به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ از پایهگذاری بنیانهای فیزیک مدرن گرفته تا دگرگون کردن اکتشافات فضایی و هندسه، این پنج زن پیشگام با عبور از موانع، به کشفیاتی دست یافتند که مسیر علم و ریاضیات را تغییر داد.
عکس از کمیته زنان شورای ملی مقاومت ایران
امی نوتر
او در سال ۱۸۸۲ در شهر ارلانگن، آلمان، متولد شد و به طور گسترده به عنوان یکی از تأثیرگذارترین ریاضیدانان تاریخ شناخته میشود. براساس گزارش نیویورک تایمز، آلبرت اینشتین او را «مهمترین» و «خلاقترین» ریاضیدان زن دوران خود توصیف میکرد.
معروفترین اثر او، «قضیه نتر» است که یک ارتباط بنیادین بین تقارن در طبیعت و قوانین بقا (مانند انرژی و اندازه حرکت) برقرار کرد. این پیشرفت سنگ بنای فیزیک مدرن شد و به درک عمیقتر نظریه نسبیت اینشتین توسط دانشمندان کمک کرد.
نوتر از همان آغاز به این رشته علاقهمند شد، اما با موانعی روبهرو بود، زیرا زنان در آلمان تا حد زیادی از آموزش عالی کنار گذاشته میشدند. او ابتدا به صورت مستمع آزاد در کلاسهای دانشگاه شرکت میکرد و سپس از دانشگاه ارلانگن دکترا گرفت و به دومین زن در آلمان تبدیل شد که مدرک دکتری ریاضیات دریافت میکرد.
استعداد او تحسین ریاضیدانان برجستهای مانند داوید هیلبرت و فلیکس کلاین را برانگیخت. در سال ۱۹۱۵، او به مؤسسه ریاضیات دانشگاه گوتینگن، یکی از مراکز پیشروی ریاضیات در جهان، پیوست؛ جایی که همراه با هیلبرت و کلاین روی پرسشهای ریاضیِ برخاسته از نظریه نسبیت عام اینشتین کار میکرد.
وقتی مدیران دانشگاه با انتصاب او به دلیل زن بودن مخالفت کردند، هیلبرت از نامزدی او دفاع کرد و گفت: «نمیبینم جنسیتِ این نامزد دلیلی علیه او باشد. بالاخره ما دانشگاه هستیم، نه حمام عمومی.»
با وجود آنکه نوتر پژوهشهایی دورانساز انجام میداد، سالها بدون حقوق و بدون عنوان رسمی دانشگاهی تدریس کرد. او افزون بر قضیه نوتر، با کارهای پیشگامانهاش در نظریه حلقهها، نظریه گروهها و نظریه اعداد، جبر مجرد را متحول کرد و به یکپارچهسازی چندین شاخه از ریاضیات کمک رساند.
او بعدها با حمایت اینشتین، در کالج برین مار در ایالت پنسیلوانیا جایگاهی به دست آورد؛ جایی که به گفته خودش، بیش از آنچه در آلمان احساس کرده بود، قدرش دانسته میشد. با این حال، تنها ۱۸ ماه پس از ورودش به آمریکا، نوتر برای درمان کیست تخمدان تحت عمل جراحی قرار گرفت و در سال ۱۹۳۵، در ۵۳ سالگی درگذشت.
عکس از ناسا
کاترین جانسون
جانسون در سال ۱۹۱۸ در وایت سولفور اسپرینگز، در ایالت ویرجینیای غربی، به دنیا آمد. او با انجام محاسباتی که فضانوردان را به مدار هدایت میکرد و از مأموریتهای ماه پشتیبانی مینمود، امکان اجرای برخی از مهمترین مأموریتهای فضایی اولیه ناسا را فراهم کرد.
