از حدود ۴ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان تا ۱۵ میلیون تومان؛ متوسط قیمت گزارششده برای پرواز تهران – مشهد فقط بین ۳ تا ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ چنین فاصلهای را تجربه کرد. مسئله فقط گرانی نیست. در بعضی روزها و مسیرهای پرتردد، مسافر حتی گزینه مناسب برای خرید پیدا نمیکند. همزمان، گزارشی در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ نشان میداد از حدود ۱۵۰ هواپیمای موجود، نزدیک به نیمی در آن مقطع عملیاتی بودند. محدودیت عرضه صندلی، هزینه بالاتر سوخت و قطعات، نرخ ارز و تمرکز تقاضا در تعطیلات و مناسبتها باعث شده بازار بلیط در تابستان ۱۴۰۵ هم گران و هم کمظرفیت باشد. این وضعیت در آستانه تعطیلی رسمی یکشنبه ۸ شهریور، برای مسیرهای پرتردد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چرا قیمت بلیط هواپیما بالا رفته؟
افزایش قیمت بلیط را نمیتوان به یک عامل نسبت داد. هزینه هر پرواز مجموعهای از سوخت، تعمیر و نگهداری، قطعات، خدمات فرودگاهی، نیروی انسانی و هزینههای ارزی است. در کنار این موارد، تعداد صندلی قابل فروش نیز روی نرخ نهایی اثر میگذارد.
اگر کلاسهای نرخی ارزان یک پرواز زود پر شوند، بلیطهای بعدی با قیمت بالاتر وارد فروش میشوند. به همین دلیل حتی در یک مسیر ثابت، قیمت دو پرواز در یک روز میتواند چند میلیون تومان اختلاف داشته باشد.
۱. سوخت و قطعات فشار بیشتری به هزینه پرواز وارد کردهاند
سوخت همچنان یکی از بزرگترین هزینههای صنعت هوانوردی است. آخرین داده هفتگی IATA در مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد متوسط جهانی قیمت سوخت جت به ۱۵۸.۹۱ دلار برای هر بشکه رسیده و فقط نسبت به هفته قبل ۸.۲ درصد افزایش داشته است.
این عدد یک نرخ هفتگی جهانی است، اما تصویر سال ۲۰۲۶ نیز فشار بالای سوخت را تأیید میکند. IATA متوسط قیمت سوخت جت در کل سال را حدود ۱۵۲ دلار در هر بشکه پیشبینی کرده؛ در حالی که میانگین سال ۲۰۲۵ حدود ۹۰ دلار بوده است.
براساس همین پیشبینی، سهم سوخت از کل هزینه عملیاتی ایرلاینهای جهان در ۲۰۲۶ به حدود ۳۱.۴ درصد میرسد؛ این سهم در ۲۰۲۵ حدود ۲۵.۴ درصد بود.
در ایران، قطعات و تعمیرات هم اهمیت زیادی دارند. موتور، قطعات مصرفی و بسیاری از خدمات تخصصی صنعت هوایی به ارز وابستهاند. وقتی یک هواپیما برای تعمیر از خط خارج میشود، ایرلاین همزمان با هزینه تعمیر، بخشی از ظرفیت فروش خود را نیز از دست میدهد.
۲. نرخ ارز به قیمت ریالی پرواز فشار وارد میکند
بخش قابل توجهی از هزینه ایرلاینها ارزی است. در محاسباتی که فعالان صنعت درباره نرخ بلیط اعلام کردهاند، رقم پایه ۴۸ دلار بهازای هر ساعت صندلی مطرح شده است؛ به همین دلیل تغییر نرخ ارز میتواند معادل ریالی هزینه پرواز را بالا ببرد.
در ۱۲ آبان ۱۴۰۴، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی اعلام کرد تغییر نرخ تسعیر از حدود ۶۸ هزار و ۸۰۰ تومان به حدود ۱۰۵ هزار تومان با افزایش متوسط ۲۴ درصدی نرخهای اعلامی بلیط همراه شده است.
این ارقام مربوط به سال ۱۴۰۴ هستند و نباید بهعنوان «درصد افزایش قیمت در تابستان ۱۴۰۵» خوانده شوند. اهمیت آنها در توضیح سازوکار قیمت است؛ حتی اگر پایه دلاری ثابت بماند، تغییر نرخ ارز میتواند معادل ریالی هزینه هر ساعت صندلی را بالا ببرد.
به این هزینه باید قطعات، موتور، خدمات فنی و برخی مخارج دیگر را هم اضافه کرد. بنابراین نرخ ارز فقط از مسیر قیمت سوخت وارد محاسبات ایرلاین نمیشود.
۳. تعداد هواپیمای عملیاتی محدود است
یکی از مهمترین دادههای تابستان ۱۴۰۵ مربوط به وضعیت ناوگان است. گزارشی که در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ منتشر شد، تعداد هواپیماهای موجود را حدود ۱۵۰ فروند اعلام کرد و گفت نزدیک به نیمی از آنها در همان مقطع عملیاتی بودند.
این یعنی حدود ۷۵ فروند در چرخه پرواز قرار داشتند. البته این عدد ثابت نیست؛ هواپیماها برای تعمیر و چک فنی از خط خارج میشوند و تعدادی نیز دوباره به عملیات برمیگردند. اهمیت این نسبت در زمان اوج تقاضا مشخص میشود. اگر تعداد هواپیماهای قابل استفاده محدود باشد، ایرلاین نمیتواند برای هر مسیر شلوغ فورا پرواز اضافه کند. در نتیجه، ظرفیت ارزان زودتر پر میشود و در بعضی مسیرها تمام موجودی یک روز به فروش میرسد. در چنین شرایطی گرانی و کمبود بلیط دو روی یک مسئلهاند؛ عرضه صندلی از تقاضا عقب میماند.
