روند سیاسی در یمن زیر تیغ اختلافات؛ شبح تجزیه بر فراز عدن قرار گرفت/ رقابت عربستان و امارات در یمن تا کجا ادامه دارد؟

خبرآنلاین - مهسا مژدهی: دولت رسمی یمن در سازمان ملل علنا علیه یکی از شرکای سابق خود یعنی «عیدروس الزبیدی» اعلام جنگ سیاسی کرده و او را به خیانت بزرگ و تلاش برای تجزیه کشور متهم کرده است. در شرایطی که دولت یمن طی ماه‌های اخیر توانسته سروسامانی به وضعیت سیاسی این کشور دهد،‌ اختلافات سیاسی میان رقبا هم بالا گرفته است.

العربیه در گزارشی نوشته است که  یمن از شورای امنیت سازمان ملل خواست با افرادی که روند سیاسی در این کشور را مختل می‌کنند، برخورد کرده و آن‌ها را مجازات کند. در رأس این افراد «عیدروس الزبیدی» قرار دارد که به «خیانت بزرگ» متهم شده است.

عبدالله اسعدی نماینده یمن در شورای امنیت روز چهارشنبه ۲۷ خرداد در نشست این شورا گفته است: با وجود اقدامات الزبیدی با هدف تهدید صلح داخلی و پیشبرد طرح‌هایی که از نگاه دولت یمن اجرای دستورکارهای خارجی است، دولت یمن طی ماه‌های گذشته توانسته چالش‌های پیچیده داخلی را مهار کرده، نهادهای ملی خود را حفظ کند و اجرای تعهدات مرحله انتقالی را ادامه دهد.

بازیگران اصلی چه کسانی هستند؟

چند دستگی سیاسی در یمن، از دلایل عدم بهبود اوضاع سیاسی در این کشور شمرده می‌شود. در حقیقت سه گروه در یمن خود را در سرنوشت مردم این کشور دخیل می‌دانند. 

• دولت رسمی یمن (شورای رهبری ریاست‌جمهوری): دولتی که از نظر بین‌المللی و سازمان ملل به رسمیت شناخته می‌شود و عربستان سعودی از آن حمایت می‌کند. رئیس آن رشاد العلیمی است.

• شورای انتقالی جنوب (STC): یک تشکیلات سیاسی-نظامی به رهبری الزبیدی که هدفش تجزیه و بازگرداندن «یمن جنوبی» به عنوان یک کشور مستقل (مانند وضعیت قبل از سال ۱۹۹۰) است. این گروه به طور سنتی از حمایت امارات متحده عربی برخوردار بوده است. عیدروس الزُبیدی که رهبر جدایی‌طلبان جنوب یمن است. نکته عجیب و طنزآمیز اینجاست که او تا پیش از این، خودش یکی از اعضای شورای رهبری ریاست‌جمهوری (یعنی بخشی از دولت رسمی) بود.

موضوع دیگر اینکه نیروهای وابسته به نهاد منحل‌شده شورای انتقالی جنوب کنترل برخی استان‌ها و مراکز رسمی را در دست گرفته‌اند که از نگاه دولت یمن، شورش مسلحانه علیه حاکمیت قانونی به شمار می‌رود. اقدامی که طی ماه‌های گذشته در استان‌های جنوبی یمن به کشته و زخمی شدن شماری از افسران و سربازان نیروهای مسلح یمن منجر شد و اوضاع اجتماعی این ناحیه را بهم ریخته است.

دعوا بر سر چیست؟

طرفداران عربستان سعودی و امارات متحده عربی در یمن از سال ۲۰۱۴ درگیر جنگ با حوثی‌ها (در شمال) بوده‌اند. ده سال قبل عربستان سعودی برای مقابله با حوثی‌ها تلاش کرد تمام گروه‌های ضد حوثی (شامل دولت رسمی و جدایی‌طلبان جنوب) را در یک ائتلاف و تحت یک دولت مشترک (شورای رهبری) جمع کند.

اما این اتحاد همیشه مثل یک بمب ساعتی بود و حالا پس از بیش از یک دهه اتحادها از هم پاشیده‌اند. عیدروس الزبیدی و نیروهایش (شورای انتقالی جنوب) کنترل بخش‌های مهمی از عدن (پایتخت موقت) و استان‌های جنوبی را در دست گرفته‌اند. آن‌ها نهادهای دولتی را تصرف کرده و به سمت اعلام استقلال یا حکومت موازی حرکت کرده‌اند. دولت یمن می‌گوید الزبیدی به جای تمرکز روی مبارزه با حوثی‌ها، تفنگش را به سمت دولت چرخانده، درگیری داخلی ایجاد کرده و باعث کشته شدن سربازان ارتش شده است.

در چنین شرایطی نماینده یمن (عبدالله السعدی) به سازمان ملل رفته تا اعلام کند که ما تا الان خویشتن‌داری کردیم، اما این الزبیدی در حال اجرای دستورکارهای خارجی (اشاره غیرمستقیم به حامیانش) و کارشکنی در صلح است و باید تحریم یا مجازات شود.

می‌توان گفت بزرگ‌ترین برنده این درگیری‌ها، شبه‌نظامیان حوثی در شمال یمن هستند. وقتی دولت رسمی و جدایی‌طلبان جنوب به جان هم بیفتند، تمرکز و توان نظامی برای مقابله با حوثی‌ها یا پیشبرد فرآیند صلح سراسری در یمن کاملا از بین می‌رود.

این بحران، نشان‌دهنده تضاد منافع قدیمی میان عربستان سعودی که این روزها خواهان یمن یکپارچه و پایدار بوده و امارات حامی شورای انتقالی جنوب و کنترل بر بنادر استراتژیک جنوب یمن است. با وجود تلاش‌های عربستان برای میانجی‌گری مانند توافق ریاض در گذشته، جدایی‌طلبان جنوب حاضر به ادغام نیروهای نظامی خود در ارتش دولت مرکزی نشده‌اند.

در حال حاضر به نظر می‌رسد که راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز میان جنوب و مرکز به بن‌بست رسیده و خطر تجزیه یمن به دو بخش شمالی و جنوبی، یا حتی ورود به یک جنگ داخلی جدید درون جنگ قبلی، بسیار جدی است.

شورای انتقالی جنوب عملا بر عدن (پایتخت موقت دولت)، استان شبوه (غنی از نفت) و جزیره استراتژیک سوقطره تسلط نظامی دارد. این یعنی دولت رسمی یمن حتی در پایتخت موقت خودش هم امنیت ندارد و عملا تحت ترحم نیروهای نظامی زبیدی است.

طبق توافقات قبلی (مانند توافق ریاض)، زبیدی موظف بود نیروهای نظامی و شبه‌نظامی خود را زیر نظر وزارت دفاع و دولت رسمی ادغام کند. او هرگز این کار را نکرد. این نیروها مستقلا فرماندهی می‌شوند و حالا دولت آن‌ها را گروه‌های مسلح غیرقانونی و شورشی می‌نامد. چنین وضعیتی به بحران‌های داخلی؛ وضعیت دراماتیک انسانی و فجایع اقتصادی در یمن دامن زده است.

۳۱۲/۴۲