مراسمی به غایت اندوهبار برای من و سایر دوستداران آقا محسن عزیز که حدود ۴۸ ساعت قبلتر در بیمارستانی در قم – شهر محل سکونتش – پس از یک دوره بیماری درگذشته بود. محسن کمالیان متولد ۱۳۴۳ در آخن آلمان از پدری ایرانی و مادری آلمانی که پس از اسلام آوردن و ازدواج، از هر ایرانی متدینی، ایرانی تر و متدین تر شد! خانم هلا دانشجوی پرستاری اوایل دهه چهل با آقای رحیم کمالیان دانشجوی مهندسی عمران، فعال انجمن اسلامی در آلمان آشنا می شود . او در مصاحبه ای هفده سال قبل می گوید «من و آقای کمالیان به هامبورگ که مرکز مسلمانان آلمان است رفتیم و بنده تشهدم را نزد آقای محققی خواندم و به این ترتیب مسلمان شدم و بعد ازدواج کردیم. قبل از جشن 2500 ساله شیراز بود که همراه شوهرم و بچههایمان که بسیار کوچک بودند به ایران آمدم. ابتدا به قم رفتیم چون فامیل همسرم در قم بودند. آنها بسیار با محبت، بسیار خوشرو و خوشبرخورد بودند و دیدن این محبتها برای من تازگی داشت. » فرزند اول این زوج ایرانی – آلمانی همین آقا محسن عزیز تازه درگذشته ما بود.
محسن کمالیان دانش آموز دوره چهارم مدرسه نیکان تهران می شود و در سالهای کودکی و نوجوانی بسیار تحت تاثیر شخصیت آیه الله شهید دکتر بهشتی قرار می گیرد که در سالهایی که قبل از انقلاب – در زمان دستگیری پدر - بر آموزش و تربیت محسن و خواهر و برادرش دقت و نظارت می کند. آقا محسن بعد از دیپلم دبیرستان در سال ۱۳۶۲ وارد دانشکده فنی دانشگاه تهران می شود و تمام مراحل تحصیلی از کارشناسی (۱۳۶۷) ، کارشناسی ارشد (۱۳۷۰) تا دکتری (۱۳۸۰) را در همین دانشکده می گذراند. شخصا در سال ۱۳۷۲ با آقا محسن در موسسه (بعدا پژوهشگاه) بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله آشنا شدم که در آن زمان او در مراحل ابتدایی دکتری خود در دانشکده فنی و من در مراحل پایانی تحقیق بر روی رساله فوق لیسانس خود در دانشگاه تربیت مدرس بودم. از آنجا که حوزه کلی پژوهشمان به هم نزدیک بود – اثر خاک بر جنبش شدید زمین در زلزله – خوشبختانه موضوعی برای ارتباط و دوستی بین ما وجود داشت. البته آقا محسن روی روشهای عددی و تحلیلی کار می کرد و من از ابتدا روشهای تجربی را دنبال می کردم. ولی در همان گفتگوهای سال ۱۳۷۲ بلافاصله تحت تاثیر شخصیت والا و منظم او قرار گرفتم. به ویژه نگاه دقیق او به کتابنگاری و جستجو در مراجع علمی و رفتن به اولین منابع منتشره در هر موضوع برای من بسیار جالب و آموزنده بود.
همزمان مشاهده کردم که بسیار تحت تاثر شخصیت آیه الله شهید بهشتی است. بعد ها این تمرکز و جستجو هرچه بیشتر را روی آیه الله امام موسی صدر متولد ۱۳۰۷ و نا پدید شده از ۹ شهریور ۱۳۵۷ در لیبی توسط دولت معمر قذافی - در او می دیدیم که به صدر پژوهی آقا محسن و انتشار سلسله مقالات و کتابها در زمینه زندگی و آثار و افکار امام موسی صدر به طور خاص و خاندان صدر به طور کلی انجامید. آقا محسن عمر پربار کاری خود به عنوان عضو هییت علمی را در پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله سپری کرد که از سال ۱۳۹۳ استاد تمام پژوهشگاه شد و از بهترین استادان حوزه کاری خود در ایران بود. تمرکز اصلی پژوهشهای دکتر کمالیان بر ژئوتکنیک لرزهای و مهندسی زلزله بود. او از بهترین استادان روشهای عددی پیشرفته مانند روش اجزاء مرزی (BEM) و اجزاء محدود (FEM)در ایران و مولف مقالات متعدد در مجلات معتبر علمی بین المللی، و کتابی تخصصی در همین موضوع بود و در فعالیت حوزه تخصصی خود حدود ۲۰ نفر با راهنمایی او از رساله دکتری خود در زمینه ژئوتکنیک و مهندسی زلزله دفاع کردند که بیشترشان هم اکنون در مراحل دانشیاری و استاد تمامی در دانشگاه ها و پژوهشگاه های داخل و خارج از کشور فعالیت می کنند.
