خبرآنلاین- گزارش فارنپالیسی- مترجم: مهسا مژدهی: در حالی که ایالات متحده و ایران بار دیگر در مسیر تشدید تنش و درگیری قرار گرفتهاند، نکته جالب اینجاست که در روزهای اخیر، نه ایران بلکه ترکیه به مهمترین محور اظهارات و هشدارهای مقامهای اسرائیلی تبدیل شده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بهشدت از نشانههایی که دونالد ترامپ درباره احتمال فروش جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ به ترکیه داده، نگران است. این هواپیماهای نسل پنجم میتوانند برتری نظامی اسرائیل در منطقه را بهطور محسوسی کاهش دهند.
نتانیاهو همچنین از نزدیکی روزافزون ترامپ و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، احساس نگرانی میکند. ترامپ پیش از نشست اخیر ناتو در آنکارا حتی مدعی شد که دلیل اصلی حضورش در این اجلاس، میزبانی اردوغان بوده است.
نخستوزیر اسرائیل در گفتوگویی با شبکه CNN، ترکیه را رژیمی آلوده به تفکر اخوانالمسلمین که از آمریکا نفرت دارد توصیف کرد. او در همین مصاحبه تایید کرد که مستقیما به ترامپ هشدار داده فروش جنگندههای پیشرفته به ترکیه میتواند توازن قدرت در خاورمیانه را بر هم بزند.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا نگرانیهای نتانیاهو را چندان جدی نگرفته و مدعی شده که شخصاً اردوغان را متقاعد کرده است که در جنگ ایران علیه اسرائیل وارد نشود.
نگرانیهای امنیتی اسرائیل؛ واقعی اما پیچیده
نگرانی نتانیاهو درباره فروش احتمالی اف-۳۵ به ترکیه کاملا بیاساس نیست. در سالهای اخیر، لحن دولت ترکیه در قبال اسرائیل تندتر و رادیکالتر شده است. روابط شکننده دو طرف که پیشتر هم دچار تنش بود، پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و عملیات گسترده اسرائیل در غزه، وارد مرحلهای جدید از بحران شد.
در یکی از شدیدترین مواضع ضداسرائیلی، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، دوم ژوئیه اعلام کرد: این افراد به باری تبدیل شدهاند که بشریت دیگر قادر به تحمل آن نیست.
اما نگرانیها درباره سیاستهای ترکیه تنها محدود به اسرائیل نیست. آنکارا در سالهای اخیر مواضع تهاجمیتری در قبال مرزهای دریایی دریای اژه و شرق مدیترانه اتخاذ کرده و این مسئله بهطور مستقیم یونان را تحت فشار قرار داده است.
همزمان، اردوغان در داخل کشور نیز بهطور فزایندهای به سرکوب مخالفان سیاسی و روزنامهنگاران روی آورده است؛ بهگونهای که بسیاری از منتقدان او با اتهامهای ساختگی راهی زندان شدهاند. تجربه روسیه نیز نشان داده است که حکومتهایی که در داخل به شدت سرکوبگر میشوند، اغلب در سیاست خارجی هم رفتارهای تهاجمیتری از خود بروز میدهند.
ترکیه همچنین سابقه رفتارهای جنجالی در ناتو را در کارنامه دارد؛ از جمله خرید سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ از روسیه و مخالفت طولانیمدت با عضویت سوئد در این پیمان نظامی. اگرچه اعضای ناتو ممکن است برای حفظ انسجام داخلی از کنار برخی رفتارهای آنکارا عبور کنند، اما این به معنای نادیده گرفتن نگرانیهای دیگر بازیگران منطقهای درباره جاهطلبیهای ترکیه نیست.
انتخابات اسرائیل و بزرگنمایی تهدید ترکیه
با وجود این واقعیتها، اعتبار هشدارهای ژئوپلیتیکی نتانیاهو به دلیل شرایط سیاسی داخلی اسرائیل با تردیدهای جدی مواجه است. نخستوزیر اسرائیل که خود را در آستانه یک انتخابات سرنوشتساز میبیند، انگیزه روشنی برای بزرگنمایی تهدید ترکیه دارد.
