به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا، کتاب «طالبان؛ از مدرسه تا امارت» (مبانی اعتقادی و کلام سیاسی-اجتماعی) تالیف سعید سرخی خوزانی، علی کربلائی پازوکی و علی عابدی رنانی از سوی انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی به بازار کتاب آمد.
پیدایش طالبان از وقایع پیچیده در تاریخ معاصر جهان اسلام است. بعضی افغانها که از دوران جهاد اسلامی در مدارس دینی پاکستان، ازجمله مدرسه حقانی درس خوانده بودند، به نام اسلام نظریههای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی را بیان کردند، در عمل نیز برای تحقق خارجی آن، قیامی اجتماعی و سیاسی نمودند. آنان با برداشتهای شخصی از اسلام و تطبیق شرع و احکام دین بر آنها، چهرهای متحجر از اسلام به جهانیان عرضه کردند. بیان دیدگاههای متحجرانه از اسلام و رفتار خلاف عرف انسانی و اسلامی و خشونتآمیز آنان بهسرعت سبب شد تا بسیاری از مسلمانان و سازمانهای بینالمللی در برابر آنان موضع منفی و خصمانه اتخاذ کنند؛ همچنین باعث هجمه دشمنان اسلام بر اعتقادات اسلامی شد. آنان با ملت افغانستان، مسلمانان و حتی غیرمسلمانان رفتاری خشونتآمیز و در مواردی غیرانسانی داشتند. این رفتارها در عرصه جهانی سبب بدبینی به آموزههای اسلام شد.
خاستگاه این جنبش، عموما قوم پشتون و شهر قندهار است. در میان مردم قندهار که به سختسری مشهورند، پیوندهای سنتی، قبیلهای و مذهبی مستحکم است. اغلب آنان از اهل سنت هستند، در شریعت پیرو مذهب حنفی و در اعتقادات ماتُریدیه هستند.
ابومنصور محمد بن محمد ماتُریدی سمرقندی (درگذشته ۳۳۳ هجری قمری/۹۴۴ میلادی) از برجستهترین متکلمان جهان اسلام و بنیانگذار مکتب کلامی ماتریدیه است. او در محله «ماتُرید» در نزدیکی سمرقند میزیست و بخش عمده عمر علمی خود را در همین منطقه گذراند؛ منطقهای که در سدههای سوم و چهارم هجری یکی از مهمترین مراکز علمی و فکری جهان اسلام، بهویژه در قلمروی سامانیان، به شمار میرفت.
ماتریدی را معمولاً در کنار ابوالحسن اشعری یکی از دو متکلم بزرگ اهل سنت میدانند؛ با این تفاوت که اشعری بیش از همه در سرزمینهای عربی و شافعیمذهب نفوذ یافت، در حالی که اندیشه ماتریدی در میان حنفیان ماوراءالنهر، خراسان، آسیای میانه، هند، عثمانی و بعدها بخش بزرگی از جهان تُرک گسترش پیدا کرد. امروزه نیز بخش قابل توجهی از مسلمانان اهل سنت، بهویژه حنفیان، از نظر کلامی خود را پیرو سنت ماتُریدی میدانند.
عنوان کتاب «طالبان؛ از مدرسه تا امارت» (مبانی اعتقادی و کلام سیاسی-اجتماعی) به مبانی عقیدتی طالبان اشاره دارد که ریشه در کلام ماتُریدی و مدارس دیوبندیه دارد و امارت به کلام سیاسی-اجتماعی این گروه ناظر است که خود را در شیوه حکمرانی آنها نشان میدهد.
این کتاب بعد از مقدمه در پنج فصل به شرح موضوعاتی همچون زمینههای شکلگیری طالبان، کلام اعتقادی طالبان، کلام اجتماعی و سیاسی طالبان و بررسی تطبیقی مبانی کلامی وهابیت با طالبان میپردازد.
