به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از روابط عمومی اداره کل هنرهای نمایشی به نقل از روابط عمومی جشنواره، نشست تخصصی «ادراک آکوستیک در نمایش عروسکی» با ارائه سهند اطهری در چارچوب برنامههای آموزشی بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران-مبارک، روز جمعه ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
سهند اطهری، مدرس این کارگاه در ابتدا با ترکاندن یک بادکنک در سالن، توجه حاضران را به واکنش فضا در برابر یک صدای ناگهانی جلب کرد.
او در توضیح چرایی انجام این آزمایش گفت: «ترکاندن بادکنک در سالن میتواند آکوستیک آن را به ما نشان بدهد. مفهومی به اسم پاسخ ضربه وجود دارد که همان جواب اتاق به صدای بادکنک یا هر سیستم مشابهی است که ضربهای به آن وارد میشود. میزان پیچیدن صدا در سالن را زمان بازآوایی مینامند؛ مدتزمانی که صدا بعد از قطع منبع صوتی همچنان در فضا باقی میماند. این یکی از مهمترین ویژگیهای سالنها برای اجرا به شمار میآید.»
اطهری سپس سه مؤلفه اصلی آکوستیک را چنین معرفی کرد: «مهمترین کمیتهای آکوستیکی که ما در اجرا باید به آن فکر کنیم، اینهاست: چقدر صدا میپیچد، فرکانس صدا چقدر است و شدت و کیفیت بازتابهای اولیه چگونه است.»
او با اشاره به ارتباط این مفاهیم با اجرای عروسکی توضیح داد: «هر تکنیک عروسکی به محدودهای مناسب از زمان بازآوایی نیاز دارد. اگر زمان بازآوایی بیش از اندازه باشد، وضوح گفتار از بین میرود و مخاطب با وجود کیفیت بصری اجرا بخش مهمی از داستان را دریافت نمیکند. برای هر تکنیک عروسکی، بهطور عمومی یک زمان بازآوایی ایدهآل داریم. اگر مثلاً زمان بازآوایی بالای یک ثانیه باشد، ممکن است شنونده چیزی از متن و روایت نفهمد؛ عروسکها عالی باشند، اما متن شنیده نشود.»
در ادامه این نشست فرکانس و بازتابهای اولیه بهعنوان دو مؤلفه مهم دیگر آکوستیک بررسی شدند.
اطهری بیان کرد: «جنس دیوارها، کف، سقف، پردهها، پنلها و دیگر عناصر صحنه، بر جذب یا بازتاب فرکانسهای مختلف تأثیر میگذارد. پردههای نازک معمولاً بیشتر بر فرکانسهای بالا اثر میگذارند و برای کنترل فرکانسهای پایین، مصالح ضخیمتر و پنلهای ترکیبی کاربرد بیشتری دارند.»
او همچنین با تأکید بر نقش دیوار و صحنه پشت نوازندگان، بازیگران و منابع صوتی توضیح داد: «اگر سطوح پشت سر اجراگران کاملاً خالی باشند، بخشی از انرژی صوتی از دست میرود. استفاده از سطوح سخت و بازتابدهنده میتواند صدا را به سمت تماشاگر هدایت کند. حتی محل قرارگیری بازیگر در صحنه و نزدیکی او به دیوار یا گوشه سالن نیز میتواند شدت صدای دریافتی را تغییر دهد.»
در بخش دیگری از کارگاه، تفاوت میان فضاهای خشک و زنده به این شرح توضیح داده شد که فضای خشک، بازتاب و انعکاس کمی دارد و برای اجراهایی مناسب است که در آن شنیدهشدن جزئیات صوتی اهمیت زیادی دارد. در مقابل، فضای زنده با بازتاب بیشتر، برای موسیقی، آواز و برخی اجراهای نمایشی مناسبتر است؛ هرچند بازآوایی بیش از اندازه میتواند باعث درهمریختن صداها، خستگی و سردرد مخاطب شود.