او کودکی نابغه بود؛ در ۱۳ سالگی وارد دبیرستان شد و در ۱۸ سالگی با بالاترین درجه افتخار از کالج ایالتی ویرجینیای غربی فارغالتحصیل شد. در سال ۱۹۳۹، به یکی از نخستین دانشجویان سیاهپوستی تبدیل شد که برای ورود به دوره تحصیلات تکمیلی دانشگاه ویرجینیای غربی برگزیده شدند؛ برنامهای که در مسیر پایان دادن به جداسازی نژادی در دانشگاه قرار داشت. جانسون در سال ۱۹۵۳ به «کمیته ملی مشورتی هوانوردی»، نهاد پیشین ناسا، پیوست و در واحد محاسباتی جداشده «ناحیه غربی» مشغول به کار شد. او یکی از «رایانههای انسانی» مشهور ناسا بود؛ ریاضیدانانی که پیش از رواج گسترده رایانههای الکترونیکی، محاسبات پیچیده را با دست انجام میدادند.
مهارت او خیلی زود باعث شد جایگاهی در «گروه مأموریت فضایی» این سازمان به دست آورد. او در سال ۱۹۶۱ روی مأموریت «فریدم ۷» آلن شپرد، نخستین پرواز فضایی سرنشیندار آمریکا، کار کرد و سال بعد نیز به راستیآزمایی محاسبات مداری مأموریت «فرندشیپ ۷» فضانورد جان گلن کمک کرد؛ نخستین مأموریت سرنشیندار آمریکا که زمین را دور زد.
اگرچه رایانههای الکترونیکی محاسبات پرواز را انجام داده بودند، فضانوردان همچنان نسبت به اتکای کامل به این ماشینهای جدید محتاط بودند. به گزارش ناسا، گلن پیش از پرتاب از مهندسان خواست «آن دختر» ــ یعنی جانسون ــ را بیاورند تا اعداد را با دست بررسی کند. جانسون بعدها به یاد آورد که گلن گفته بود: «اگر او بگوید درست است، من آماده رفتنم.»
کارهای او بعدها با کمک به هماهنگسازی ماهنشین با ماژول فرماندهی که به دور ماه میچرخید، به برنامه آپولو نیز یاری رساند. جانسون در طول ۳۳ سال فعالیت در ناسا، روی برنامه شاتل فضایی و ماهوارههای رصد زمین نیز کار کرد و نویسنده یا همنویسنده ۲۶ گزارش پژوهشی بود.
جانسون در سال ۱۹۸۶ بازنشسته شد. در سال ۲۰۱۵، باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین آمریکا، «مدال آزادی ریاستجمهوری» را به او اعطا کرد. دستاوردهای او بعدها از طریق فیلم «چهرههای پنهان» محصول ۲۰۱۶ به مخاطبانی جهانی معرفی شد؛ فیلمی که نقش ریاضیدانان زن سیاهپوست را در برنامه فضایی آمریکا برجسته کرد.
جانسون در ۲۴ فوریه ۲۰۲۰، در ۱۰۱ سالگی درگذشت. جیمز برایدنستاین، مدیر ناسا، گفت: «خانواده ناسا از شنیدن خبر درگذشت کاترین جانسون در صبح امروز، در ۱۰۱ سالگی، اندوهگین است. او یک قهرمان آمریکایی بود و میراث پیشگامانهاش هرگز فراموش نخواهد شد.»
عکس از بنیاد ملی مدالهای علوم و فناوری ایالات متحده
کاتلین موراوتز
کاتلین موراوتز در سال ۱۹۲۳ در تورنتوی کانادا به دنیا آمد. او تحت تأثیر پدرش، فیزیکدان و ریاضیدان جان لایتون سینگ، از همان ابتدا به ریاضیات علاقهمند شد و بعدها زیر نظر ریاضیدان ریچارد کورانت از دانشگاه نیویورک دکترا گرفت. موراوتز بخش عمده دوران حرفهای خود را در مؤسسه علوم ریاضی کورانتِ دانشگاه نیویورک گذراند و در سال ۱۹۸۴ به نخستین مدیر زن این مؤسسه تبدیل شد.
