به گزارش خبرآنلاین، این اصطلاح به معنای استفاده رسمی از حق وتو در یک رأیگیری علنی نیست. «وتوی خاموش» یعنی کشورها بدون آنکه الزاماً قطعنامهای را وتو کنند، با مخالفتهای رویهای، حقوقی یا اداری اجازه نمیدهند یک سازوکار بینالمللی عملاً کار کند.
در پرونده ایران، این سازوکار همان «کمیته ۱۷۳۷» است؛ کمیتهای که با تحریمهای سازمان ملل علیه ایران گره خورده و حالا دوباره به محل اختلاف میان غرب، روسیه، چین و ایران تبدیل شده است.
کمیته ۱۷۳۷ چیست؟
کمیته ۱۷۳۷ یکی از کمیتههای زیرمجموعه شورای امنیت سازمان ملل است. این کمیته در سال ۲۰۰۶، پس از تصویب قطعنامه ۱۷۳۷ علیه ایران ایجاد شد.
در آن زمان، شورای امنیت از ایران خواسته بود برخی فعالیتهای حساس هستهای، از جمله غنیسازی اورانیوم، را متوقف کند. با ادامه اختلافها، سازمان ملل مجموعهای از تحریمها را علیه ایران وضع کرد و برای پیگیری اجرای این تحریمها، کمیتهای تشکیل داد که به نام شماره همان قطعنامه شناخته شد: «کمیته ۱۷۳۷».
وظیفه این کمیته، نظارت بر اجرای تحریمهای سازمان ملل علیه ایران بود. یعنی بررسی میکرد کشورها محدودیتهای مربوط به ایران را رعایت میکنند یا نه، گزارشها را جمعآوری میکرد، درباره فهرست افراد و نهادهای تحریمی نظر میداد و روند اجرای تحریمها را زیر نظر میگرفت.
به زبان ساده، کمیته ۱۷۳۷ مثل «اتاق پیگیری تحریمهای سازمان ملل علیه ایران» عمل میکرد.
چرا این کمیته دوباره مهم شده است؟
بعد از توافق هستهای سال ۲۰۱۵، معروف به برجام، بسیاری از تحریمهای سازمان ملل علیه ایران تعلیق یا لغو شد و نقش کمیته ۱۷۳۷ عملاً کمرنگ شد.
اما اکنون اختلاف اصلی بر سر این است که آیا تحریمهای قبلی سازمان ملل علیه ایران دوباره برگشتهاند یا نه.
کشورهای غربی میگویند با فعالشدن سازوکار «اسنپبک»، تحریمهای سازمان ملل علیه ایران بازگشته و بنابراین کمیته ۱۷۳۷ باید دوباره فعال شود.
در مقابل، ایران، روسیه و چین میگویند این بازگشت غیرقانونی است و کمیته ۱۷۳۷ دیگر مبنای حقوقی ندارد.
به همین دلیل، دعوا بر سر کمیته ۱۷۳۷ فقط دعوا بر سر یک نهاد اداری نیست؛ دعوا بر سر این است که آیا پرونده تحریمهای سازمان ملل علیه ایران دوباره زنده شده یا نه.
اسنپبک چیست؟
اسنپبک یعنی «بازگشت خودکار تحریمها».
در توافق هستهای و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، سازوکاری پیشبینی شده بود که اگر یکی از طرفهای برجام مدعی میشد ایران تعهدات خود را بهطور جدی نقض کرده، بتواند روند بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل را آغاز کند.
ویژگی مهم اسنپبک این است که برای بازگشت تحریمها، لازم نیست اعضای شورای امنیت دوباره به تحریم ایران رأی مثبت بدهند. اگر روند اسنپبک فعال شود و شورای امنیت نتواند در مدت مشخص جلوی آن را بگیرد، تحریمهای قبلی بهصورت خودکار بازمیگردند.
به همین دلیل به آن «snapback» میگویند؛ یعنی چیزی که قبلاً کنار رفته بود، ناگهان به جای قبلی خود برمیگردد.
یک مثال ساده برای فهم اسنپبک
فرض کنید یک دانشآموز به دلیل تخلف، مشمول تنبیهی شده است. بعد از مدتی، مدرسه میگوید: «فعلاً این تنبیه را تعلیق میکنیم، اما اگر دوباره تخلف جدی رخ دهد، همان تنبیه قبلی بدون تصمیمگیری تازه برمیگردد.»
اسنپبک هم تقریباً چنین منطقی دارد. تحریمهای سازمان ملل پس از برجام کنار رفتند، اما در متن قطعنامه ۲۲۳۱ راهی گذاشته شد که در صورت بروز اختلاف جدی، همان تحریمهای قبلی دوباره فعال شوند.
اختلاف اصلی کجاست؟
اختلاف امروز بر سر وجود یا نبودن اسنپبک در متن قطعنامه نیست. اصل اختلاف این است که آیا استفاده از این سازوکار در شرایط فعلی قانونی بوده یا نه.
کشورهای غربی میگویند ایران تعهدات هستهای خود را نقض کرده و بنابراین بازگشت تحریمها قانونی است.
اما ایران، روسیه و چین میگویند این روند اعتبار حقوقی ندارد. از نگاه آنها، طرفهایی که خود در اجرای برجام نقش مخدوش داشتهاند یا از آن خارج شدهاند، نمیتوانند از سازوکارهای همان توافق برای بازگرداندن تحریمها استفاده کنند. روسیه و چین همچنین تأکید دارند که با پایانیافتن چارچوب قطعنامه ۲۲۳۱، تلاش برای احیای کمیته ۱۷۳۷ فاقد مبنای حقوقی است.
«وتوی خاموش» در این پرونده یعنی چه؟
در شورای امنیت، همهچیز فقط با رأیگیریهای بزرگ و وتوی رسمی جلو نمیرود. گاهی یک کمیته یا سازوکار اجرایی برای فعالیت نیاز به توافق اعضا دارد؛ مثلاً برای تصویب گزارش، بررسی فهرستها، تعیین کارشناسان، یا پیشبرد کارهای اداری و نظارتی.
۴۲
نظر شما