نمونه قابل توجه این موضوع، تصمیم ناگهانی کابینه او برای به رسمیت شناختن رسمی نسلکشی ارامنه بود؛ اقدامی که تنها چند روز پیش از اظهارات ترامپ در آنکارا انجام شد. اسرائیل دههها از انجام چنین کاری خودداری کرده بود تا روابط راهبردی خود با ترکیه را حفظ کند.
اگرچه بسیاری فراموش کردهاند که اسرائیل و ترکیه تا پیش از ماجرای کشتی ماوی مرمره در سال ۲۰۱۰ روابط بسیار نزدیکی داشتند، اما واقعیت این است که دو کشور هنوز هم سطحی از روابط دیپلماتیک را حفظ کردهاند؛ هرچند آینده این روابط بیش از هر زمان دیگری نامشخص به نظر میرسد.
استاندارد دوگانه در سیاست خارجی نتانیاهو
مواضع تند اخیر نتانیاهو علیه ترکیه، تناقضی آشکار در راهبرد منطقهای اسرائیل را برجسته میکند. اسرائیل همواره مخالف فروش تسلیحات پیشرفته به کشورهایی بوده که میتوانند توازن قدرت منطقه را برهم بزنند.
در سال ۱۹۸۱، مناخیم بگین، نخستوزیر وقت اسرائیل، با تمام توان تلاش کرد مانع فروش هواپیماهای آواکس و جنگندههای اف-۱۵ آمریکا به عربستان سعودی شود. رونالد ریگان، رئیسجمهور وقت آمریکا، در یادداشتهای روزانه خود نوشته بود: باید برایشان روشن باشد که هیچ رئیسجمهوری در کاخ سفید به اندازه من دوست اسرائیل نبوده است.
اما در سالهای اخیر، مخالفت نتانیاهو با برنامه دولت ترامپ برای فروش اف-۳۵ به عربستان سعودی بسیار کمرنگ و محتاطانه بوده است. او در سال ۲۰۲۰ نهتنها همکاریهای امنیتی پنهان با ریاض را پذیرفت، بلکه در مسیر گسترش توافقهای ابراهیم و عادیسازی روابط اسرائیل و عربستان، حتی پس از قتل جمال خاشقجی نیز از حکومت سعودی دفاع کرد.
اخیرا اما همان نتانیاهو در مصاحبه با سیانان، اردوغان را به دلیل زندانی کردن مخالفان و روزنامهنگاران مورد انتقاد قرار میدهد. این در حالی است که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، سابقهای بهمراتب گستردهتر در سرکوب، زندانی کردن و حتی حذف مخالفان سیاسی دارد؛ اما این موضوع هرگز مانع از تأکید نتانیاهو بر روابط ویژه خود با رهبر کرملین نشده است.
اردوغان و نتانیاهو؛ شباهتهایی که منتقدان میبینند
نتانیاهو در گفتوگوی خود با سیانان مدعی شد که اردوغان جاهطلبیهای تهاجمی دارد و در پی احیای امپراتوری عثمانی است.
اما منتقدان اسرائیل معتقدند خود نتانیاهو نیز رفتاری مشابه دارد. او بارها وعده داده چهره خاورمیانه را تغییر خواهد داد و نقشه منطقه را بازطراحی میکند. نخستوزیر اسرائیل همچنین تاکید کرده که نیروهای این کشور در بخشهایی از غزه، لبنان و سوریه باقی خواهند ماند.
در همین حال، شرکای راست افراطی او مواضعی مشابه اتخاذ کردهاند. بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، در مراسم روز اورشلیم در ماه مه اعلام کرد زمان الحاق کامل کرانه باختری فرا رسیده است. ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل نیز آشکارا از ایده ایجاد شهرکهای اسرائیلی در لبنان سخن گفته است.