بخش زیادی از پژوهشهای او بر فهم رفتار موجها متمرکز بود؛ از صدا و نور گرفته تا جریان هوا در اطراف هواپیماها. کارهای او به دانشمندان کمک کرد بهتر دریابند موجها چگونه در اطراف اجسام حرکت میکنند و چگونه با گذشت زمان پراکنده و مستهلک میشوند؛ دستاوردی که به پیشرفتهایی در آیرودینامیک، آکوستیک و اپتیک انجامید.
از تأثیرگذارترین دستاوردهای او پژوهشی بود که نشان داد بالهای هواپیما در شرایط واقعی نمیتوانند امواج ضربهای را به طور کامل حذف کنند؛ نتیجهای که به مهندسان کمک کرد به جای تلاش برای حذف کامل این امواج، طرحهایی برای کاهش آثار آنها توسعه دهند.
موراوتز همچنین راهنمایی دلسوز برای ریاضیدانان جوانتر و مدافعی جدی برای حضور زنان در علم بود. در سال ۱۹۹۸، او به نخستین ریاضیدان زنی تبدیل شد که «نشان ملی علوم» را دریافت کرد؛ بالاترین افتخار علمی در ایالات متحده. او همچنین از سوی «انجمن زنان در علم» بهعنوان زن دانشمند برجسته معرفی شد، ریاست «انجمن زنان در ریاضیات» را بر عهده داشت و بورسیهٔ گوگنهایم را دریافت کرد.
او در سال ۲۰۱۷ در منهتنِ نیویورک، در ۹۴ سالگی درگذشت.
عکس از موسسه مطالعات پیشرفته ایالات متحده
کارن اولنبک
در سال ۲۰۱۹، اولنبک نخستین و تنها زنی شد که جایزه آبل را دریافت کرده است؛ جایزهای که اغلب از آن با عنوان «نوبلِ ریاضیات» یاد میشود.
پژوهشهای او در زمینه معادلات هندسی و نظریه پیمانهای به پیشبرد هم ریاضیات و هم فیزیک نظری کمک کرد و در حوزههایی از جمله فیزیک ذرات و نظریه ریسمان اثرگذار بود.
به گزارش سیبیاس نیوز، کمیته جایزه آبل از او به خاطر «دستاوردهای پیشگامانهاش در معادلات دیفرانسیل با مشتقات جزئیِ هندسی، نظریه پیمانهای و دستگاههای انتگرالپذیر، و نیز به سبب تأثیر بنیادی کارهایش بر آنالیز، هندسه و فیزیک ریاضی» تقدیر کرد. هانس مونته-کاس، رئیس کمیته آبل، گفت که کارهای او «چشمانداز ریاضیات را بهطرزی چشمگیر دگرگون کرده است.»
او در سال ۱۹۴۲ در کلیولندِ اوهایو به دنیا آمد و در کودکی به مطالعه علاقهمند شد؛ علاقهای که جرقه توجه او به علم و ریاضیات را زد. او بعدها در مؤسسه کورانتِ دانشگاه نیویورک تحصیل کرد و در سال ۱۹۶۸ از دانشگاه برندایس دکترا گرفت.
بنا بر گزارش بنیاد ملی مدالهای علم و فناوری، اولنبک پس از دریافت دکترا در امآیتی و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی تدریس کرد، اما در مسیر استخدام به عنوان عضو هیأتعلمی تماموقت با موانع بسیاری روبهرو شد. به او گفته بودند که «مردم زنان را استخدام نمیکنند، زنان باید به خانه بروند و بچهدار شوند.» او گفته بود: «پس جاهایی که به همسرم علاقهمند بودند ــ امآیتی، استنفورد و پرینستون ــ علاقهای به استخدام من نداشتند.»
