برای ادامه حیات حتی به سوختی نیاز داشت که در هیچ هواپیمای دیگری استفاده نمی‌شد.

گرمایی که سوخت عادی را به بمب تبدیل می‌کرد

براساس گزارش nationalinterest، پرواز مداوم با سرعتی بیش از سه برابر سرعت صوت، بدنه بلک‌برد را به شدت داغ می‌کرد. اصطکاک شدید هوا با سطح هواپیما باعث می‌شد تا دمای بخش‌هایی از بدنه به بیش از ۲۶۰ درجه سانتی‌گراد برسد؛ حرارتی که برای سوخت‌های معمولی جت فاجعه‌بار بود.

از آنجا که مخازن سوخت در دل بدنه قرار داشتند، گرما مستقیما به سوخت منتقل می‌شد. اگر SR-۷۱ از سوخت‌های متداول استفاده می‌کرد، سوخت درون باک‌ها به سرعت تبخیر می‌شد، فشار داخلی بالا می‌رفت و احتمال آتش‌سوزی یا انفجار به شکل خطرناکی افزایش پیدا می‌کرد. همین مسئله مهندسان لاکهید را وادار کرد تا به سراغ توسعه سوختی کاملا متفاوت بروند.

JP-۷؛ سوختی که به سختی آتش می‌گرفت

نتیجه این پروژه، سوخت مخصوصی به نام JP-۷ بود؛ ترکیبی که بیشتر شبیه یک مایع مهندسی‌ شده برای کنترل حرارت بود تا یک سوخت معمولی.

JP-۷ نقطه اشتعال بسیار بالایی داشت و به همین دلیل در برابر حرارت شدید پایداری فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌داد. این سوخت به قدری کم‌فرار بود که روشن کردنش کار ساده‌ای محسوب نمی‌شد. حتی سال‌ها گفته می‌شد که اگر کبریتی روشن داخل مخزن JP-۷ بیندازید، احتمال دارد اصلا شعله‌ور نشود.

همین ویژگی البته برای بلک‌برد حیاتی بود؛ چرا که هواپیما می‌توانست با خیال راحت مخازن سوخت را در دل بدنه‌ای فوق‌العاده داغ حمل کند، بدون آنکه خطر احتراق ناگهانی وجود داشته باشد.

سوختی که نقش سیستم خنک‌کننده را هم بازی می‌کرد

JP-۷ فقط وظیفه تأمین نیروی موتور را بر عهده نداشت. مهندسان از این سوخت به عنوان بخشی از سامانه خنک‌کاری هواپیما هم استفاده می‌کردند.

در طول پرواز، سوخت در بخش‌های مختلف گردش می‌کرد تا گرمای تولیدشده توسط موتور، سیستم‌های هیدرولیک، تجهیزات الکترونیکی و سایر قطعات حساس را جذب کند. در واقع سیستم سوخت‌رسانی بلک‌برد بخشی از سازوکار حفاظت حرارتی آن بود؛ راهکاری که برای هواپیمایی با چنین سرعتی کاملا ضروری به نظر می‌رسید.

چگونه سوختی را روشن می‌کردند که به سختی می‌سوخت؟

مشکل اصلی JP-۷ دقیقا همان ویژگی مثبتش بود؛ سوختی که به‌ سختی مشتعل می‌شود، روشن کردن موتور را هم دشوار می‌کند. برای حل این مشکل، مهندسان از ماده‌ای به نام «تری‌اتیل‌بوران» یا TEB استفاده کردند؛ ماده‌ای که به محض تماس با هوا، فورا آتش می‌گیرد و شعله‌ای سبزرنگ ایجاد می‌کند.

این ماده هنگام استارت موتور و فعال شدن پس‌سوزها تزریق می‌شد تا احتراق اولیه شکل بگیرد. شعله سبز معروف بلک‌برد که در بسیاری از تصاویر دیده می‌شود، حاصل همین واکنش شیمیایی بود.

جالب‌تر اینکه SR-۷۱ حتی سیستم استارت داخلی هم نداشت و برای روشن شدن روی زمین به ارابه‌های مخصوص استارت نیاز پیدا می‌کرد؛ تجهیزاتی که معمولا با موتورهای عظیم خودروهای بیوک ساخته می‌شدند.

فناوری خارق‌العاده‌ای که هزینه سنگینی داشت

تمام این فناوری‌های خاص، از سوخت اختصاصی گرفته تا تجهیزات پشتیبانی ویژه، هزینه عملیاتی بلک‌برد را به شدت افزایش داده بود. حتی هواپیماهای سوخت‌رسان استاندارد هم قادر به حمل JP-۷ نبودند و نیروی هوایی آمریکا مجبور شد نسخه‌های مخصوصی از تانکرهای KC-۱۳۵ را برای پشتیبانی از این هواپیما آماده کند.

در نهایت همین پیچیدگی‌های فنی و هزینه‌های سرسام‌آور، یکی از دلایل اصلی بازنشستگی SR-۷۱ شد. با این حال، بلک‌برد در طول دهه‌ها خدمت خود رکوردهایی ثبت کرد که هنوز هم دست‌نیافتنی به نظر می‌رسند؛ هواپیمایی که برای رسیدن به سرعت‌های باورنکردنی، حتی مجبور شد سوخت مخصوص خودش را داشته باشد.

۲۲۷۳۲۲