او طی ۳۳ سال فعالیت علمی در پژوهشگاه زلزله بیشترین همکاری - ۱۵ مقاله- با استاد دکتر محمدکاظم جعفری داشت. استاد کمالیان علاوه بر حدود ۵۰ مقاله معتبر نمایه شده بیش از ۱,۱۸۸ استناد و شاخص اچ (h-index) برابر ۲۲ داشت. مقالات او عمدتاً در مجلات معتبر بینالمللی مانند Computers and Geotechnics، International Journal of Geomechanics، Soil Dynamics and Earthquake Engineering و Engineering Analysis with Boundary Elements به چاپ رسیده است. آقا محسن کمالیان به انتخاب خود تمام مدت خدمت خود را بین منزل در قم و محل کار – پژوهشگاه زلزله در تهران – با خودرو شخصی خود رفت و آمد کرد!. همزمان و طی حدود سه دهه اخیر به اندازه یک پژوهشگر تمام وقت در حوزه علوم انسانی در مطالعات مورد علاقه اش – که خود آن را صدر پژوهی می نامید – وقت گذاشت و کار پژوهشی و تالیف کرد. آقا محسن مجموعهای از خاطرات خود از شهید بهشتی را که به دوران کودکی و نوجوانی اش در آلمان بازمیگردد، به نگارش درآورد. در این خاطرات، به لحظاتی تأثیرگذار مانند دیدار با شهید بهشتی در شهر آخن (آلمان) اشاره شده که در آن، ایشان با وجود اضطراب اولیه از چهره یک روحانی، با مهربانی و حوصله شهید بهشتی مواجه میشود.او در گفتگوهای متعدد، از شهید بهشتی به عنوان چهرهای تأثیرگذار یاد کرده و به نقل از ایشان پرداخت. همچنین در پیامهای تسلیت پس از درگذشت ایشان، از او به عنوان «تربیتیافتگان مکتب شهید بهشتی» به عنوان یکی از ابعاد شخصیتی دکتر کمالیان یاد شده است. دکتر کمالیان از بزرگترین «صدرپژوهان» تاریخ معاصر است و بخش بزرگی از تألیفات خود را -که به آنها کار دلی می گفت!-به پژوهش در مورد خاندان صدر -به ویژه امام موسی صدر- اختصاص داد. از جمله این آثار میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
مجموعه ۱۸ جلدی «مشاهیر خاندان صدر»: مهمترین اثر ایشان است که تاکنون سه مجلد از آن منتشر شده است همچنین از همین سری مقالات سفرنامه خاندان صدر، صدر دین: یادنامهای درباره آیتالله العظمی سید صدرالدین صدر، عزت شیعه، فریاد در خاموشی. برای انتشار این آثار، ایشان انتشارات «راز نی» را تأسیس کرد. او «صدرپژوهی» را به عنوان یک رسالت فرهنگی و پژوهشی دنبال میکرد. در این مسیر، شهید آیتالله بهشتی و امام موسی صدر نه تنها به عنوان شخصیتهای مورد احترام و تأثیرگذار در زندگی، بلکه به عنوان چهره های کلیدی در میراث فکری و تاریخی معاصر ایران بودند که آقا محسن به ثبت و بررسی آنها اهتمام داشت.
در زمان همه گیری کرونا و در سالروز ناپدید شدن امام موسی صدر – شهریور سال ۱۳۹۹ - از من دعوت کرد تا در نشستی مجازی – بر پایه ویدئو هایی که از قبل ضبط میشد – شرکت و درصورت علاقه چند دقیقه ای سخن بگویم. با افتخار پذیرفتم تا دقایقی – حدود ۱۵ دقیقه، مروری تاریخی بر زندگی امام موسی صدر تا زمان ناپدید شدن بکنم، در آن سخنرانی کوتاه زندگی امام موسی صدر را در چهار مرحله توضیح دادم و گفتم ما با چهار موسی صدر مواجهیم – تولد و کودکی، تحصیل و دانشگاه، فعالیت فرهنگی در ایران و در نهایت مهاجرت به لبنان و بیست سال رهبری شیعیان لبنان. به آقا محسن گفتم : به احترام شخصیت مهمی که جلسه برایش برگزار می شود، من در ویدیویی که برای سخنرانی ام ضبط می شود حتما باید با کت وشلوار و کراوات ظاهر شوم! که بسیار خوشش آمد و گفت «احسنت، حتما همین کار را بکن!».
از دست رفتن چنین شخصیت علمی و فرهنگی مسلما ضربه ای به جامعه علمی ایران است و بر این باورم که جای خالی اش در زمینه های علمی و فرهنگی به راحتی پر نخواهد شد. به همسر گرامی اش و دو فرزندش حامد و محجوبه عزیز و پدر و مادر و برادر و خواهر گرامی اش صمیمانه تسلیت می گویم و امید دارم در جوار رحمت واسعه الهی و در کنار علما و صالحان آرام گیرد. خداش بیامرزاد .
*استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزله
233233
نظر شما