کتاب در فصل سوم به کلام اعتقادی طالبان میپردازد؛ در «پیامدهای خلق اعمال» میخوانیم: «برای مثال چند مورد از پیامدهای مترتب بر خلق اعمال توسط خداوند را ذکر میکنیم:
الف) خدا و فعل افعال قبیح
آیات فراوانی در قرآن بر این دلالت دارند که هیچ کار قبیحی از خداوند سر نمیزند و او هرچه میآفرید حَسن و نیکو است. سوالی که در نظر ماتُریدیان مطرح میشود، این است اگر خداوند خالق تمام اعمال آدمی است و طبق آیات قرآن کریم از جانب خداوند کار قبیحی سرنمیزند، پس آیا این افعال قبیح مانند معصیت، کفر و... به خداوند منتسب میشود؟
ماتریدیان معتقدند همه افعال آدمی، ازجمله افعال قبیح او مشمول اراده و خلق الهی است. آنها میگویند ایجاد فعل قبیح میتواند از روی حکمت بوده باشد، چون خداوند متعال از کار بیهوده منزه است و کارهای او براساس مقتضیات حکمت انجام میگیرد، خداوند خود را در قرآن حکیم و دانا وصف کرده است که در این صورت دیگر قبیح نیست، اگرچه انسانها حکمت آن را نفهمند. در ضمن اصل در انتساب امور به خداوند این است که انتساب از باب تعظیم و ذکر نعمتهای خداوند باشد و اموری که از این باب تعظیم و... نباشد از باب تادب به خداوند نسبت داده نمیشود. (قاری، ۱۴۱۷ق: ۲۴۴).
ب) افعال متولد
مفهوم «تولید» و «فعل متولد» یکی از مهمترین مباحث کلامی است که از آثار مسئله خلق اعمال محسوب میشود. فعل متولد به این معناست که وقتی کاری به واسطه انجام شدن کاری دیگر صورت پذیرد، این عمل، تولد و آن کار، فعل متولد نامیده میشود؛ مثلا وقتی انسان تیری را رها میکند و به کسی میخورد، آیا زخم ناشی از برخورد تیر را باید فعل انسان به حساب آورد؟ بیشک اصل پرتاب کار انسان است، اما زخم به وجود آمده که فعل متولد است کار کیست؟
به اعتقاد ماتُریدیان انسان پدیدآورنده هیچ فعلی نیست و تنها کاسب افعالالله است؛ از این رو بسیاری از متکلمان ماتریدی اینگونه آثار و افعال را نیز مخلوق و آفریده خدا میدانند. مهمترین دلیل را همین مبنای اصلی «لا فاعل الا الله» ذکر کردهاند. اما با اینحال انسان را نیز به این دلیل که سبب این کار شده است، مسئول میشمارند (ماتریدی، بیتا: ۲۳۰-۲۳۱).»
زنان
در قسمتی دیگر از کتاب به زنان از دیدگاه طالبان پرداخته میشود: «ازجمله استدلالهای طالبان برای عدم جواز مشارکت زنان در امور سیاسی را میتوان از ممنوعیت خروج زنان به سوی مساجد برداشت کرد. روایتی است از عایشه نقل شده است که او میگوید: اگر رسول خدا صلیالله علیه و آله از زنان عصر خود آنچه را که ما میدیدیم میدید، به طور حتم آنان را از حضور در مسجد بازمیداشت؛ همانطور که زنان بنیاسرائیل از این حضور منع شدند (بخاری، ۱۴۱۰ق: ح۸۶۹). درنتیجه آنها اینگونه برداشت کردهاند که اگر رفتن زنان به سوی مسجد که شریفترین مکانهاست، ممنوع باشد، به طریق اولی حضور زنان در بازارها و حکومت و سیاست ممنوع است(حقانی، ۲۰۲۰م: ۱۴۹).»
درکل کتاب «طالبان؛ از مدرسه تا امارت» (مبانی اعتقادی و کلام سیاسی-اجتماعی) به بررسی زمینههای داخلی و خارجی شکلگیری گروه طالبان و تحقیق در مبانی اعتقادی، کلام سیاسی و کلام اجتماعی آنان میپردازد.
کتاب «طالبان؛ از مدرسه تا امارت» (مبانی اعتقادی و کلام سیاسی-اجتماعی) تالیف سعید سرخی خوزانی، علی کربلائی پازوکی و علی عابدی رنانی با ۲۳۹ صفحه، شمارگان ۱۰۰ نسخه و بهای ۳۰۰ هزار تومان از سوی انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی به بازار کتاب آمد.
۲۵۹
نظر شما