قطر در پی پیامدهای اقتصادی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، بودجه دستگاههای دولتی خود را تا ۳۰ درصد کاهش داده و منابع اختصاصیافته به کمکهای خارجی را نیز حدود ۸۵ درصد کم کرده است؛ اقدامی که از فشار مالی واردشده بر یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان حکایت دارد.
این کشور کوچک حاشیه خلیج فارس از جمله کشورهایی بوده که بیشترین آسیب را از پیامدهای اقتصادی جنگ ششماهه دیده است. قطر به دلیل خسارتهای ناشی از جنگ و دشواری انتقال گاز از طریق تنگه هرمز، ناچار به توقف تولید گاز طبیعی مایع یا LNG، اصلیترین منبع درآمد و ارزآوری خود، شده است.
به گفته سه فرد آگاه از این موضوع، کاهش بودجهها بخشی از واکنش دوحه به افت شدید درآمدهای حاصل از صادرات LNG بوده است. میزان دقیق هزینههایی که تحت تأثیر کاهش بودجه دستگاههای دولتی قرار گرفته، مشخص نیست، اما بودجه کل قطر برای سال ۲۰۲۶ حدود ۶۱ میلیارد دلار برآورد شده است.
طارق یوسف، پژوهشگر ارشد شورای خاورمیانه در امور جهانی، گفت مقامهای قطری در صورت تداوم بحران تا سهماهه پایانی سال، بهطور جدی در حال بررسی کاهشهای بیشتر و قابلتوجه در هزینهها برای سال آینده هستند.
او گفت: «مقامها بحران را بهخوبی مدیریت کردهاند، اما ضربه واردشده بسیار سنگین بوده است. آنها برای حفظ فعالیت اقتصادی و تأمین نقدینگی از ذخایر مالی انباشتهشده استفاده کردهاند، اما در نهایت این مسئله حفره بزرگی در بودجه ایجاد میکند.»
بزرگترین کاهش اقتصادی در میان کشورهای خلیج فارس
صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده است که تولید ناخالص داخلی قطر در سال جاری ۸.۶ درصد کاهش یابد؛ رقمی که بزرگترین انقباض اقتصادی در میان شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس محسوب میشود. این کشورها طی دههها برای صادرات انرژی و تجارت خود به تنگه هرمز وابسته بودهاند.
دوحه که در تلاشهای میانجیگرانه برای دستیابی به توافق میان آمریکا و ایران نقشی محوری ایفا میکند، از ذخایر مالی قابلتوجهی برای مقابله با بحران برخوردار است. صندوق ثروت ملی قطر، یعنی سازمان سرمایهگذاری قطر، حدود ۵۰۰ میلیارد دلار دارایی در اختیار دارد و جمعیت این کشور نیز تنها ۳.۲ میلیون نفر است.
با این حال، در شرایطی که هنوز چشماندازی برای پایان جنگ دیده نمیشود، این درگیری احتمالا همچنان بر هزینههای داخلی کشورهای خلیج فارس اثر خواهد گذاشت. همچنین ممکن است سرمایهگذاریهای خارجی صندوقهای ثروت ملی منطقه را که در مجموع حدود ۵ هزار میلیارد دلار دارایی مدیریت میکنند، تحت تأثیر قرار دهد.
یک مقام قطری در واکنش به این شرایط گفت: «قطر از توانایی لازم برای عبور از شرایط اقتصادی کنونی منطقه برخوردار است. تجربه ما در عبور از بحرانهای گذشته، از جمله بحران شورای همکاری خلیج فارس و همهگیری کووید-۱۹، این ظرفیت را به ما داده است که بدون تغییر مسیر بلندمدت اقتصادی خود، از بحران فعلی عبور کنیم.»
کاهش ۸۵ درصدی کمکهای خارجی
اگرچه آمار مشخصی از کل منابع مالی اختصاصیافته قطر به کمکهای خارجی در دست نیست، اما این کشور سال گذشته ۱.۵ میلیارد دلار به دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل کمک کرده بود و بر اساس اعلام وزارت خارجه قطر، در میان پنج کمککننده بزرگ این نهاد قرار داشت.
با این حال، کاهش حدود ۸۵ درصدی منابع کمکهای خارجی نشان میدهد که پیامدهای جنگ اکنون بر سیاستهای مالی قطر در خارج از مرزهای این کشور نیز سایه انداخته است.
تأثیر اقتصادی جنگ بر کشورهای خلیج فارس متفاوت بوده، اما همه آنها در جریان حملات تلافیجویانه ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، هدف موشکها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتهاند.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی توانستهاند بخشی از خسارت اقتصادی را از طریق صادرات نفت با استفاده از خطوط لولهای که تنگه هرمز را دور میزنند، جبران کنند. افزایش قیمت نفت خام نیز بخشی از کاهش حجم صادرات را جبران کرده است.
اما قطر و کویت برای صادرات انرژی خود به این گلوگاه حیاتی وابستهاند و همه کشورهای خلیج فارس از اختلال در تجارت، گردشگری، صنایع غذایی و دیگر بخشهای محرک رشد غیرنفتی آسیب دیدهاند.
فاروق سوسا، اقتصاددان خاورمیانه در گلدمن ساکس، برآورد کرده است که از دست رفتن درآمدهای صادرات انرژی، هفتهای بین ۱.۵ تا ۲ میلیارد دلار برای قطر و کویت هزینه ایجاد میکند.
حملات به رأس لفان و ضربه به قلب صنعت گاز قطر
برای قطر که دومین تولیدکننده بزرگ LNG در جهان است، پیامدهای جنگ تقریبا بلافاصله آغاز شد. تنها چهار روز پس از آغاز جنگ در ماه فوریه، یک حمله پهپادی و موشکی ایران تأسیسات رأس لفان، بزرگترین مرکز صادرات LNG جهان، را هدف قرار داد.
در ماه مارس نیز حمله موشکی دیگری به رأس لفان صورت گرفت که ظرفیت صادرات این تأسیسات را ۱۷ درصد کاهش داد و خسارتهایی بر جای گذاشت که تعمیر آنها ممکن است تا پنج سال زمان ببرد.
بخشی از کاهش تولید گاز قطر با پروژه ۱۰ میلیارد دلاری «گلدن پس» در آمریکا که با مشارکت اکسونموبیل اجرا شده، جبران شده است؛ پروژهای که نخستین محموله LNG خود را در ماه آوریل صادر کرد.
پیش از آغاز جنگ، دوحه خود را برای بهرهبرداری از توسعه ۳۰ میلیارد دلاری میدان شمالی، بزرگترین میدان گازی جهان، آماده میکرد. این پروژه قرار بود ظرفیت تولید قطر را تا سال ۲۰۲۷ به ۱۲۶ میلیون تن در سال برساند؛ رقمی معادل حدود ۳۰ درصد از تقاضای جهانی LNG در سال ۲۰۲۴.
سازمان سرمایهگذاری قطر نیز در انتظار این افزایش درآمد، طی پنج سال گذشته تعداد کارکنان خود را تقریبا دو برابر کرده بود و پیشبینی میکرد حجم داراییهای تحت مدیریت آن طی پنج سال دو برابر شود.
با وجود خسارتهای جنگ، افراد آگاه از اقدامات دولت قطر گفتهاند دوحه همچنان برنامههای خود برای افزایش ظرفیت تولید را دنبال میکند تا در صورت دستیابی به توافق نهایی و پایان جنگ، بتواند صادرات LNG خود را افزایش دهد.
۲۱۹/۴۲
نظر شما