با وجود این چالشها، او مسیر پژوهشی درخشانی برای خود ساخت. در سال ۱۹۸۳ بورسیه مکآرتور را دریافت کرد و در سال ۱۹۸۷ به عنوان استاد به دانشگاه تگزاس در آستین پیوست و بیش از سه دهه در آنجا ماند.
اولنبک افزون بر پژوهشهایش، از مدافعان برجسته حضور زنان در ریاضیات و علوم بوده است. او به راهاندازی برنامههایی کمک کرد که برای حمایت از ریاضیدانان زن و تشویق جوانان به دنبال کردن حرفهای در این حوزه طراحی شده بودند.
عکس از دانشگاه استنفورد
مریم میرزاخانی
میرزاخانی در سال ۲۰۱۴ نخستین زن و نخستین ایرانیای شد که مدال فیلدز را به دست آورد و مانعی را شکست که از زمان پایهگذاری این جایزه، نزدیک به هشت دهه پابرجا مانده بود.
مدال فیلدز که اغلب بالاترین افتخار ریاضیات برای پژوهشگران جوان توصیف میشود، هر چهار سال یک بار از سوی اتحادیه بینالمللی ریاضیات (IMU) به حداکثر چهار ریاضیدان زیر ۴۰ سال اهدا میشود. پیش از پیروزی میرزاخانی، هر ۵۲ دریافتکننده این مدال مرد بودند.
به گفته اتحادیه بینالمللی ریاضیات، او این جایزه را به دلیل سهم برجستهاش در فهم دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضاهای پیمانهایِ آنها دریافت کرد. پژوهشهای او بر هندسه و دستگاههای دینامیکی متمرکز بود، بهویژه بر ویژگیها و تقارنهای سطوح خمیده مانند کرهها و شکلهای دوناتمانند. این کارها با وجود ماهیت نظریشان، در فیزیک و نظریه میدان کوانتومی نیز کاربرد داشتند.
اینگرید دوبشی، رئیس پیشین اتحادیه بینالمللی ریاضیات، در سال ۲۰۱۷ به ساینتیفیک آمریکن گفت: «قرار بود بالاخره این اتفاق بیفتد. ریاضیدانان زن جوانِ فوقالعادهای وجود دارند. بارها نام آنها در فهرست بسیار بسیار کوتاه نهایی بوده، اما تا آن زمان این اتفاق نیفتاده بود. من بسیار، بسیار خوشحال بودم که این اتفاق در دوران مسئولیت من رخ داد.»
میرزاخانی در ۳ مه ۱۹۷۷ [۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۶] در تهران به دنیا آمد. او در ابتدا آرزو داشت نویسنده شود، اما در دوران دبیرستان به ریاضیات علاقهمند شد. سپس در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را به دست آورد و در رقابت دوم نمره کامل گرفت.
او پس از دریافت مدرک کارشناسی از دانشگاه صنعتی شریف در ایران، دکترای خود را در دانشگاه هاروارد به پایان رساند؛ جایی که پژوهشهای پیشگامانهای در هندسه انجام داد. سپس در دانشگاه پرینستون تدریس کرد و در سال ۲۰۰۸ به دانشگاه استنفورد پیوست. میرزاخانی که به رویکرد صبورانه و روشمندش در حل مسائل دشوار ریاضی شناخته میشد، به خاطر پژوهشهایی که فهم ساختارهای هندسی و فضاهای خمیده را گسترش داد، شهرتی جهانی یافت. آثار او جایگاهش را به عنوان یکی از برجستهترین ریاضیدانان نسل خود تثبیت کرد. میرزاخانی تا زمانی که با سرطان درگیر بود همچنان به دنبال پژوهشهای تازه میرفت و سرانجام در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۷ [۲۳ تیر ۱۳۹۶] در ۴۰ سالگی، درگذشت. او تا مدت کوتاهی پیش از مرگش همچنان کار میکرد و از او همسرش، یان ووندراک، و دخترشان، آناهیتا، به یادگار ماندند.
منبع: e.vnexpress.net
۲۵۹
نظر شما