واقعیت این است که افزایش تنش با ترکیه در آستانه انتخابات، برای نتانیاهو منافعی سیاسی به همراه دارد. نمونه روشن آن مصاحبه او با شبکه ۱۴ اسرائیل در پایان ژوئن بود؛ رسانهای که به حمایت گسترده از نتانیاهو شهرت دارد.
وقتی از او پرسیده شد آیا جنگهای متعدد اسرائیل بهزودی پایان خواهد یافت، پاسخ داد: جنگ هیچوقت تمام نمیشود. اگر میخواهید در خاورمیانه زندگی کنید، باید قدرتمند باشید.
این جمله بهخوبی نشان میدهد که نتانیاهو چگونه از فضای تهدید دائمی برای تقویت موقعیت سیاسی خود بهره میبرد. جایگاه بینالمللی اسرائیل در سالهای اخیر آسیب دیده است؛ زیرا نخستوزیر این کشور معتقد است ایجاد ذهنیت دائمی ما در برابر آنها شانس پیروزی انتخاباتی او را افزایش میدهد.
بقای سیاسی نتانیاهو به حفظ ائتلاف سختگیر و راستگرای او وابسته است و تقابل آشکار با اردوغان ــ که در اسرائیل و حتی فراتر از آن چهرهای جنجالی و تهدیدآمیز محسوب میشود ــ دقیقاً در خدمت همین هدف قرار دارد.
جنگ ایران و کاهش اعتبار نتانیاهو
استراتژی جدید نتانیاهو در حالی دنبال میشود که اعتبار منطقهای او پس از جنگ اخیر با ایران بهشدت آسیب دیده است. او به دلیل ادعاهای نادرست درباره امکان سرنگونی آسان حکومت ایران، بخشی از اعتماد خود را نزد دولت ترامپ از دست داده است.
نتانیاهو در مصاحبه ۳۰ ژوئن خود با شبکه ۱۴ بدون ارائه هیچ مدرکی مدعی شد که شخصا عملیاتهایی در داخل ایران را برای جلوگیری از استفاده تهران از بمبهای اتمی که از قبل در اختیار داشت مجاز کرده است.
طنز ماجرا اینجاست که اگر واقعا ایران در دوران زمامداری او به سلاح هستهای دست یافته باشد، این موضوع بزرگترین شکست وعدهای خواهد بود که نتانیاهو سالها درباره جلوگیری از هستهای شدن ایران مطرح کرده بود.
داستان «گرگگرگ» و هشدارهای نتانیاهو
اسرائیل امروز در موقعیتی قرار گرفته که یادآور داستان معروف ماتیلدا اثر هیلر بلوک در سال ۱۹۰۷ است. در این شعر، دختربچهای بارها برای جلب توجه درباره وقوع حوادث خطرناک دروغ میگوید. اما زمانی که واقعاً گرفتار آتشسوزی میشود، کسی فریادهایش را باور نمیکند.
فروش احتمالی جنگندههای اف-۳۵ به ترکیه میتواند واقعا توازن قدرت منطقهای را تغییر دهد و نگرانیهای امنیتی اسرائیل در این زمینه کاملا قابل درک است. قرار است نتانیاهو در هفتههای آینده با ترامپ دیدار کند و بار دیگر درباره این تهدید و همچنین برنامه هستهای ایران هشدار دهد.
با این حال، مشکل اصلی برای نخستوزیر اسرائیل این است که او طی سالهای گذشته آنقدر برای کسب امتیاز سیاسی داخلی از هشدارهای اغراقآمیز استفاده کرده که اکنون حتی متحدانش نیز نسبت به سخنانش بیاعتماد شدهاند.
و شاید نگرانکنندهتر از همه این باشد که به نظر میرسد دولت ترامپ نیز دیگر چندان به هشدارهای نتانیاهو گوش نمیدهد.
۳۱۲
نظر شما