چرا در بعضی مسیرها اصلا بلیط پیدا نمیشود؟
نبود بلیط در نتایج جستوجو همیشه به معنی حذف آن مسیر نیست. ممکن است صندلیهای قابل فروش همان روز تمام شده باشند یا فقط چند پرواز محدود در برنامه باقی مانده باشد. تعطیلات، آخر هفتهها، مناسبتهای زیارتی و فصلهای سفر این وضعیت را تشدید میکنند. تعداد مسافران ظرف چند روز زیاد میشود، اما اضافه کردن هواپیما، خدمه و ظرفیت پروازی به همان سرعت ممکن نیست.
عامل دیگر، تمرکز ناوگان روی مسیرهای پرفروش است. ایرلاین ممکن است در یک بازه تعداد بیشتری از هواپیماهای خود را به مسیرهایی مانند تهران–مشهد، تهران–کیش یا پروازهای مناسبتی اختصاص دهد و ظرفیت مسیرهای دیگر کمتر شود.
نمونه مرداد ۱۴۰۵ شدت این نوسان را نشان میدهد. متوسط قیمت گزارششده تهران–مشهد در ۳ مرداد حدود ۴ میلیون و ۴۷۵ هزار تومان بود و در ۱۲ مرداد به حدود ۱۵ میلیون تومان رسید. این دو عدد نرخ رسمی مسیر نیستند؛ متوسط قیمتهای مشاهدهشده بازار در دو روز متفاوتاند.
وقتی ظرفیت مازاد یک مسیر به حداقل میرسد، انتخاب مسافر هم محدود میشود. در چنین شرایطی هنگام بررسی بلیط هواپیما در اسنپ بهتر است چند تاریخ و چند ساعت نزدیک به هم بررسی شوند؛ چون جابهجایی یک روز میتواند پروازهای بیشتری را نشان دهد. تعداد ناوگان فعال و نحوه توزیع آن میان مسیرها هم تعیین میکند در هر روز چه تعداد صندلی واقعا برای فروش وجود داشته باشد.
تفاوت چارتر و سیستمی در زمان کمبود
چارتر همیشه ارزانتر از بلیط سیستمی نیست. در پرواز چارتر، بخشی یا تمام صندلیها از قبل در اختیار چارترکننده قرار میگیرد. اگر نزدیک زمان پرواز صندلی خالی بماند، امکان کاهش قیمت وجود دارد. اما در فصل اوج، همین منطق برعکس عمل میکند. وقتی تقاضا بالا و تعداد صندلی محدود است، نرخ چارتر میتواند افزایش پیدا کند و حتی از بعضی گزینههای سیستمی بیشتر شود.
بلیط سیستمی هم یک قیمت ثابت ندارد. ایرلاینها معمولا چند کلاس نرخی دارند و با پر شدن کلاسهای ارزان، فروش در کلاسهای بالاتر ادامه پیدا میکند. بنابراین در روزهای کمبود، منتظر ماندن برای لحظه آخر الزاما تصمیم ارزانی نیست. هرچه ظرفیت به تکمیل نزدیکتر شود، احتمال باقی ماندن گزینههای محدود و گران بیشتر میشود.
سوالات پرتکرار
۱. چرا بلیط هواپیما امسال گرانتر شده؟
افزایش هزینههای سوخت و ارز در کنار محدودیت عرضه، فشار قیمت را بیشتر کرده است. قیمت جهانی سوخت جت در مرداد ۱۴۰۵ بالا مانده و بخشی از هزینههای ایرلاینها نیز ارزی است. همزمان، محدود بودن تعداد هواپیماهای عملیاتی باعث میشود در روزهای پرتردد صندلی ارزان سریعتر تمام شود.
۲. بهترین زمان خرید بلیط مسیرهای پرتقاضا چه زمانی است؟
زمان ثابت و تضمینشدهای وجود ندارد، اما خرید در ساعات پایانی ریسک بیشتری دارد. اگر تاریخ سفر مشخص است، از چند روز قبل بازار را بررسی کنید. برای تعطیلات و مناسبتهای شلوغ، شروع جستوجو از حدود ۱ تا ۲ هفته قبل امکان مقایسه بیشتری میدهد.
۳. آیا جستوجوی مکرر باعث گران شدن بلیط میشود؟
مدرک قابل اتکایی وجود ندارد که صرف جستوجوی مکرر یک کاربر باعث افزایش اختصاصی قیمت برای او شود. تغییر قیمت میان دو جستوجو معمولا با فروش صندلیها، تغییر کلاس نرخی، بهروزرسانی موجودی یا تغییر نرخ فروش مرتبط است. پاک کردن کوکی یا استفاده از حالت ناشناس نیز تضمینی برای پیدا کردن نرخ پایینتر نیست.
۴. بلیط چارتر ارزانتر است یا سیستمی؟
هیچکدام همیشه ارزانتر نیستند. چارتر در زمان تقاضای پایین ممکن است تخفیف بخورد، اما در فصل اوج حتی میتواند گرانتر شود. بلیط سیستمی نیز چند کلاس قیمتی دارد و با پر شدن ظرفیت، نرخ آن تغییر میکند.
۳۳۳
نظر شما