علیرضا نجمی: تنگه هرمز که تا پیش از آغاز دور جدید تنشها، یکی از مهمترین مسیرهای عبور و مرور دریایی در منطقه بود، حالا به یکی از اصلیترین موضوعات مذاکرات میان ایران و عمان تبدیل شده است. رایزنیها برای بازگشایی این تنگه در شرایطی ادامه دارد که هرمز طی هفتههای گذشته عملاً به یکی از نقاط اصلی رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شده و بسیاری از تحولات نظامی اخیر از همین منطقه تأثیر پذیرفته است.
در جریان آخرین دور درگیریها، آمریکا حملاتی را در جنوب ایران آغاز کرد و ایران نیز در واکنش به این حملات پاسخ داد. همزمان، با ادامه تنشها در تنگه هرمز، این مسیر حیاتی بهطور موقت بسته شد؛ اتفاقی که پس از آغاز حملات آمریکا در ۹ اسفند رخ داد و نگرانیها درباره پیامدهای منطقهای و اقتصادی ادامه این وضعیت را افزایش داد.
اکنون اما مسیر تحولات به نقطهای متفاوت رسیده است؛ مذاکراتی که پیشتر میان ایران و آمریکا درباره مسائل حساس و کلیدی دنبال میشد، حالا به گفتوگوهای ایران و عمان درباره بازگشایی تنگه هرمز رسیده است. پرسش اینجاست که آیا این رایزنیها میتواند به کاهش تنش و بازگشایی هرمز منجر شود یا شکست مذاکرات بار دیگر منطقه را به سمت درگیری گستردهتری مانند جنگ رمضان سوق خواهد داد؟
علیالحساب مذاکره مستقیمی بین ایران و آمریکا صورت نمیگیرد
در همین رابطه احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، به خبرآنلاین گفت: علیالحساب مذاکره مستقیمی بین ایران و آمریکا صورت نمیگیرد، اما تبادل پیام انجام میشود. در واقع، مذاکرهکننده اصلی از طرف آمریکا، عمان است و قرار است وقتی عمان و ایران درباره کلیات ترتیبات تنگه هرمز به تفاهم برسند، موضوعات اجرایی آن نیز مشخص شود.
وی افزود: بر اساس آنچه در حال بررسی است، ورود به تنگه هرمز از طریق ایران انجام میشود و در یک بازه ۳۰ تا ۶۰ روزه، خروجی نیز بخشی از مسیر تحت مدیریت ایران و بخشی تحت مدیریت عمان خواهد بود؛ بهگونهای که سهچهارم مدیریت تنگه در اختیار ایران و یکچهارم در اختیار عمان باشد. البته در آینده ممکن است همان خط میانی مبنای کار قرار گیرد.
بخشایش اردستانی ادامه داد: در این چارچوب، عوارضی به معنای مستقیم دریافت نمیشود، اما در مقابل خدماتی مانند بیمه و خدمات زیستمحیطی، تعرفههایی دریافت خواهد شد که میزان آن در حال مذاکره است. ایران پیشنهاد دریافت هفت درصد از ارزش بار هر کشتی را مطرح کرده و عمان نیز سه درصد را مدنظر دارد. عمان میتواند سهم یکچهارم خود را دریافت کند یا از آن صرفنظر کند، اما سهم سهچهارمی ایران در نظر گرفته خواهد شد.
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس اظهار کرد: پس از حصول تفاهم کلی میان ایران و عمان، موضوع به تفاهم ۱۴بندی اسلامآباد بازمیگردد؛ به این معنا که در صورت تحقق شروط مورد نظر ایران از جمله رفع تحریمها، برداشته شدن محاصره و آزاد شدن منابع مالی ایران، تنگه هرمز نیز باز خواهد شد.
وی گفت: این اقدامات میتواند همزمان نیز انجام شود؛ یعنی بخشی از محدودیتها و محاصره برداشته شود، بخشی از منابع مالی ایران آزاد شود و تنگه هرمز نیز باز باشد. البته بازگشایی تنگه لزوماً به معنای بازگشت فوری به شرایط عادی گذشته نیست و ممکن است در ابتدا تعداد محدودی از کشتیها، برای مثال حدود ۵۰ کشتی در روز، امکان عبور داشته باشند.
به نظر میرسد با عمان به تفاهم خواهیم رسید اما...