اطهری با نمایش نمونههایی از اجراهای عروسکی، اپرا، موسیقی و آثار چندرسانهای، تأثیر ویژگیهای سالن بر کیفیت صدا را بررسی کرد. در این نمونهها، استفاده همزمان از صدای بازیگران، صداپیشهها، موسیقی زنده، موسیقی ضبطشده، میکروفون و جلوههای صوتی، اهمیت انتخاب سالن و انجام آزمونهای صوتی پیش از اجرا را نشان میداد.
او تأکید کرد: «خیلی خوب است هر تکنیکی که برای اجرا انتخاب میکنیم و هر کاری را که ارائه میدهیم، بر اساس متن، برداشت کارگردان از متن، جلوهای که میخواهیم ارائه بدهیم و حسی که میخواهیم به مخاطب منتقل کنیم، انجام شود.»
استفاده از پرده، پنلهای آکوستیک، سطوح بازتابدهنده، صفحات یونولیتی، مقوا و پیویسی از جمله راهکارهای عملی مطرحشده در این کارگاه برای رسیدن به بازآوایی متناسب با اجرا بود.
به گفته اطهری، صفحات نازکتر بیشتر برای بازتاب فرکانسهای بالا و صفحات ضخیمتر برای بازتاب فرکانسهای پایین کاربرد دارند.
او همچنین استفاده از صفحات یونولیتی را برای هدایت صدا در فضاهایی مانند محل ضبط پادکست یا جایگاه صداپیشهها پیشنهاد کرد.
در بخش دوم کارگاه، نمونههایی از فضاهای آکوستیکی ویژه از جمله اتاق صامت و اتاق بازآوایی نمایش داده شد. اتاق صامت با استفاده از جاذبهای عمیق، تقریباً تمام بازتابهای صوتی را حذف میکند، در حالی که اتاق بازآوایی با سطوح سخت و بازتابدهنده، صدا را در جهات مختلف منتشر و ماندگار میکند. همچنین نمونههایی از تأثیر هندسه فضاهای منحنی، گنبدها و سازههای مدور بر تشدید و گردش صدا مورد بررسی قرار گرفت.
پوپک عظیمپور، دبیر بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران-مبارک نیز در پایان این کارگاه گفت: «در تئاتر عروسکی، صدا مغفول واقع شده است. صدا یا آوا میتواند یک شیء را به یک شیء تئاتریکال تبدیل کند و بر صحنه به آن هویت نمایشی بدهد.»
او با اشاره به دیدگاه تادئوش کانتور، نظریهپرداز فقید تئاتر، درباره سه نظام نشانهای طراحی، حرکت و سخن افزود: «عروسک میتواند سخن داشته باشد یا نداشته باشد؛ میتواند به جای دیالوگ، آوا یا صدا داشته باشد، اما آشنایی ما با امکاناتی که مهندسی صدا و آکوستیک میتواند در اختیار نمایشگران عروسکی قرار دهد، کیفیت مطلوبتری به اجرا خواهد داد.»
دبیر بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران-مبارک همچنین بر ضرورت توجه بیشتر به دانش مهندسی صدا و آکوستیک در تولید و اجرای نمایشهای عروسکی تأکید کرد و گفت: «امیدوارم پیش از اجرای جشنواره با حضور جناب آقای دکتر اطهری آکوستیک سالنها را بررسی کنیم و ببینیم آیا از استاندارد لازم برخوردار هستند یا نه.»
بر اساس اعلام دبیرخانه، کارگاه «ادراک آکوستیک در نمایش عروسکی» همزمان در پلتفرم هاشور و تلویزیون تئاتر ایران بهصورت آنلاین و رایگان در اختیار علاقهمندان قرار گرفته است.
آرزو عالی، مدیر بخش آموزش بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران-مبارک است.
بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک به دبیری پوپک عظیمپور تبریزی، مهرماه ۱۴۰۵ در تهران برگزار خواهد شد.
۲۴۲۲۴۳
نظر شما