به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، نوجوان بود که برای نخستینبار روایت کربلا را خواند؛ نوجوانی مسیحی در سوریه که آن روزها نمیدانست سالها بعد نامش در کنار آثار مرتبط با امام حسین(ع) قرار خواهد گرفت و نه تصور میکرد بخشی از عمرش را صرف نوشتن درباره واقعه عاشورا کند. اما همان آشنایی نخست، مسیر زندگی آنتوان بارا را تغییر داد؛ نویسندهای که بعدها کتاب «امام حسین در اندیشه مسیحیت» را نوشت و نامش در جهان عرب و ایران با این اثر شناخته شد.
آنتوان بارا تنها یکی از دهها نویسنده و پژوهشگر غیرمسلمانی است که در یک قرن اخیر به سراغ کربلا رفتهاند؛ ماجرایی که از سفرنامههای جهانگردان اروپایی آغاز شد و در ادامه به کتابهای پژوهشی، آثار دانشگاهی و مطالعات دینی رسید. آنچه این نویسندگان را به خود جذب کرد، نه تعلق مذهبی، بلکه پرسشی مشترک بود:
چه رازی در کربلا نهفته است که پس از قرنها همچنان درباره آن نوشته میشود؟
چه چیزی یک نویسنده مسیحی سوری، یک کشیش کاتولیک ایرلندی یا یک استاد دانشگاه در اروپا را به سمت واقعهای میکشاند که چهارده قرن پیش در صحرای کربلا رخ داده است؟
برای بسیاری از ما، عاشورا بخشی از حافظه جمعی است؛ روایتی که از کودکی با آن بزرگ شدهایم. اما برای کسانی که هزاران کیلومتر دورتر از کربلا به دنیا آمدهاند، این آشنایی چگونه شکل گرفته است؟
برای آنتوان بارا، پاسخ این پرسش در سالهای طولانی پژوهش شکل گرفت. او بیش از دو دهه از عمر خود را صرف نگارش کتابش کرد. بعدها در گفتوگوهای مختلف از تأثیر عمیق امام حسین(ع) بر زندگیاش سخن گفته و در برخی روایتها نیز به تجربهای معنوی در مسیر نگارش کتاب اشاره کرده است. بارا فقط یک کتاب ننوشت؛ او بعدها به سراغ حضرت زینب(س) نیز رفت و درباره ایشان اثری مستقل منتشر کرد؛ کتاب «زینب؛ فریاد فرمند».
چند هزار کیلومتر آنسوتر، در ایرلند، کریستوفر کلوهسی، کشیش کاتولیک، مسیر متفاوتی را طی میکرد. او سالها از عمر خود را صرف پژوهش درباره اهلبیت(ع) کرده است. نکته قابل توجه اینجاست که کلوهسی، در کنار توجه به واقعه عاشورا، به سراغ ابعاد کمتر دیدهشده تاریخ کربلا نیز رفته است؛ از جمله شخصیت حضرت زینب(س).
حاصل این سالها مطالعه، مجموعهای از آثار و پژوهشهاست که نام او را در میان پژوهشگران مسیحی علاقهمند به مطالعات شیعه و تاریخ اسلام مطرح کرده است.
در نگاه کلوهسی، حضرت زینب(س) صرفاً یک شخصیت تاریخی نیست؛ او را راوی اصلی پیام عاشورا میداند؛ زنی که توانست روایت کربلا را از میدان نبرد به حافظه تاریخ منتقل کند. همین نگاه باعث شده بخش مهمی از نوشتهها و پژوهشهای او به نقش زنان در واقعه کربلا اختصاص پیدا کند؛ زنانی که در شکلگیری و ماندگاری پیام عاشورا نقشی تعیینکننده داشتهاند.
در میان این نامها، کریس هیور نیز جایگاه ویژهای دارد. پژوهشگر ایرلندی مطالعات اسلامی که کتاب «حسین؛ مبارز راه عدالت» را برای مخاطبان غربی نوشته است. هیور تلاش کرده امام حسین(ع) را نه فقط به عنوان یک چهره مذهبی، بلکه به عنوان نمادی از عدالتخواهی معرفی کند. در نگاه او، عاشورا حادثهای متعلق به گذشته نیست؛ الگویی است که هنوز میتواند برای انسان معاصر معنا داشته باشد.
اما داستان کتابهای غربی درباره امام حسین(ع) فقط به نویسندگان معاصر ختم نمیشود. پیش از بارا، کلوهسی و هیور، شرقشناسانی بودند که نام کربلا را وارد پژوهشهای آکادمیک غرب کردند. در میان آنان، ادوارد براون از چهرههای شناختهشده است؛ شرقشناس انگلیسی که در مطالعات خود به واقعه عاشورا توجه نشان داد و آن را یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ اسلام دانست. برای او، فهم تشیع بدون شناخت کربلا ممکن نبود.
در کنار این پژوهشگران، جهانگردان اروپایی نیز نقش مهمی در انتقال تصویر عاشورا به غرب داشتند. از پیترو دلاواله در عصر صفوی تا اوژن فلاندن در دوره قاجار، بسیاری از آنان در سفرنامههای خود از مراسم محرم نوشتند. آنچه توجهشان را جلب میکرد، فقط عزاداری نبود؛ بلکه حضور گسترده مردم، تعزیه و زنده ماندن روایتی بود که قرنها از وقوعش میگذشت.
مرور این کتابها و روایتها نشان میدهد نویسندگان غیرمسلمان، با وجود تفاوت در زبان و فرهنگ، در چند مفهوم مشترک به هم میرسند: عدالت، آزادی، ایستادگی در برابر ظلم و وفاداری به حقیقت.
شاید به همین دلیل است که ماجرای کربلا، پس از قرنها، همچنان از کتابخانههای دمشق و دوبلین تا دانشگاههای اروپا و آمریکا حضور دارد؛ روایتی که هنوز برای بسیاری از انسانها پرسشبرانگیز و الهامبخش است.
منبع:فارس
نظر شما