بخشایش اردستانی ادامه داد: درباره عمان به نظر میرسد به تفاهم خواهیم رسید، اما نکته مهم این است که آمریکا پشت عمان قرار گرفته است. از سوی دیگر، آمریکا نیز بیمیل نیست که حضور خود را در خاورمیانه حفظ کند و به نظر میرسد همچنان قصد ماندن در منطقه را دارد.
وی افزود: کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به دنبال ایجاد لایههای دوم امنیتی برای خود هستند. برای مثال، عربستان به سمت توافقهای امنیتی با پاکستان و ترکیه رفته و کویت نیز با پاکستان همکاریهایی را دنبال میکند. این اقدامات نشان میدهد که این کشورها تا حدی نسبت به اتکای صرف به آمریکا ناامید شدهاند، اما با وجود این، آمریکا همچنان میخواهد در منطقه بماند و به نظر من خواهد ماند.
بخشایش اردستانی گفت: آنچه اطلاعات من نشان میدهد این است که اسرائیل علاقهمند است یک دور دیگر جنگ میان آمریکا و ایران شکل بگیرد، اما به نظر نمیرسد جنگ گستردهای میان دو کشور اتفاق بیفتد؛ چراکه هر دو طرف از جنگ خسته شدهاند.
وی افزود: آمریکاییها نیز از نظر سامانههای پدافندی و هم از نظر توان آفندی محتاطتر شدهاند. آنها هرآنچه در بانک اطلاعاتی خود درباره منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز داشتند، مورد هدف قرار دادند، اما ایران تسلیم نشد و حتی پس از آتشبس نیز اقداماتی انجام داد که نشان داد از آمادگی لازم برای ادامه درگیری برخوردار است. بنابراین تصور نمیکنم درگیری در ابعاد گسترده تکرار شود، هرچند احتمال وقوع درگیریهای محدود و فرسایشی وجود دارد.
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ادامه داد: اگر آمریکا به تفاهم اسلامآباد بازگردد، میتوان انتظار داشت سایر مشکلات نیز بهتدریج حل شود. تفاهم اسلامآباد دو مسئله اصلی داشت؛ نخست، پذیرش مدیریت ایران بر تنگه هرمز که اکنون به نظر میرسد از طریق مذاکرات با عمان در حال حل شدن است و دوم، موضوع لبنان و ترتیبات مربوط به جنوب این کشور.
وی گفت: آمریکا علاقهمند است میان دولت لبنان و اسرائیل ارتباط و تفاهمی شکل بگیرد تا در صورت عقبنشینی اسرائیل، این اقدام در قالب توافق با دولت لبنان و نه به نفع حزبالله انجام شود. البته تحقق این سناریو بعید به نظر میرسد، زیرا اسرائیلیها اعلام کردهاند که در صورت عقبنشینی از جنوب لبنان، خواهان خلع سلاح حزبالله هستند و بعید میدانم حزبالله در شرایط فعلی چنین شرطی را بپذیرد.
مسئله اصلی این است که آیا آمریکا حاضر خواهد بود به تفاهم اسلامآباد بازگردد یا خیر
بخشایش اردستانی گفت: تفاهم با عمان تقریباً آماده است و مسئله اصلی این است که آیا آمریکا حاضر خواهد بود به تفاهم اسلامآباد بازگردد یا خیر. در این میان، میزان فشاری که کشورهای حاشیه خلیج فارس بر آمریکا وارد میکنند نیز اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: اگر آمریکا بار دیگر با ایران وارد جنگ شود، ایران نیز در منطقه با آمریکا مقابله خواهد کرد. همچنین اگر زیرساختهای ایران هدف قرار گیرد، احتمال آسیب دیدن زیرساختهای کشورهای منطقه نیز وجود دارد. بنابراین موضوع برای کشورهای حاشیه خلیج فارس بسیار جدی است.
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در پایان تصریح کرد: ممکن است در ظاهر گفته شود که شرکتهای آمریکایی پس از آسیب دیدن زیرساختهای کشورهای منطقه برای بازسازی آنها وارد عمل میشوند و از این طریق درآمد کسب میکنند، اما مسئله اصلی این است که اگر این بار زیرساختهای حوزه انرژی و تأسیسات حیاتی، از جمله آبشیرینکنها و تأسیسات انرژی، هدف قرار بگیرند، پیامدهای آن میتواند بسیار گسترده باشد و حتی بر قیمت جهانی نفت تأثیر بگذارد.
۲۹۲۲۱
نظر شما